საბჭომ სანქციები 36 თვით გაახანგრძლივა, მაგრამ უსმანოვი და ფრიდმანი ჩამოიწერა — უკრაინამ გადაწყვეტილება „სამარცხვინო“ უწოდა
2026 წლის 22 სექტემბერს ევროკავშირის საბჭომ უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ მიმართული სანქციები 36 თვით — 2029 წლის 22 სექტემბრამდე — გაახანგრძლივა, პირველად სამწლიანი ციკლით ნაცვლად ჩვეულებრივი ექვსთვიანისა. იმავე გადაწყვეტილებით რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილო ფრიდმანი სიიდან ამოიღეს. ჟურნალისტური ცნობებით, საფრანგეთი უსმანოვის ამოღებას აზერბაიჯანში ფრანგი მოქალაქეების გათავისუფლების სანაცვლოდ ითხოვდა. მეორე დღეს, 23 სექტემბერს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა შეიწყალა ფრანგი მოქალაქე მარტენ რაიანი და კიდევ 19 პირი. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ ევროკავშირის გადაწყვეტილება „სამარცხვინო და გაუმართლებელი“ უწოდა. ლატვიამ, ესტონეთმა და ლიეტუვამ ეროვნული სანქციების დაწესება დააანონსეს.
მთავარი მომენტები
- 22 სექტემბერს ევროკავშირის საბჭომ უკრაინასთან დაკავშირებული სანქციები 36 თვით, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე გაახანგრძლივა — პირველად სამწლიანი ციკლით.
- იმავე გადაწყვეტილებით სიიდან ამოიღეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილო ფრიდმანი, რომლებიც 2022 წლის 28 თებერვალს დაემატნენ.
- ჟურნალისტური ცნობებით, საფრანგეთი უსმანოვის ამოღებას აზერბაიჯანში ფრანგი მოქალაქეების გათავისუფლების სანაცვლოდ ითხოვდა.
- 23 სექტემბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა შეიწყალა ფრანგი მოქალაქე მარტენ რაიანი და კიდევ 19 პირი; რაიანს 2026 წლის 16 მარტს ჯაშმახულობისთვის 10 წელი მიუსაჯეს, რაც საფრანგეთმა უარყო.
- უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ გადაწყვეტილება „სამარცხვინო და გაუმართლებელი“ უწოდა და ევროკავშირის ქვეყნებს ეროვნული სანქციებისკენ მოუწოდა.
- ლატვია ერთადერთი ევროკავშირის წევრი იყო, რომელიც საჯაროდ წინააღმდეგობას უწევდა უსმანოვისა და ფრიდმანის სიიდან ამოღებას და საბოლოოდ თავი შეიკავა; ლატვიამ, ესტონეთმა და ლიეტუვამ ეროვნული სანქციების დაწესება დააანონსეს.
- უკრაინის პრეზიდენტის სანქციების პოლიტიკის საკითხებში სრულუფლებიანმა ვლადისლავ ვლასიუკმა განაცხადა, რომ უკრაინა ამ გადაწყვეტილების გასამართლებლად არანაირ შეცვლილ გარემოებებს ვერ ხედავს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს გადაწყვეტილება რამდენიმე მიზეზით მნიშვნელოვანია. პირველად, ევროკავშირმა უკრაინასთან დაკავშირებული სანქციები ჩვეულებრივი ექვსთვიანი ციკლის ნაცვლად ერთბაშად სამ წლამდე გაახანგრძლივა, რაც რეჟიმის სტაბილურობის ნიშანია, მაგრამ იმავე პაკეტში ორი მსხვილი რუსი ოლიგარქის — 2022 წლის 28 თებერვალს დამატებული უსმანოვისა და ფრიდმანის — მოხსნაც მოხდა. უკრაინამ ეს მოხსნა ღიად „სამარცხვინოდ“ მოიხსენია, ხოლო რამდენიმე ევროკავშირის მთავრობამ — ესტონეთმა, ლიეტუვამ და განსაკუთრებით ლატვიამ — გამოხატა წინააღმდეგობა. ამავდროულად, ეპიზოდი აჩვენებს, რომ ორმხრივი დაკავებულთა დიპლომატია და გადახურებული ეროვნული ინტერესები — საფრანგეთისა უსმანოვისა და ლუქსემბურგისა ფრიდმანის შემთხვევაში — პირდაპირ გავლენას ახდენს ევროკავშირის სანქციების პოლიტიკაზე. მეორე დღეს აზერბაიჯანმა ფრანგი მოქალაქის შეწყალებით ეს კავშირი კიდევ უფრო თვალსაჩინო გახადა. ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა ეროვნული სანქციების დაწესებით საკუთარი პასუხი გასცეს.
