ევროკავშირმა უკრაინის წინააღმდეგ ომთა მხარდამჭერთა სანქციები 36 თვით გაახანგრძლივა — კომპრომისის საფასურად რუსი ოლიგარქები სიიდან ამოიყვანეს
ევროკავშირმა უკრაინის წინააღმდეგ ომთა მხარდამჭერი პირებისა და კომპანიების პერსონალური სანქციები ერთბაშად 36 თვით (3 წლით) გაახანგრძლივა — პირველად ჩვეული 6-დან 12 თვემდე ვადის ნაცვლად. გადაწყვეტილება ხანგრძლივი მოლაპარაკებებისა და რთული კომპრომისის შედეგია: მისი სანაცვლოდ სანქციების სიიდან ამოიყვანეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხეილ ფრიდმანი, რითაც მათ გაყინულ აქტივებზე, ნავთობზე, ელიტურ უძრავ ქონებასა და მეგა-იახტებზე წვდომა დაუბრუნდათ.
მთავარი მომენტები
- ევროკავშირმა პერსონალური სანქციები ერთბაშად 36 თვით გაახანგრძლივა — ჩვეული 6-დან 12 თვემდე ვადის ნაცვლად.
- კომპრომისის სანაცვლოდ სიიდან ამოიყვანეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხეილ ფრიდმანი.
- სანქციების გახანგრძლივებას წინ ხანგრძლივი მოლაპარაკებები და რთული კომპრომისი დასჭირდა.
- ფრანგული წყაროს ცნობით, საფრანგეთი ითხოვდა უსმანოვის სიიდან ამოღებას ეროვნული უსაფრთხოების მოტივით; არსებობს ვარაუდი, რომ ეს აზერბაიჯანთან ფარული გარიგების ნაწილი იყო ფრანგი მოქალაქეების, მათ შორის შპიონაჟისთვის გასამართლებული მარტინ რაინის, შეწყალების სანაცვლოდ.
- უსმანოვისთან დაკავშირებული 600 მილიონი დოლარის ღირებულების იახტა "დილბარი" ეფექტურად ევროკავშირის კონტროლს გარეთ რჩება, რადგან 2025 წლის მარტში სანქციებიდან მოხსნილი იყო მისი და უსმანოვის და იახტის კავშირი ფრანკფურტის სასამართლომ ვერ დაამტკიცა.
- ფრიდმანი ლუქსემბურგის წინააღმდეგ 16 მილიარდ დოლარიან სარჩელს შეიტანს აქტივების გაყინვის გამო; უსმანოვისთვის სანქციების მოხსნა ლუქსემბურგისთვის საშიშ პრეცედენტად იქცა.
- ორივე ოლიგარქი კვლავ სანქციების ქვეშ რჩება უკრაინის, აშშ-ის, კანადის და დიდი ბრიტანეთის მიერ; ლატვიამ, ლიეტუვამ და ესტონეთმა მათ წინააღმდეგ ეროვნური სანქციები უკვე დააწესეს.
- ევროკავშირის სექტორული სანქციების ვადა 2027 წლის 31 ივლისს იწურება და მათი გახანგრძლივება ისევ 27 ქვეყნის ერთსულოვან შეთანხმებას მოთხოვს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს გადაწყვეტილება პროცედურული ნახტომია — ევროკავშირმა სანქციები პირველად 36 თვით გაახანგრძლივა, რაც გარკვეულ სტაბილურობას აძლევს სანქციებს. თუმცა ფასი მძიმე აღმოჩნდა: ორ რუს ოლიგარქს ევროკავშირში გაყინულ აქტივებზე, ელიტურ ქონებასა და მეგა-იახტებზე წვდომა დაუბრუნდა. შეთანხმება ცხადყოფს, რომ სანქციური ერთსულოვნობის შენარჩუნება სულ უფრო რთული ხდება და მას მტკივნეული კომპრომისები სჭირდება. გარდა ამისა, გამოძახილით ჩანს, რომ სანქციების პოლიტიკაზე ომთან შეუხებარი ორმხრივი ეროვნული ინტერესები მზარდ გავლენას ახდენს — ფრანგული წყაროს ცნობით, უსმანოვის სიიდან ამოღება შესაძლოა აზერბაიჯანთან ფარული გარიგების ნაწილი იყო, საფრანგეთის მოქალაქეების გათავისუფლების სანაცვლოდ. ეს ეპიზოდი გვიჩვენებს, როგორ ხდება ერთსულოვნების მოთხოვნა მანიპულაციის სამიზნე — მათ შორის ტყვეთა დიპლომატიის გზით.
