ლიეტუვამ რუსი ოლიგარქების ფრიდმანისა და უსმანოვის აქტივები გაყინა

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ლიეტუვამ ერთპიროვნულად შეინარჩუნა სანქციები ორ რუს ოლიგარქზე, რომლებიც სულ ცოტა ხნის წინ ევროკავშირის სიიდან ამოიღეს — ეს აჩვენებს, რომ ზოგიერთი წევრი ქვეყანა არ მიიღებს კრემლთან დაკავშირებულ პირებზე შეზღუდვების შესუსტებას. ეპიზოდი ასახავს ევროკავშირში არსებულ შიდა განხეთქილებას რუს პირებზე სანქციების საკითხზე: სლოვაკია, საფრანგეთი და ლუქსემბურგი სიიდან ამოღებისთვის მუშაობდნენ, ხოლო ლიეტუვამ, ლატვიამ და ესტონეთმა ეროვნული ზომებით საპასუხო ნაბიჯები გადადგეს. ამოღებები დაკავშირებულია ცნობილ ორმხრივ ზეწოლასთან და სამართლებრივ დავებთან: საფრანგეთი, როგორც ცნობილია, აზერბაიჯანის ზეწოლის ქვეშ მოქმედებდა ფრანგი მოქალაქეების დაკავების შემდეგ, ლუქსემბურგი კი ფრიდმანის 16 მილიარდ დოლარიან არბიტრაჟს ელის. უკრაინის ოფიციალურმა პირებმა სანქციების შესუსტება ღიად მიუღებლად მიიჩნიეს, რაც ამ გადაწყვეტილებების უკრაინის ინტერესებზე ზემოქმედებას ხაზს უსვამს.

რა მოხდა

ლიეტუვამ, ეროვნული სანქციების რეჟიმის ფარგლებში, გაყინა რუსი ოლიგარქების მიხაილ ფრიდმანისა და ალიშერ უსმანოვის აქტივები. ეს ნაბიჯი 14 ოქტომბერს გამოაცხადა ლიეტუვის საგარეო საქმეთა მინისტრმა კესტუტის ბუდრისმა X-ზე და პასუხად მიიჩნია ორი ოლიგარქის ევროკავშირის სანქციების სიიდან ამოღებაზე. ბუდრისმა ამოღება „არასწორ სიგნალად“ შეაფასა და განაცხადა, რომ რუსეთსა და მის ომს შემწყობ პირებზე სანქციური ზეწოლა უნდა გაძლიერდეს და შენარჩუნდეს; მან ასევე აღნიშნა, რომ ლიეტუვა მოქმედებს და ამას თვალს არ დახუჭავს.

კონტექსტი მოჰყვა 22 სექტემბრის ევროკავშირის საბჭოს გადაწყვეტილებას, რომელმაც ინდივიდუალური სანქციები დაახლოებით 3,000 პირისა და კომპანიის წინააღმდეგ 36 თვით, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე გააგრძელა, მაგრამ ამავე დროს ფრიდმანი და უსმანოვი სიიდან ამოიღო. უსმანოვის ამოღებას ლობირებდა სლოვაკია, რომელსაც საფრანგეთი შემდგომ შეუერთდა. ფრიდმანის სიიდან ამოღებას ლუქსემბურგი ითხოვდა — ფრიდმანი ამ ქვეყანას საერთაშორისო არბიტრაჟში გაყინული აქტივების გამო 16 მილიარდ დოლარის კომპენსაციას ედავება. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ სანქციების შესუსტება მიუღებლად მიიჩნია, ხოლო სანქციების პოლიტიკის კომისარმა ვლადისლავ ვლასიუკმა განაცხადა, რომ უკრაინამ ამოღებული ოლიგარქების ჩანაცვლება რუს ოლიგარქებზე — ვლადიმერ ლისინზე (NLMK) და ვლადიმერ პოტანინზე (Nornickel) შესთავაზა. ლიეტუვამ ეროვნული შეზღუდვები უკვე 25 სექტემბრიდან დაიწყო, ესტონეთმა და ლატვიამაც ეროვნული სანქციები შემოიღეს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

