უკრაინის ბიუჯეტმა 9 თვეში 49,5 მლრდ გრივნა ვერ მიიღო — პიდლასა რუსულ დარტყმებს აბრალებს

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ბიუჯეტის ნაკლებობა თითქმის 50 მლრდ გრივნას აღწევს, და მისი ორი მესამედი მხოლოდ აგვისტოსა და სექტემბერზე მოდის, რაც მიუთითებს პრობლემის სწრაფ გაღრმავებაზე. თითქმის ყველა ძირითადი საგადასახადო სტატია — იმპორტის დღგ, შიდა დღგ, აქციზი, დივიდენდები — გეგმას ვერ ასრულებს, რაც სისტემურ, და არა წერტილოვან გაუარესებაზე მეტყველებს. თავდაცვის ხარჯებმა საერთო ფონდის 61,3% შეადგინა, რაც ბიუჯეტს გარე დაფინანსებაზე კრიტიკულ დამოკიდებულებაში აყენებს. ევროკავშირის 4,26 მლრდ დოლარის მეორე ტრანშის დაყოვნებამ და 29,5 მლრდ დოლარის საერთაშორისო დახმარების პაკეტის რისკმა შეიძლება ფისკალური სტაბილურობა საფრთხეში ჩააგდოს.

რა მოხდა

უკრაინის უმაღლესი რადას საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარემ როქსოლანა პიდლასამ Facebook-ზე გამოაქვეყნა ბიუჯეტის შესრულების მონაცემები 2026 წლის ცხრა თვისთვის. სახელმწიფო ბიუჯეტის საერთო ფონდმა გეგმასთან შედარებით 49,5 მლრდ გრივნა ვერ მიიღო, საიდანაც 32 მლრდ გრივნა მხოლოდ აგვისტოსა და სექტემბერზე მოდის. პიდლასას თქმით, მთავარი მიზეზი რუსეთის მუდმივი დარტყმებია უკრაინულ ბიზნესზე.

ძირითადი საგადასახადო სტატიებიდან ყველაზე მეტად ჩავარდნილია იმპორტის დღგ (35,7 მლრდ გრივნა, გეგმის 6,8%), შიდა წარმოების პროდუქციის დღგ (32,9 მლრდ გრივნა, 11,4%), შიდა აქციზი (19,1 მლრდ გრივნა, 16,5%) და დივიდენდები სამეურნეო ორგანიზაციებიდან (10,8 მლრდ გრივნა, 16%). გეგმის გადაჭარბებით შესრულდა მხოლოდ ორი სტატია — მოგების გადასახადი (29 მლრდ გრივნა, 12%) და ფიზიკურ პირთა შემოსავლის გადასახადთან ერთად სამხედრო � сборი (6,6 მლრდ გრივნა, 2,6%).

2026 წლის დასაწყისიდან საერთო ფონდში, საერთაშორისო გრანტების გარეშე, 1,9 ტრლნ გრივნა შევიდა. ყველაზე მსხვილი შემოსავლის წყარო იმპორტის დღგ იყო — 491 მლრდ გრივნა. თავდაცვის ხარჯებმა 2 ტრლნ გრივნა შეადგინა, ანუ საერთო ფონდის ხარჯების 61,3%. ვალდებულებების დაფარვაზე 427,9 მლრდ გრივნა დაიხატა, ვალის მომსახურებაზე — 275,2 მლრდ გრივნა, სოციალურ დაცვასა და ვეტერანების მხარდაჭერაზე — 342,6 მლრდ გრივნა. ОВДП-ის განთავსებით 350,6 მლრდ გრივნა მოიზიდა, ხოლო საერთო ფონდის ხარჯების დასაფარად თითქმის 22 მლრდ დოლარის საერთაშორისო დახმარება იქნა გამოყენებული. ევროკავშირის მაკროფინანსური დახმარების მეორე ტრანში 4,26 მლრდ დოლარს შეადგენს, რომლის მიღებამდეც, პიდლასას თქმით, სიტუაცია კრიტიკული დარჩება.

კონტექსტი

სექტემბრის დასაწყისში პრემიერ-მინისტრმა სერგიი კორეცკიმ გამოაცხადა არასამხედრო ხარჯების მკაცრი ეკონომიის რეჟიმი, ხოლო 14 სექტემბერს გააფრთხილა, რომ სახელმწიფო ფინანსების მდგომარეობა კრიტიკულთან ახლოს იყო და კანონპროექტების შეფერხებამ შეიძლება 29,5 მლრდ დოლარის საერთაშორისო დახმარება საფრთხეში ჩააგდოს. 4 სექტემბერს ფინანსთა მინისტრმა სერგიი მარჩენკომ განაცხადა, რომ სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან ბიუჯეტის სიტუაცია ასეთ დაძაბულს არ ჰქონია.

24 აგვისტოს პრეზიდენტმა ზელენსკიმ „მზადყოფნის კოალიციის“ სხდომის შემდეგ თქვა, რომ არმიას 27 მლრდ დოლარი აკლდა; ხუთი დღის შემდეგ თავდაცვის მინისტრმა ე�ჰენ ხმარამ ეს თანხა დაადასტურა და განაცხადა, რომ უწყებას მისი დაფარვის ვარიანტები ჰქონდა. 15 სექტემბერს ევროკომისრებმა ვალდის დომბროვსკისმა და მარტა კოსმა რადას დეპუტატებს გაუგზავნეს წერილი იმ კანონების ჩამონათვალით, რომლებიც ევროკავშირის უკვე შეთანხმებული დაფინანსების მისაღებად არის საჭირო — ეს პასუხი იყო უკრაინის თხოვნაზე დამატებით 27 მლრდ დოლარის გამოყოფაზე თავდაცვის საჭიროებებისთვის. 28 სექტემბერს მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება სახელმწიფო ხარჯების პრიორიტეტულობის შესახებ.