ევროკომისია და უკრაინა 2026 წლის საჭიროებების დაფინანსებაზე შეთანხმდნენ; კომისია ამბობს, რომ „ფინანსური სხვაობა“ არ არსებობს

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს განცხადება ადგენს ჩარჩოს, რომლითაც უკრაინის 2026 წლის ბიუჯეტი და თავდაცვის საჭიროებები უნდა დაფინანსდეს, მას შემდეგ, რაც კიევმა თავდაცვის ბიუჯენის 27 მლრდ დოლარიანი დეფიციტი გამოაცხადა და ევროკავშირს 2027 წლის სესხის ნაწილის წინასწარი გამოყოფის თხოვნით მიმართა. 90 მლრდ ევროს Ukraine Support Loan — რომელიც 45 მლრდ ევროდ 2026 წლისთვის და 45 მლრდ ევროდ 2027 წლისთვის იყოფა, 60 მლრდ ევრო თავდაცვისთვის და 30 მლრდ ევრო ბიუჯენის მხარდაჭერისთვის — ევროკავშირის ფინანსური დახმარების ცენტრალური ინსტრუმენტია და მისი გამოყოფა უკრაინულ რეფორმებზეა დამოკიდებული. კომისიის დასკვნა, რომ 2026 წლისთვის გარე დაფინანსების სხვაობა არ არსებობს, პირდაპირ ეწინააღმდეგება უკრაინული მხარის კვირების განცხადებებს საჯარო ფინანსების „კრიტიკული“ მდგომარეობისა და არასამხედრო გადახდების შეფერხების შესახებ. ევროკავშირმა შემდგომი გადახდები კონკრეტულ რეფორმებს დაუკავშირა; Financial Times-ის ცნობით, კომისიამ უარი განაცხადა უკრაინის მოთხოვნაზე 2027 წლის სესხის ნაწილის დაჩქარებულად გამოყოფაზე და დაახლოებით 34 მლრდ ევრო კვლავ შეიძლება 2026 წელს გადაირიცხოს, თუ პირობები შესრულდება.

რა მოხდა

2026 წლის 1 ოქტომბერს ევროკომისიამ და უკრაინამ ერთობლივი განცხადება გამოაქვეყნეს, რომელშიც ნათქვამია, რომ მხარეებმა 2026 წლის ბიუჯეტისა და თავდაცვის საჭიროებების დასაფინანსებლად საშუალებები გამონახეს და შეთანხმებული ნაბიჯები დააფიქსირეს, რათა დაფინანსება დროულად განხორციელდეს. განცხადებით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 2027 წელს Ukraine Support Loan-ის ფარგლებში 45 მლრდ ევროს გამოყოფა დაჩქარდება დადგენილი პირობების შესრულების შემთხვევაში, დაიწყებენ დამატებითი ბიუჯეტისა და თავდაცვის საჭიროებების იდენტიფიცირებას და ყოველთვიურ შეხვედრებს გამართავენ ერთობლივი ძალისხმევის კოორდინაციისთვის. პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ სოციალურ ქსელში დაწერა, რომ მან და ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა განსაზღვრეს 2026-2027 წლების სრული დაფინანსების ფორმატი, ვადები და საჭირო ნაბიჯები და კოორდინაცია ყოველთვიურ რეჟიმში გაგრძელდება.

2 ოქტომბერს ევროკომისიამ Ukraine Facility-ის მექანიზმით უკრაინას 2,9 მლრდ ევროს ტრანში გამოუყო, ნაწილობრივ 90 მლრდ ევროს საკრედიტო ხელშეკრულებიდან. იმავე დღეს ევროკომისიის მთავარმა პრეს-მდივანმა პაულა პინიუმ განაცხადა, რომ 1 ოქტომბრის შეხვედრის შემდეგ ევროკავშირმა და უკრაინამ ერთობლივად დაასკვნეს, რომ 2026 წლისთვის გარე დაფინანსების სხვაობა არ არსებობს და ევროკომისიას არასოდეს უთქვამს, რომ ასეთი სხვაობა არსებობდა. ევროკომისიის სხვა პრეს-მდივანმა ბაჟოშ უივარიმ დასძინა, რომ 2026 წლისთვის დაგეგმილი გადახდები დაახლოებით 34 მლრდ ევროს შეადგენს (2,9 მლრდ ევროს Ukraine Facility-ის ტრანშის გამოკლებით), თუ უკრაინა რეფორმების შესახებ შეთანხმებულ პირობებს შეასრულებს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია და ჩინოვნიკები 1 ოქტომბრის ერთობლივ განცხადებას „კარგ შედეგებად“ და კონკრეტულ შეთანხმებად წარმოაჩენენ 2026 წლის ბიუჯეტისა და თავდაცვის საჭიროებების დაფინანსების შესახებ და ხაზს უსვამენ ზელენსკის ფორმულირებას, რომ 2026-2027 წლების დაფინანსების ფორმატი, ვადები და ნაბიჯები განსაზღვრულია. უკრაინული წყაროები წინა პლანზე ასახელებენ 27 მლრდ დოლარიან თავდაცვის ბიუჯენის დეფიციტს, 155 მლრდ დოლარიან საერთო საომარი დაფინანსების საჭიროებას, საჯარო ფინანსების „კრიტიკულად ახლო“ მდგომარეობას, არასამხედრო გადახდების შეფერხების საფრთხეს და პრემიერ-მინისტრ კორეცკის მიერ დაწესებულ ხარჯვის რეჟიმს, ევროკავშირთან დიალოგს კი სწორედ ამ საგანგებო სიტუაციაზე პასუხად წარმოაჩენენ. რამდენიმე უკრაინული სტატია ხაზს უსვამს, რომ ევროკავშირთან ერთად დახმარებისთვის მიმართეს დიდ ბრიტანეთს, კანადას და იაპონიას, და რომ შემდგომი გადახდები ვერხოვნა რადას მიერ რეფორმების კანონპროექტების მიღებაზეა დამოკიდებული, მათ შორის კორუფციის საწინააღმდეგო, საგადასახადო და ელექტრონული გადახდების კანონმდებლობაზე, რომელთა მიმართაც დეპუტატები წინააღმდეგობას გამოხატავენ.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