რა მოხდა
ევროკავშირმა უკრაინის წინააღმდეგ ომთა მხარდამჭერი პირებისა და კომპანიების სანქციები ერთბაშად 36 თვით (3 წლით) გაახანგრძლივა. ეს პირველი შემთხვევაა, როცა გახანგრძლივება ჩვეული 6-დან 12 თვემდე ვადის ნაცვლად 3 წელი გახდა. გადაწყვეტილების მიღწევას ხანგრძლივი მოლაპარაკებები და რთული კომპრომისი დასჭირდა — კომპრომისის სანაცვლოდ სანქციების სიიდან ამოიყვანეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხეილ ფრიდმანი. ფრანგული წყაროს ცნობით, საფრანგეთი ითხოვდა უსმანოვის სიიდან ამოღებას ეროვნული უსაფრთხოების მოტივით. არსებობს ვარაუდი, რომ ეს ნაბიჯი აზერბაიჯანთან ფარული გარიგების ნაწილი იყო, რომლის სანაცვლოდაც შეწყალდა ფრანგი მოქალაქეები, მათ შორის შპიონაჟისთვის გასამართლებული მარტინ რაინი. სანქციების მოხსნით ორივე ოლიგარქმა ევროკავშირში გაყინულ აქტივებზე, ელიტურ უძრავ ქონებასა და მეგა-იახტებზე წვდომა მიიღო. კერძოდ, უსმანოვისთან დაკავშირებული 600 მილიონი დოლარის იახტა "დილბარი" ეფექტურად ევროკავშირის კონტროლს გარეთ რჩება — იახტა ფორმალურად უსმანოვის დას გულბახორ ისმაილოვას დაკავშირებულ ოფშორულ სტრუქტურას ეკუთვნის, რომელიც ევროკავშირმა 2025 წლის მარტში სანქციებიდან მოხსნა, ხოლო 2026 წლის ივნისში ფრანკფურტის სასამართლომ ვერ დაამტკიცა იახტისა და უსმანოვის კავშირი. ფრიდმანი კი ლუქსემბურგის წინააღმდეგ 2024 წლიდან 16 მილიარდ დოლარიან სარჩელს შეიტანს მისი აქტივების გაყინვის გამო და უსმანოვისთვის სანქციების მოხსნა ლუქსემბურგისთვის საშიშ პრეცედენტად იქცა. ორივე ოლიგარქი კვლავ სანქციების ქვეშ რჩება უკრაინის, აშშ-ის, კანადის და დიდი ბრიტანეთის მიერ. ლატვიამ, ლიეტუვამ და ესტონეთმა მათ წინააღმდეგ ეროვნური სანქციები უკვე დააწესეს. ევროკავშირის სექტორული სანქციების ვადა 2027 წლის 31 ივლისს იწურება და მათი გახანგრძლივება ისევ 27 ქვეყნის ერთსულოვან შეთანხმებას მოთხოვს.
კონტექსტი
ადრე სანქციების დაბლოკვას და ცალკეული რუსების სიიდან ამოღების მცდელობებს ძირითადად სლოვაკეთი და უნგრეთი ითხოვდა. დაახლოებით 28 მილიარდი ევროს ოდენობის რუსული კერძო აქტივია ევროკავშირში გაყინული — ასეთია ევროპარლამენტის ანალიტიკური ცენტრის შეფასება. გერმანიაში ალტერნატივა გერმანიისთვის (AfD) პარტიამ, რომელიც ღიად მოითხოვს რუსეთის სანქციების მოხსნას, რამდენიმე მხარეში მაღალი შედეგები აჩვენა. საფრანგეთში მერინ ლე პენს მომავალ წელს საპრეზიდენტო არჩევნების მოგების შანსი აქვს. ერთ-ერთ შესაძლო სისტემურ გამოსავლად განიხილება ევროკავშირში სანქციების კენჭისყრის ფორმატის შეცვლა კვალიფიციურ უმრავლესობაზე — სულ მცირე 27-დან 15 ქვეყანა, რომლებიც ერთობლივად ევროკავშირის მოსახლეობის 65%-ზე მეტს წარმოადგენს. ეროვნული სანქციები, რომლებიც ცალმხრივად ერთმა ქვეყანამ დააწესა, ნაწილობრივ ალტერნატივად მოიაზრება, მაგრამ მათ არაერთი ნაკლი აქვს — ისინი მხოლოდ იმ ქვეყნის ფარგლებში მოქმედებს, რომელმაც დააწესა, და კონტროლს ართულებს.