ევროკავშირმა სანქციები გაუქმარა უსმანოვსა და ფრიდმანზე და 36 თვით გაახანგრძლივა სანქციების რეჟიმი

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს გადაწყვეტილება პრეცედენტს ქმნის: სანქციების რეჟიმის გახანგრძლივებასთან ერთად ერთსა და იმავე გადაწყვეტილებაში ორი მაღალპროფილური რუსი ოლიგარქი გამოირიცხა, რაც საფრანგეთის, სლოვაკიისა და ლუქსემბურგის ეროვნულმა ინტერესებმა და არა უკრაინასთან დაკავშირებულმა მოსაზრებებმა განაპირობა. უკრაინამ ეს ნაბიჯი პირდაპირ განკითხა, რამაც რუსეთის სანქციების პოლიტიკაში ევროკავშირის მთავარ პარტნიორებთან ახალი დიპლომატიური განხეთქილება გამოაცხადა. ესტონეთის, ლატვიისა და ლიტვას ეროვნულმა სანქციებმა გამოამჟღავნა ევროკავშირის ერთიანობის მტვრევადობა რუსეთის სანქციების საკითხში, ხოლო ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის პოზიციამ ეს განხეთქილება ბრიტანეთ-ევროკავშირის სანქციურ კოორდინაციაში გამოხატა. ეპიზოდმა ასევე გააძლიერა ევროკავშირში დისკუსია სანქციებზე კონსენსუსის წესის შეცვლისა და უმრავლესობის პრინციპზე გადასვლის შესახებ.

რა მოხდა

22 სექტემბერს ევროკავშირის საბჭომ 36 თვით, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე გაახანგრძლივა უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ მიმართული რესტრიქციული ზომები, რომლებიც დაახლოებით 3 000 პირს მოიცავს. ამავე გადაწყვეტილებით სიიდან ამოიღეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილ ფრიდმანი, რომლებიც რუსეთის უკრაინაში შეჭრის შემდეგ იყო დასანქცირებული. საფრანგეთმა და სლოვაკიამ უსმანოვის ამოღება „ეროვნული უსაფრთხოების“ მოტივით მოითხოვეს; მოგვიანებით გაირკვა, რომ რეალური მიზანი აზერბაიჯანში დაკავებული ორი ფრანგი მოქალაქის გათავისუფლება იყო. უსმანოვის სიიდან ამოღებიდან ერთ დღეში აზერბაიჯანმა ფრანგი მოქალაქე მარტინ რაიანი შეიწყალა და გაათავისუფლა. ლუქსემბურგმა ფრიდმანის ამოღება „ლუქსემბურგის უფროსი ინტერესებისთვის“ მოითხოვა; ფრიდმანი ლუქსემბურგის წინააღმდეგ გაყინული აქტივებზე საერთაშორისო საარბიტრაჟო დავას აწარმოებს.

უკრაინამ გადაწყვეტილება მკვეთრად განკითხა. საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ ის „სამარცხვინო და გაუმართლებელი“ უწოდა, ხოლო პრეზიდენტის სანქციების პოლიტიკის მრჩეველმა ვლადისლავ ვლასიუკმა მათ ნაცვლად ვლადიმირ ლისინის (NLMK) და ვლადიმირ პოტანინის (Nornickel) დასანქცირება შესთავაზა; ვლასიუკმა აღნიშნა, რომ NLMK-ის მეტალურგიული ქარხნები ბელგიის ვალონიაში მდებარეობს, რამაც ბელგიის მთავრობა ლისინის სიაში ჩართვის წინააღმდეგ განაწყო, ხოლო ევროპის დამოკიდებულება რუსულ ნიკელსა და პალადიუმზე, განსაკუთრებით ავტომწარმოებაში, პოტანინს სანქციებს არიდებს.

