უკრაინის თავდაცვის ბიუჯეტში 27 მილიარდ დოლარიანი დეფიციტი დაფიქსირდა
პრეზიდენტმა ზელენსკიმ და პრემიერ-მინისტრმა სერჰეი კორეცკიმ 25 სექტემბერს განაცხადეს, რომ უკრაინის თავდაცვის ბიუჯეტში 27 მილიარდი დოლარის დეფიციტია. მთავრობა მუშაობს მექანიზმზე, რომელიც შიდა რესურსების გადანაწილებას და ევროკავშირისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მხარდაჭერას გააერთიანებს. კორეცკიმ თავდაცვის სამინისტროსთან შეხვედრა გამართა და ფინანსთა სამინისტროს დაავალა თანხების გადანაწილება არსებული პროგრამების ფარგლებში.
მთავარი მომენტები
- უკრაინის თავდაცვის ბიუჯეტის დეფიციტი 2026 წლისთვის 27 მილიარდ დოლარს შეადგენს.
- დეფიციტის მთავარი კომპონენტია დრონებისა და რაკეტებისთვის განკუთვნილი სახსრების ნაკლებობა.
- ზელენსკიმ 25 სექტემბერს ჟურნალისტებთან აუდიოკომუნიკაციით განაცხადა, რომ თუ დრონების შეკვეთა და წინასწარი გადახდა ოქტომბერ-ნოემბერში არ მოხდება, იანვარ-თებერვალში სერიოზული პრობლემები შეიქმნება.
- ზელენსკიმ ევროკავშირს, ევროკომისიის პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლიენს და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მმართველ დირექტორ კრისტალინა გეორგიევასთან განიხილა დეფიციტის დაფარვის საკითხი.
- ევროკომისიას მოუწოდეს, 90 მილიარდი ევროს სესხის მეორე ტრანში დროზე ადრე გამოყოფილიყო.
- ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ ევროკავშირისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდისგან „დადებითი და კონსტრუქციული რეაქცია“ მიიღო, თუმცა საერთაშორისო სავალუტო ფონდი სამხედრო მიწოდების დაფინანსებას ვერ განახორციელებს.
- კორეცკიმ თავდაცვის სამინისტროსთან შეხვედრაზე ნაწილი თანხების შიდა რესურსებით, არსებული პროგრამების ფარგლებში გადანაწილების დავალება ფინანსთა სამინისტროს მიანდო.
- 27 მილიარდი დოლარის დეფიციტის ციფრის წარმოშობა სადავოა: ზელენსკი მას დადასტურებულად მიიჩნევს, ყოფილი მინისტრი მიხაილო ფედოროვი კი აცხადებს, რომ ამ რიცხვის წარმოშობა არ იცის.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
27 მილიარდი დოლარის დეფიციტი პირდაპირ საფრთხეს უქმნის უკრაინის შეიარაღებული ძალების მარაგებს 2026 წლის ბოლოსა და 2027 წლის დასაწყისში, რადგან შეუძლებელი გახდება დრონების, რაკეტების და სამხედრო პერსონალის ხელფასის დაფინანსება. საკითხი გადამწყვეტია ფრონტის მდგრადობისთვის და ამავე დროს სამართავი შიდა პოლიტიკური კრიზისია: უკრაინის პარლამენტს საერთაშორისო დახმარების მისაღებად რეფორმები უნდა განახორციელოს.
რა მოხდა
25 სექტემბერს პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ჟურნალისტებთან აუდიოკომუნიკაციით განაცხადა, რომ უკრაინის თავდაცვის ბიუჯეტში 27 მილიარდი დოლარის დეფიციტია. მისი თქმით, დეფიციტი ნაწილობრივ სამხედრო პერსონალის ხელფასს, ძირითადად კი ოქტომბრის, ნოემბრის და დეკემბრისთვის საჭირო დრონებსა და რაკეტებს მოიცავს. დაახლოებით ერთი მესამედი ამ თანხისა იანვარ-მარტისთვის განკუთვნილ დრონებზეა გათვალისწინებული და მათი შეკვეთა ოქტომბერ-ნოემბერში უნდა მოხდეს. ზელენსკიმ ევროკავშირს, ევროკომისიის პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლიენს და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მმართველ დირექტორ კრისტალინა გეორგიევასთან განიხილა დეფიციტის დაფარვის საკითხი და „დადებითი და კონსტრუქციული რეაქცია“ მიიღო, თუმცა აღნიშნა, რომ საერთაშორისო სავალუტო ფონდი სამხედრო მიწოდების დაფინანსებას ვერ განახორციელებს. მან ევროკომისიას მოუწოდა, 