EU-მ უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის სანქციები 36 თვით გაახანგრძლივა და უსმანოვი და ფრიდმანი სიიდან ამოიღო
2026 წლის 22 სექტემბერს ევროკავშირის ელჩებმა შეთანხმებას მიაღწივეს უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ მიმართული ინდივიდუალური სანქციების 36 თვით — 2029 წლის 22 სექტემბრამდე — გახანგრძლივების შესახებ. კომპრომისის ფასად რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილ ფრიდმანი სანქციების სიიდან ამოიღეს. ლატვია, რომელიც ერთადერთი წინააღმდეგი იყო, ვეტოს მოხსნასთან ერთად თავს შეიკავა და განაცხადა, რომ ორივე პირის წინააღმდეგ ეროვნურ სანქციებს დააწესებს.
მთავარი მომენტები
- EU-მ უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის სანქციები 36 თვით გაახანგრძლივა, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე — პირველად ექვსთვიანის ნაცვლად.
- კომპრომისის ფარგებში რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილ ფრიდმანი სანქციების სიიდან ამოიღეს.
- სანქციების რეჟიმი დაახლოებით 3 000 ფიზიკურ პირსა და იურიდიულ ერთეულს მოცავს.
- ლატვია, ერთადერთი წინააღმდეგი, ვეტო მოხსნა, მოსახლეობის თავშეკავებით მონაწილეობდა კენჭისყრაზე და ამ ორ პირზე ეროვნური სანქციების დაწესებას გეგმავს.
- სლოვაკია ორივე ოლიგარქის სიიდან ამოღებას მოითხოვდა; საფრანგეთი — მხოლოდ უსმანოვისას; ლუქსემბურგი — ფრიდმანისას.
- უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიხამ ევროკომისიის გადაწყვეტილება "სამარცხვინო და გაუმართლებელი" უწოდა და EU-ს ყველა ქვეყანას საკუთარი ეროვნური სანქციებისკენ მოუწოდა.
- პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ლატვიისთვის მადლობა გადაუხადა ოლიგარქების სიიდან ამოღების წინააღმდეგ პოზიციისთვის.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
22 სექტემბრის გადაწყვეტილებამ შეინარჩუნა რეჟიმი, რომელიც დაახლოებით 3 000 პირსა და ორგანიზაციას მოიცავს და რომელიც შუაღამისთან ვადაგასული უნდა ყოფილიყო. პირველად სანქციები ექვსი თვის ნაცვლად სამი წლით გაგრძელდა, რაც ცვლის პოლიტიკურ ზღურბლებს მომავალი განახლებებისთვის. ამავდროულად, ორი მაღალპროფილი რუსი ოლიგარქის სიიდან ამოღებამ პოლიტიკურად მოტივირებული გამონაკლისების პრეცედენტი შექმნა. ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა ღიად დაგმეს ეს ნაბიჯი, რაც ევროკავშირის შიდა ერთგულების სისუსტეს გამოხატავს. უკრაინის მთავრობამ ეს სხვა ქვეყნებზე წნეხის საშუალებად გამოიყენა და მოუწოდა, ეროვნური სანქციები დაეწესებინათ.