ევროკომისიის 2 ოქტომბრის განცხადებები (пრეს-მდივნები პაულა პინიუ და ბაჟოშ უივარი) და Financial Times-ის რეპორტაჟი შედეგს წარმოაჩენენ, როგორც არსებული მექანიზმებით 2026 წლის საჭიროებების დაფარვის დადასტურებას და არა როგორც ახალ ევროკავშირის საფინანსო პაკეტს; დაახლოებით 34 მლრდ ევროს კვლავ შეიძლება ამ წელს გადაირიცხოს რეფორმების პირობების შესრულების შემთხვევაში. საერთაშორისო რეპორტაჟი, განსაკუთრებით Financial Times, ხაზს უსვამს, რომ ევროკომისიის კომისრებმა დომბროვსკისმა და კოსმა ფორმალურად უარი განაცხადეს უკრაინის მოთხოვნაზე 2027 წლის ტრანშების დაჩქარებულად გამოყოფაზე და ჩამოთვალეს კონკრეტული რეფორმების პირობები, მათ შორის საერთაშორისო წერილებისთვის დაწესებული დღგ-ის გაუქმება, ციფრული პლატფორმებისთვის ახალი საგადასახადო წესები და პოლიტიკურად გამოხატული პისონების (PEP) ფინანსური მონიტორინგის წესების გაძლიერება. რადიო თავისუფლების მიერ ციტირებული ანონიმური ევროკავშირის ჩინოვნიკები აღწერილი არიან, როგორც „მოულოდნელად მოტყუებულები“ გამოცხადებული დეფიციტის ზომით, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებენ ხარჯვის ეფექტიანობას ან საჭიროებების შესაძლო გაზვიადებას და ერთობლივ განცხადებას უფრო მეტად პარტნიორებისთვის მოწოდებად და კიევისთვის რეფორმების შეხსენებად წარმოაჩენენ, ვიდრე ახალ დაფინანსებად.