ყველა წყარო უკრაინულენოვანი უკრაინული მედიიდან თუ სააგენტოდანაა და ლიეტუვის ეროვნულ სანქციებს ევროკავშირის გადაწყვეტილებაზე პირდაპირ პასუხად და მის მკვეთრ კრიტიკად წარმოაჩენს. უკრაინული მედია ხაზს უსვამს, რომ ლიეტუვის ნაბიჯი ანაზღაურებს ევროკავშირის პოლიტიკის სავარაუდო შესუსტებას და ბუდრისის „არასწორი სიგნალის“ შეფასებას ცენტრში აყენებს. უკრაინული წყაროები რუსეთის აგრესიის კონტექსტს გამოჰყოფენ და ანდრიი სიბიჰას შეფასებას — სანქციების შესუსტების მიუღებლობის შესახებ — განსაკუთრებულ ადგილს აძლევენ.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები ერთმანეთს ეთანხმებიან ლიეტუვის ეროვნული აქტივების გაყინვისა და ბუდრისის განცხადების ძირითად ფაქტებში, თუმცა ერთ საკითხზე მნიშვნელოვანი უთანხმოება ფიქსირდება: იყო თუ არა საფრანგეთის მიერ უსმანოვის სიიდან ამოღების ლობირება აზერბაიჯანის ზეწოლის შედეგი. რამდენიმე უკრაინული გამოცემა (Європейська правда, Радіо Свобода, ЛІГА.net, Укрінформ, Бабель, hromadske, Forbes Ukraine, Українська правда, Новинарня, НВ) ამტკიცებს, რომ პარიზი მოქმედებდა მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა მინიმუმ ორი ფრანგი მოქალაქე დააკავა. Reuters-ზე დაყრდნობით, აზერბაიჯანის დიპლომატებმა უარყვეს, რომ ქვეყანა პარიზზე რაიმე ზეწოლას ახორციელებდა. უსმანოვისთვის სანქციების მოხსნის შემდეგ, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა შეიწყალა ფრანგი მოქალაქე, რომელიც 2023 წლის დეკემბერში ჯაშუშობისთვის იყო გასამართლებული და 10 წლამდე პატიმრობას ელოდა — რაც წყაროებს შორის კიდევ ერთ საკამათო ელემენტს ქმნის.

კონტექსტი

2026 წლის 22 სექტემბერს ევროკავშირის საბჭომ ინდივიდუალური სანქციები დაახლოებით 3,000 პირისა და კომპანიის წინააღმდეგ 36 თვით, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე გააგრძელა, მაგრამ ამავე გადაწყვეტილებით ფრიდმანი და უსმანოვი სიიდან ამოიღო. უსმანოვის ამოღებას სლოვაკია ლობირებდა, რომელსაც საფრანგეთი შემდგომ შეუერთდა, რამდენიმე ცნობით, აზერბაიჯანის ზეწოლის გამო, სადაც ფრანგი მოქალაქეეები იყვნენ დაკავებული; აზერბაიჯანის დიპლომატებმა ეს უარყვეს. ლუქსემბურგი ფრიდმანის სიიდან ამოღებისთვის მუშაობდა — ფრიდმანი ამ ქვეყანას საერთაშორისო არბიტრაჟში გაყინული აქტივების გამო 16 მილიარდ დოლარის კომპენსაციას ედავება. ლიეტუვამ ორ ოლიგარქზე ეროვნული შესვლის აკრძალვა უკვე შემოიღო და 25 სექტემბრიდან ეროვნული სანქციების გამოყენება დაიწყო, 5-წლიანი შესვლის აკრძალვით. ესტონეთმა ასევე შემოიღო საკუთარი სანქციები, ხოლო ლატვია ევროკავშირის მიერ სიიდან ამოღებას ეწინააღმდეგებოდა და ეროვნული შეზღუდვების შემოღებას აანონსებდა. ევროკავშირის პერსონალურ სანქციებს ყველა 27 წევრი სახელმწიფოს ერთსულოვანი თანხმობა სჭირდება და ეს რეჟიმი ყოველ ექვს თვეში განახლდება; განახლებაზე შეთანხმების ვერმისყოფის შემთხვევაში, სანქციები ავტომატურად წყდება და დასანქცირებული პირები/კომპანიები გაყინულ ევროკავშირულ აქტივებზე წვდომას იბრუნებენ. უკრაინამ ამოღებული ოლიგარქების ჩანაცვლება რუს ოლიგარქებზე — ვლადიმერ ლისინზე (NLMK) და ვლადიმერ პოტანინზე (Nornickel) — შესთავაზა.