90 მილიარდი ევროს სესხის მეორე ტრანში დროზე ადრე გამოყოფილიყო, და განაცხადა, რომ ფინანსური კონსტრუქცია პრემიერ-მინისტრს, ფინანსთა მინისტრს და უცხოეთის დაზვერვის სამსახურის უფროს კირილო ბუდანოვს გადასცა. იმავე დღეს პრემიერ-მინისტრმა სერჰეი კორეცკიმ თავდაცვის სამინისტროსთან შეხვედრა გამართა 27 მილიარდი დოლარის საჭიროების დასაფარად. ნაწილი თანხისა შიდა რესურსებით, არსებული პროგრამების ფარგლებში გადანაწილებით უნდა დაიფაროს — ეს დავალება ფინანსთა სამინისტროს მიანდო კორეცკიმ. ნაწილი კი 2027 წლის პირველ კვარტალში მოსალოდნელი მიწოდებების წინასწარი გადახდისთვის დაუყოვნებლივაა საჭირო. კორეცკიმ ევროკავშირის მხარდაჭერაზეც გააკეთა ფსონი და აღნიშნა, რომ თავდაცვის სამინისტროები ნატოს ქვეყნებთან და სხვა პარტნიორებთან პირდაპირ მოლაპარაკებებს აწარმოებენ.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ყველა წყარო უკრაინულია და უკრაინულ ენაზეა გამოცემული. ცენტრალური ფიგურები არიან პრეზიდენტი, პრემიერ-მინისტრი, ფინანსთა მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი. რეპორტიორები განსაკუთრებით ხაზს უსვამენ შიდა მექანიზმებს: პრემიერ-მინისტრის შეხვედრას თავდაცვის სამინისტროსთან, ფინანსთა სამინისტროს დავალებას თანხების გადანაწილების შესახებ არსებული პროგრამების ფარგლებში და უკრაინის პარლამენტისთვის სპეციფიკური კანონების მიღების აუცილებლობას. ოპერაციული სასწრაფოობა დრონებსა და რაკეტებში გამოიხატება — იანვარ-თებერვალში მარაგების შეფერხების რისკი ხაზგასასმელია. საერთაშორისო პარტნიორების ხსენებისას უკრაინული წყაროები მთავრობის ჩარჩოს იყენებს ევროკავშირისგან და საერთაშორისო სავალუტო ფონდისგან „დადებითი რეაქციის“ შესახებ და საგარეო საქმეთა მინისტრის უარყოფას მოლაპარაკების დაძაბულობაზე.
სად განსხვავდება გაშუქება
27 მილიარდი დოლარის დეფიციტის ციფრის წარმოშობა სადავოა: პრეზიდენტი ზელენსკი მას დადასტურებულ ფაქტად მიიჩნევს, ხოლო ყოფილი მინისტრი მიხაილო ფედოროვი აცხადებს, რომ ამ რიცხვის წარმოშობა არ იცის. ცალკე უთანხმოებაა ზელენსკი-ფონ დერ ლიენის 23 სექტემბრის საუბრის ხასიათზე: Bloomberg-ის წყაროს თანახმად, ის დაძაბულ ატმოსფეროში წარიმართა, საგარეო საქმეთა მინისტრი ანდრიი სიბიჰა კი ამ ცნობებს ფაბრიკაციას უწოდებს და საუბარს მეგობრულსა და კონსტრუქციულს უწოდებს.
კონტექსტი
1 სექტემბერს პრემიერ-მინისტრმა კორეცკიმ უკრაინის პარლამენტში თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯების გარეშე ყველა სახელმწიფო ხარჯზე მკაცრი ეკონომიის რეჟიმი გამოაცხადა და 70 მილიარდი გრივნის დაზოგილი თანხა დაასახელა. 14 სექტემბერს მან გააფრთხილა, რომ უკრაინის სახელმწიფო ფინანსები კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდებოდა და საჭირო კანონპროექტების მიღების შეფერხებამ შეიძლება 29,5 მილიარდი დოლარის საერთაშორისო დახმარების მიღება საფრთხეში ჩააგდოს. 4 სექტემბერს ფინანსთა მინისტრმა სერჰეი მარჩენკომ განაცხადა, რომ უკრაინა რუსეთის 2022 წლის სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან მსგავსი დაძაბული ბიუჯეტური ვითარების წინაშე არ ყოფილა. წლის დასაწყისში თავდაცვის სამინისტრომ მეორე ნახევრისთვის განკუთვნილი სახსრები დრონებისა და სხვა საჭიროებებისთვის გამოიყენა, რაც ამჟამინდელ დეფიციტს შეუწყო ხელი. ევროკავშირის წევრმა სახელმწიფოებმა ევროპული სამშვიდო ფონდიდან უკრაინისთვის 6,6 მილიარდი ევროს გამოყოფის პირობებზე შეთანხმებას მიაღწიეს, თუმცა დამატებითი გადახდები უკრაინული კანონმდებლობის პირობით ხორციელდება.