სად განსხვავდება გაშუქება

მთავარი განსხვავება ეხება იმას, არსებობს თუ არა 2026 წლისთვის გარე დაფინანსების სხვაობა: უკრაინული ჩინოვნიკები კვირების განმავლობაში 27 მლრდ დოლარიან თავდაცვის დეფიციტს და 155 მლრდ დოლარიან საერთო საომარ საჭიროებას ასახელებდნენ, პრემიერ-მინისტრი კორეცკი საჯარო ფინანსებს „კრიტიკულად ახლოს“ უწოდებდა, ხოლო 2 ოქტომბერს ევროკომისიის მთავარმა პრეს-მდივანმა პაულა პინიუმ განაცხადა, რომ ევროკავშირმა და უკრაინამ ერთობლივად დაასკვნეს, რომ სხვაობა არ არსებობს და კომისიას არასოდეს უდასტურებია მისი არსებობა. მეორე განსხვავება ეხება 2027 წლის Ukraine Support Loan-ის ნაწილის წინასწარ გამოყოფას: უკრაინამ ევროკომისიას 2027 წლის სესხის ნაწილის წინასწარი გამოყოფის და 27 მლრდ დოლარიანი სხვაობის დაფარვის თხოვნით მიმართა, მაგრამ Financial Times-ის ცნობით, ვერხოვნა რადას თავმჯდომარე რუსლან სტეფანჩუკისადმი წერილში კომისრებმა ვალდის დომბროვსკისმა და მარტა კოსმა ამ მოთხოვნაზე უარი განაცხადეს და შემდგომი გამოყოფა რეფორმების შესრულებას დაუკავშირეს. მესამე განსხვავება ეხება 1 ოქტომბრის შეხვედრის სათაურო ხასიათს: რამდენიმე უკრაინულენოვანი გამოცემა მას „არმიისთვის და ბიუჯეტისთვის ფულის პოვნა/შეთანხმების“ ფორმულირებით წარმოაჩენს, ხოლო კომისიის პრეს-მდივნები და მოგვიანებითი სტატიები აღწერენ როგორც 2026 წლის დაგეგმილი დაფინანსების სისრულეს და დაახლოებით 34 მლრდ ევროს ჯერ კიდევ გადასარიცხ არსებობას რეფორმების პირობით. მეოთხე განსხვავება ეხება 2026 წლისთვის დარჩენილი ევროკავშირის გადახდების მოცულობას და 2027 წლის გეგმებს: ზოგიერთი ფაქტი „დაახლოებით 34 მლრდ ევროს“ ასახელებს 2026 წლისთვის (2,9 მლრდ ევროს უკვე გადარიცხვის შემდეგ), სხვები კი 2027 წლისთვის სესხის ფარგლებში 45 მლრდ ევროს და ფინანსთა მინისტრ მარჩენკოს მიერ დასახელებულ დამატებით 45 მლრდ დოლარიან სამხედრო მოთხოვნას, ხოლო პინიუმ ცალკე განაცხადა, რომ ევროკავშირს არ აუღია ვალდებულება მარტომ დაეფარა უკრაინის 2027 წლის დეფიციტი. ბოლოს, ზოგიერთი მედია (რადიო თავისუფლების ციტირებით) ევროკავშირის ჩინოვნიკებს მოულოდნელად აღკვეთილებად და ხარჯვის ეფექტიანობას ან საჭიროებების გაზვიადებას ეჭვქვეშ აყენებულებად ასახელებს, ხოლო უკრაინის მთავრობის განცხადებები 90 მლრდ ევროს სესხს და დამატებით საჭიროებებს რუტინული ერთობლივი დაგეგმვის პროცესად წარმოაჩენენ.

კონტექსტი

ევროკავშირმა და მისმა წევრმა ქვეყნებმა სრულმასშტაბიანი რუსული შეჭრის დაწყებიდან უკრაინას 227,4 მლრდ ევროს მოცულობის დახმარება გაუწიეს. უკრაინის საერთო გამოცხადებული საომარი დაფინანსების საჭიროება 2026 წლისთვის 155 მლრდ დოლარია, საიდანაც 27 მლრდ დოლარი თავდაცვის საჭიროებების დეფიციტად იყო გამოცხადებული; მთავრობამ განაცხადა, რომ დაახლოებით 7 მლრდ დოლარი შიდა ეკონომიით, ოპტიმიზაციით და გადანაწილებით დაიფარებოდა, ხოლო დაახლოებით 20 მლრდ დოლარი პარტნიორებთან უნდა დაფარულიყო. პრემიერ-მინისტრმა კორეცკიმ 2026 წლის 14 სექტემბერს საჯარო ფინანსების მდგომარეობა „კრიტიკულად ახლოდ“ შეაფასა, 1 სექტემბერს კი არასამხედრო ხარჯებზე მკაცრი ხარჯვის რეჟიმი შემოიღო; ფინანსთა მინისტრმა სერგიმ მარჩენკომ გააფრთხილა, რომ ზოგიერთი არასამხედრო გადახდა შეიძლება შეფერხდეს და სიტუაცია 2022 წლის ლიკვიდობის დეფიციტს შეადარა. ზელენსკიმ 27 მლრდ დოლარიანი თავდაცვის დეფიციტი 24 აგვისტოს „კოალიცია მზაობის“ შეხვედრის შემდეგ საჯაროდ დაასახელა; თავდაცვის მინისტრმა ევჰენ ხმარამ ხუთი დღის შემდეგ ეს ციფრი დაადასტურა და 28 სექტემბერს განმარტა, რომ ამ დეფიციტის დაახლოებით მესამედი 2027 წლის დასაწყისში მისაწოდებელი დრონების წინასწარ გადახდას წარმოადგენს და ევროკავშირის სესხის ნაწილის 2027 წლიდან 2026 წლისთვის გადატანის მოთხოვნით გამოვიდა. 90 მლრდ ევროს Ukraine Support Loan სამ საფინანსო ინსტრუმენტზე ნაწილდება; ევროკომისიის თავდაცვისა და კოსმოსის კომისარმა ანდრიუს კუბილიუსმა განაცხადა, რომ 2026 წლისთვის სესხის ფარგლებში 28,3 მლრდ ევროს ორდენის მიწოდების გრაფიკი სრულად დამტკიცებულია.