ესტონეთმა (საგარეო საქმეთა მინისტრმა მარგუს ცაჰკნამ ბრძანებას 23 სექტემბერს ნიუ-იორკიდან ხელი მოაწერა), ლატვიამ და ლიტვამ ორ ოლიგარქზე ეროვნული სანქციები დააწესეს. ლატვიამ ვეტო მოხსნა კომპრომისული შეთანხმების სანაცვლოდ. ნიუ-იორკში გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა კირ სტარმერმა ზელენსკის შეხვედრაზე განაცხადა, რომ არ ეთანხმება ევროკავშირის ნაბიჯს და ბრიტანეთი საკუთარ სანქციებს შეინარჩუნებს. ევროკავშირის დიპლომატებმა ბრიუსელში გადაწყვეტილება საჯაროდ გაკიცხეს, მათ შორის ერთმა მათგანმა ის „ყველაზე ცუდი მომენტი“ უწოდა.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ერთსულოვანი გახდა ევროკავშირის გადაწყვეტილების მკვეთრ კრიტიკაში. „სამარცხვინო და გაუმართლებელი“ ეს ნაბიჯი საგარეო საქმეთა მინისტრის ანდრიი სიბიჰასა და პრეზიდენტის სანქციების პოლიტიკის მრჩევლის ვლადისლავ ვლასიუკის ოფიციალური განცხადებებით შეფასდა. გაშუქების ცენტრში უკრაინის საკონტრ-შეთავაზება იყო: უსმანოვისა და ფრიდმანის ნაცვლად ლისინისა და პოტანინის დასანქცირება, ასევე კოორდინაციის არარსებობის ხაზგასასმელი ფაქტი. უკრაინული გამოცემები განსაკუთრებული ყურადღებით აშუქებდნენ მოკავშირეების მხარდაჭერას ევროკავშირის გადაწყვეტილების წინააღმდეგ — ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის დაპირებას, რომ ბრიტანეთი საკუთარ სანქციებს შეინარჩუნებს, და ბალტიისპირეთის ქვეყნების ესტონეთის, ლატვიისა და ლიტვის ნაბიჯებს ეროვნული სანქციების დაწესების თაობაზე.

სად განსხვავდება გაშუქება

სამი საკვანძო უთანხმოება ჩანს წყაროებს შორის. პირველი, მარტინ რაიანის სასჯელი: უმეტესობა წყაროებისა 10 წელს ასახელებს, მაგრამ ერთი წყარო 12 წელზე მიუთითებს. მეორე, ფრიდმანის სარჩელი ლუქსემბურგის წინააღმდეგ: უმეტესობა დაახლოებით 15 მლრდ ევროს ითხოვს, ერთი კი მინიმუმ 16 მლრდ დოლარს. მესამე, ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის ვინაობა ზელენსკისთან შეხვედრაზე: ერთი წყარო მას „ენდი ბერნემს“ უწოდებს, რამდენიმე სხვა — კირ სტარმერს (ზოგი ორივე სახელს ახსენებს).

კონტექსტი

ევროკავშირის სანქციების რეჟიმი უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ მიმართული პირების წინააღმდეგ 2014 წლიდან ექვს თვეში ერთხელ განახლდებოდა; 22 სექტემბრის 36 თვიანი გახანგრძლივება (2029 წლის 22 სექტემბრამდე) პირველი მრავალწლიანი განახლებაა. რეჟიმი დაახლოებით 3 000 პირს მოიცავს; ოქტომბრის რაუნდში იგეგმება ყველაზე დიდი, 1 600-ზე მეტი სახელის დამატება. უსმანოვი საერთაშორისოდ ცნობილია ლონდონის „არსენალის“ საფეხბურთო კლუბში ყოფილი ინვესტიციით (კლუბი 2018 წელს დატოვა); ფრიდმანი 2013 წელს ლონდონში გადავიდა და სანქციების დაწესების შემდეგ დატოვა ქვეყანა. ფრიდმანი ლუქსემბურგის წინააღმდეგ გაყინული აქტივებზე საარბიტრაჟო დავას აწარმოებს (წყაროებში თანხები განსხვავდება). ლისინის კონტროლირებული NLMK-ის მეტალურგიული ქარხნები ბელგიის ვალონიაში მდებარეობს, დამატებითი საწარმოებით საფრანგეთში, იტალიასა და დანიაში; ევროპის დამოკიდებულება რუსულ ნიკელსა და პალადიუმზე, განსაკუთრებით ავტომწარმოებაში, პოტანინს/Nornickel-ს სანქციებისგან იცავს.