რა მოხდა
2026 წლის 22 სექტემბერს ევროკავშირის საბჭომ, პირველად სამწლიანი ვადით, 2029 წლის 22 სექტემბრამდე გაახანგრძლივა სანქციები იმ პირთა წინააღმდეგ, რომლებიც საფრთხეს უქმნიან უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას, სუვერენიტეტს და დამოუკიდებლობას. რეჟიმი, რომელიც 2014 წლის მარტში შეიქმნა და 3 000-ზე მეტ ფიზიკურ და იურიდიულ პირს მოიცავს, ამ გადაწყვეტილებით ერთბაშად დაზღვეული იქნა სამი წლის განმავლობაში. იმავე პაკეტით სიიდან ამოიღეს რუსი ოლიგარქები ალიშერ უსმანოვი და მიხაილო ფრიდმანი, რომლებიც 2022 წლის 28 თებერვალს იყვნენ დამატებული. ჟურნალისტური ცნობებით, საფრანგეთი უსმანოვის ამოღებას აზერბაიჯანში დაკავებული ფრანგი მოქალაქეების გათავისუფლების სანაცვლოდ მოითხოვდა; ლუქსემბურგი ფრიდმანის სანაცვლოდ მოლაპარაკების წარმოებით იყო დაინტერესებული, რომელიც გაყინული აქტივებისთვის მინიმუმ 16 მილიარდ დოლარს ითხოვს სასამართლოში. ლატვია ერთადერთმა ევროკავშირის ქვეყანამ საჯაროდ დაუჭირა მხარი ოლიგარქების სიაში დარჩენას და საბოლოოდ თავი შეიკავა, რათა მთლიანი პაკეტის წინააღმდეგ არ მიეცა ხმა; ესტონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მოხსნა „არასწორ სიგნალად არასწორ დროს“ მოიხსენია. 23 სექტემბერს, ერთი დღის შემდეგ, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა შეიწყალა ფრანგი მოქალაქე მარტენ რაიანი, Mercorama-ს დირექტორი, რომელიც 2023 წლის დეკემბერში დააკავეს და 2026 წლის 16 მარტს ჯაშმახულობისთვის 10 წელი მიუსაჯეს; საფრანგეთმა ეს ბრალდება მუდამ უარყო. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ ევროკავშირის გადაწყვეტილება „სამარცხვინო და გაუმართლებელი“ უწოდა. პრეზიდენტის სანქციების პოლიტიკის საკითხებში სრულუფლებიანმა ვლადისლავ ვლასიუკმა განაცხადა, რომ არცერთი შეცვლილი გარემოება არ გაამართლებს ოლიგარქების მოხსნას, და დააანონსა უკრაინის მომავალი წინადადება ახალი სანქციების შესახებ რუსეთის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსთან დაკავშირებული ოლიგარქების წინააღმდეგ. ლატვიამ, ესტონეთმა და ლიეტუვამ ეროვნული სანქციების დაწესება დააანონსეს. ევროკომისიამ მოხსნის მიზეზებზე საჯარო კომენტარი არ გააკეთა.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული წყაროები გადაწყვეტილებას ღიად აფასებენ როგორც „სამარცხვინოს“ და გაუმართლებელს, მინისტრ ანდრიი სიბიჰას და პრეზიდენტის სანქციების პოლიტიკის სრულუფლებიან ვლადისლავ ვლასიუკის სიტყვებზე დაყრდნობით. ხაზგასასმელია, რომ ვლასიუკმა პირდაპირ განაცხადა: არცერთი შეცვლილი გარემოება არ არსებობს, რომელიც გაამართლებდა უსმანოვისა და ფრიდმანის სიიდან ამოღებას; რუსეთი ომს აგრძელებს, ხოლო ოლიგარქების კავშირი კრემლთან შენარჩუნებულია. უკრაინული მედია ხაზს უსვამს, რომ გადაწყვეტილება კიევთან არ ყოფილა შეთანხმებული, და ლატვიის ღია წინააღმდეგობას აყენებს კონტრასტად საფრანგეთის, ლუქსემბურგისა და სლოვაკეთის პოზიციებთან. ამ ეპიზოდის ფონზე უკრაინა მომავალ პაკეტებში ახალ სანქციებს შესთავაზებს, მათ შორის ვლადიმერ ლისინის (NLMK) და ვლადიმერ პოტანინის (ნორილსკის ნიკელი) წინააღმდეგ.