რა მოხდა
2026 წლის 22 სექტემბერს ევროკავშირის საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ მიმართული ინდივიდუალური სანქციების 36 თვით, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე გახანგრძლივების თაობაზე. ეს პირველად გაკეთდა ექვსთვიანი ციკლის ნაცვლად. კომპრომისის ნაწილად სიიდან ამოიღეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილ ფრიდმანი, რომლებსაც 2022 წლიდან აქტივების გაყინვა და ევროკავშირში შესვლის აკრძალვა ჰქონდათ. სლოვაკია ორივეს სიიდან ამოღებას მოითხოვდა; საფრანგეთი — მხოლოდ უსმანოვის; ლუქსემბურგი — ფრიდმანის. ლატვია, რომელიც ერთადერთი წინააღმდეგი იყო, მოლაპარაკებებს ბოლომდე აპროტესტებდა, 21 სექტემბერს კენჭისყრის დასრულება დაბლოკა, 22 სექტემბერს კი ვეტო მოხსნა და თავი შეიკავა, რამაც გადაწყვეტილების მიღება შესაძლებელი გახადა. ლატვიის მთავრობამ განაცხადა, რომ ორივე პირის წინააღმდეგ ეროვნურ სანქციებს შემოიღებს და საგარეო საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი საკანონმდებლო აქტების მომზადება დაავალა. რეჟიმი დაახლოებით 3 000 პირსა და იურიდიულ ერთეულს მოიცავს, მათ შორის ვლადიმირ პუტინს, რუსულ ხელმძღვანელობას, წამყვან ოლიგარქებს და ყოფილ პრეზიდენტ ვიქტორ იანუკოვიჩს.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედიაგაშუქება პოლიტიკურ შედეგებზეა ორიენტირებული. პრეზიდენტ ზელენსკის ციტირებით, ლატვიისთვის მადლობას უცხადებს ოლიგარქების სიიდან ამოღების წინააღმდეგ პოზიციისთვის და განმეორებით ამბობს, რომ სიგნალები ოლიგარქების დელისტინგის შესახებ თვითმავნე და ანტიპროდუქტიურია, რაც აჩვენებს, რამდენად რთულია ევროკავშირში რუსეთის წინააღმდეგ ერთიანობის შენარჩუნება. საგარეო საქმეთა მინისტრი ანდრიი სიბიხა ევროკომისიის გადაწყვეტილებს „სამარცხვინოს და გაუმართლებელს“ უწოდებს, ამბობს, რომ მოსკოვი ამას ზეიმობს, და ყველა ქვეყანას ეროვნური სანქციების დაწესებისკენ მოუწოდებს. ჟურნალისტები ხაზს უსმარებენ ბალტიისპირეთისა და სკანდინავიის ქვეყნების პრინციპულ წინააღმდეგობას და მათ სანდო მოკავშირეებად წარმოაჩენენ. სათაურები ამ ფაქტს მოსკოვის პოლიტიკურ გამარჯვებად და სანქციების რეჟიმისთვის სახიფათო პრეცედენტად ასახელებენ.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები შეუთანხმებელი არიან იმის შესახებ, თუ რამდენი პირი და ორგანიზაცია მოჰყვება გახანგრძლივებულ რეჟიმს. ევროპული ჭეშმარიტებისა და უკრაინული მედიის უმეტესობა დაახლოებით 3 000-ს ასახელებს, ლატვიის მთავრობის განცხადებაში კი 2 600-ზე მეტი პირი და ორგანიზაციაა მოხსენიებული. წყაროები ასევე განსხვავდება იმის თაობაზე, თუ ვინ იყო დელისტინგის მთავარი ლობისტი. სლოვაკია ყველა წყაროში ორივე ოლიგარქის სიიდან ამოღების მოთხოვნით ფიგურირებს, მაგრამ საფრანგეთის როლი უსმანოვის დელისტინგში ზოგ შემთხვევაში ცალკე, ზოგთან კი სლოვაკია-საფრანგეთ-ლუქსემბურგის ერთობლივი ძალისხმევის ფარგლებშია მოხსენიებული.
კონტექსტი
უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის სანქციების ევროკავშირის რეჟიმი 2014 წლიდან არსებობს და 2022 წლიდან ვლადიმირ პუტინის, რუსული ხელმძღვანელობის, წამყვანი ოლიგარქებისა და ყოფილი პრეზიდენტ ვიქტორ იანუკოვიჩის ჩათვლით გაფართოვდა. ინდივიდუალური სანქციები მოიცავს აქტივების გაყინვას და ევროკავშირში შესვლის აკრძალვას; მათი განახლება ერთსულოვან შეთანხმებას მოითხოვს 27 ქვეყანას შორის, ხოლო შეუთანხმებლობის შემთხვევაში სანქციები ავტომატურად წყდება. 14 სექტემბერს ევროკავშირმა რეჟიმი შვიდი დღით უკვე გაახანგრძლივა, რადგან სლოვაკია და საფრანგეთი ორი ოლიგარქის სიიდან ამოღებას მოითხოვდნენ. ციტირებული წყაროების მიხედვით, საფრანგეთის მოთხოვნა უსმანოვის დელისტინგის შესახებ აზერბაიჯანში დაკავებული ფრანგი მოქალაქეების გათავისუფლებასთან იყო დაკავშირებული, ხოლო ლუქსემბურგის მოთხოვნა ფრიდმანის მხრიდან გაყინულ აქტივებთან დაკავშირებული დაახლოებით 16 მილიარდი დოლარის არბიტრაჟულ სარჩელს ეხებოდა.