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ჟურნალისტური ანგარიშები, მათ შორის Reuters-ის ცნობები, ასახელებს საფრანგეთს როგორც ძირითად ლობისტს უსმანოვის მოხსნისთვის, რაც დაკავშირებულია აზერბაიჯანში ფრანგი მოქალაქეების დაკავებასთან; ბაქომ ეს კავშირი უარყო. ლუქსემბურგი ფრიდმანის სანაცვლოდ იმუშავებდა, რომელიც გაყინული აქტივებისთვის მინიმუმ 16 მილიარდ დოლარს ითხოვს. სლოვაკეთი ამ ინიციატივის მესამე მხარდამჭერი იყო. ევროკომისიამ სანქციებიდან მოხსნის მიზეზებზე საჯარო კომენტარი არ გააკეთა, თუმცა განაცხადა, რომ მუშაობს ახალ სანქციებზე რუსეთის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსისა და ჩრდილოვანი ფლოტის წინააღმდეგ. ჟურნალისტურ ცნობებში ნახსენებია თურქეთის პრეზიდენტ ერდოღანის როლი და ყაზახეთის, ყირგიზეთის, უზბეკეთის მცდელობა, რომლებიც სლოვაკეთის მეშვეობით მოქმედებდნენ. Yulia Navalnaya-მ ღიად გააკრიტიკა გადაწყვეტილება, რითაც მოხსნა წინააღმდეგობის საერთაშორისო ხმა გააძლიერა.
სად განსხვავდება გაშუქება
Reuters-მა ევროკავშირის სამი დიპლომატის ცნობებზე დაყრდნობით გადასცა, რომ საფრანგეთი აცხადებდა, თითქოს ბაქო უსმანოვის მეშვეობით „აშანტაჟებდა“ პარიზს ფრანგი დაკავებულების გამო; აზერბაიჯანმა ეს ხასიათება საჯაროდ უარყო. მეორე განსხვავება ევროკავშირში წინააღმდეგობის ხარისხს ეხება: ლატვიის პრემიერ-მინისტრმა ანდრის კულბერგსმა განაცხადა, რომ ლატვია ერთადერთი იყო, ვინც წინააღმდეგობას უწევდა მოხსნას, და რომ ესტონეთსა და ლიეტუვას უკვე შეთანხმებული პოზიცია ჰქონდათ; თუმცა სხვა ცნობებში ესტონეთი მოგვიანებით ეროვნულ სანქციებს დააწესებს და ღიად აკრიტიკებს გადაწყვეტილებას მოხსნის მომენტში ესტონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მეშვეობით.
კონტექსტი
ევროკავშირის სანქციების რეჟიმი უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ მიმართული ქმედებების საპასუხოდ 2014 წლის მარტში შეიქმნა და დღეს 3 000-ზე მეტ ფიზიკურ და იურიდიულ პირს მოიცავს. პუტინი და ლავროვი 2022 წლის 25 თებერვალს დაემატნენ, ხოლო უსმანოვი და ფრიდმანი — 28 თებერვალს. უსმანოვი 2022 წელს უზბეკეთში გადასახლდა, ხოლო 2024 წლის ოქტომბერში უკრაინის უმაღლესმა ანტიკორუფციულმა სასამართლომ მისი აქტივები კონფისკაცია გაუკეთა. ფრიდმანი 2023 წლის დეკემბრიდან უკრაინის უშიშროების სამსახურის ძებნილია; მისი უკრაინული აქტივები, მათ შორის Alfa-Bank (ახლა Sense Bank), ნაციონალიზებულია. მარტენ რაიანი, Mercorama-ს დირექტორი, 2023 წლის დეკემბერში დააკავეს და 2026 წლის 16 მარტს ჯაშმახულობისთვის 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა; საფრანგეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ეს ბრალდება მუდამ უარყო. ევროკავშირმა განახლების ვადა გამოტოვა და იძულებული გახდა იურიდიული „საყრდენი“ გამოეყენებინა, რათა მთლიანი პაკეტი არ დანგრეულიყო.