უკრაინულმა დრონებმა რუსეთში Yandex-ის სამი მონაცემთა ცენტრი გაანადგურა — ბოტ-ტრაფიკი თითქმის ნულამდე ჩამოვარდა
8, 9 და 11 ოქტომბერს უკრაინულმა დრონებმა Yandex-ის რუსეთის ხუთი უმსხვილესი მონაცემთა ცენტრიდან სამს — სასოვოში (რიაზანის ოლქი), კალუგაში და ვლადიმირში — დაარტყეს. Cloudflare Radar-ის მონაცემებით, Yandex-ის ქსელიდან ბოტ-ტრაფიკი პირველი დარტყმის შემდეგ დაიკლო დაახლოებით 57%-მდე, მესამე დარტყმის შემდეგ კი 0,3–0,4%-მდე. პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ვარშავის უსაფრთხოების ფორუმზე განაცხადა, რომ სოციალურ ქსელებში „უფრო ადვილი სუნთქვა გახდა" ბოტების შემცირების გამო; ამერიკელმა ისტორიკოსმა ტიმოთი სნაიდერმა და ევროპარლამენტარმა ტომაშ ზდეხოვსკიმ კი ვარაუდი გამოთქვეს, რომ ტრამპისა და გერმანული AfD-ს მხარდამჭერი ბოტები რუსულ სერვერებზეა დამოკიდებული. ფაქტ-ჩეკის ანალიზები მონაცემთა ხარისხს ეჭვქვეშ აყენებს.
მთავარი მომენტები
- 8 ოქტომბერს უკრაინულმა დრონებმა Yandex-ის მონაცემთა ცენტრი დაარტყეს სასოვოში (რიაზანის ოლქი), 9 ოქტომბერს — კალუგაში, 11 ოქტომბრის ღამეს — ვლადიმირში
- Cloudflare Radar-ის თანახმად, Yandex-ის ქსელიდან ბოტ-ტრაფიკი პირველი დარტყმის შემდეგ დაეცა დაახლოებით 57%-მდე, მესამე დარტყმის შემდეგ კი 0,3–0,4%-მდე
- NetBlocks-ის მონაცემებით, Yandex Cloud-ის ტრაფიკი 30%-მდე, ხოლო Yandex LLC-ის ტრაფიკი 63%-მდე შემცირდა; Yandex Cloud-ის სტატუსის გვერდით მინიმუმ 84 სერვისი გათიშულია
- Yandex-მა დაადასტურა ვლადიმირის ოლქის მონაცემთა ცენტრის სრული გაჩერება; დაზიანებულ ცენტრებში სამი რუსული სუპერკომპიუტერი იყო განთავსებული — „ჩერვონენკისი", „ლიაპუნოვი“ და „გალუშკინი“
- ზელენსკიმ ვარშავის უსაფრთხოების ფორუმზე (ვიდეოკავშირით) განაცხადა, რომ Yandex-ზე დარტყმების შემდეგ სოციალურ ქსელებში „უფრო ადვილი სუნთქვა გახდა“ და ნაკლები ბოტი, სიძულვილი და პროვოკაციაა
- ტიმოთი სნაიდერმა და ევროპარლამენტარმა ტომაშ ზდეხოვსკიმ ვარაუდი გამოთქვეს, რომ ტრამპისა და გერმანული AfD-ს მხარდამჭერი ბოტები რუსულ სერვერებზეა დამოკიდებული; ფაქტ-ჩეკის ანალიზებში კი აღნიშნულია, რომ Cloudflare-ის „ბოტ-ტრაფიკის“ განმარტება მონაცემთა გადამფრებლებს და Yandex-ის საკუთარ სერვისულ მოთხოვნებს მოიცავს, არა სოციალური ქსელების ყალბ ანგარიშებს
- Yandex-ის ხუთი უმსხვილესი მონაცემთა ცენტრიდან დაუზიანებელი რჩება ორი — მიტიშჩში (მოსკოვის ოლქი) და ივანტეევკაში; რუსული IT-ბაზრის წყაროების ცნობით, ჩამონაცევმა სამ ცენტრში შესაცვლელი აღჭურვილობის მიღებას შესაძლოა ექვს თვემდე დასჭირდეს
რატომ არის მნიშვნელოვანი
სამი Yandex-ის უმსხვილესი მონაცემთა ცენტრის გამორთვამ რუსულ ტექნოლოგიურ ინფრასტრუქტურას სერიოზული ზარალი მიაყენა — მინიმუმ 84 Yandex Cloud-სერვისი გაითიშა ექვს ქვეყანაში, რუსული ფედერალური სისტემები (VetIS და Saturn) ავარიულ რეჟიმში გადავიდა, ხოლო ჩამონაცევის აღდგენას, IT-ბაზრის წყაროების ცნობით, ექვს თვემდე შეიძლება დასჭირდეს. ტრაფიკის ვარდნის პოლიტიკური ინტერპრეტაცია ზელენსკიმ „ევროპა პრობლემის წყარო არ არის“-მდე აჰყავს, ხოლო ამერიკელი ისტორიკოსისა და ევროპარლამენტარის ვარაუდი ტრამპისა და AfD-ს მხარდამჭერი ბოტების რუსულ ინფრასტრუქტურაზე დამოკიდებულების შესახებ — ფაქტ-ჩეკის ანალიზების თანახმად — მონაცემთა სისუსტის გამო სადავო რჩება.
რა მოხდა
2026 წლის 8 ოქტომბერს უკრაინულმა დრონებმა Yandex-ის მონაცემთა ცენტრი დაარტყეს სასოვოში, რიაზანის ოლქში, სადაც ცენტრი „სასტა“ მანქანათმშენებელ ქარხანაში იყო განთავსებული და ორი სუპერკომპიუტერი ჰქონდა; გაჩნდა ხანძარი. 9 ოქტომბერს დაზიანდა კალუგის მონაცემთა ცენტრი, 11 ოქტომბრის ღამეს კი ვლადიმირის ოლქის მონაცემთა ცენტრი გამოვიდა მწყობრიდან; Yandex-მა უკანასკნელის სრული გაჩერება დაადასტურა. Cloudflare Radar-ის მონაცემებით (რომელსაც Tom's Hardware იყენებს), Yandex-ის ქსელიდან (AS13238) ბოტ-ტრაფიკი პირველი დარტყმის შემდეგ დაეცა დაახლოებით 57%-მდე ორკვირიანი მაქსიმუმიდან, მესამე დარტყმის შემდეგ კი — დაახლოებით 0,3–0,4%-მდე. NetBlocks-ის ცნობით, Yandex Cloud-ის ტრაფიკი ჩამოვარდა 30%-მდე, Yandex LLC-ისა — 63%-მდე; Yandex Cloud-ის სტატუსის გვერდზე მინიმუმ 84 სერვისი არ მუშაობდა. 11 ოქტომბრის დარტყმამ რუსეთში, ყაზახეთში, ყირგიზეთში, უზბეკეთში, ბელარუსსა და სომხეთში Yandex-სერვისების მწყობრიდან გამოსვლა გამოიწვია; რუსეთის ფედერალური სისტემები VetIS და Saturn (Россельхознадзорი) ავარიულ რეჟიმში გადავიდნენ. 12 ოქტომბრის დილისთვის Yandex Cloud ჯერ კიდევ ავარიულ რეჟიმში მუშაობდა. 8 ოქტომბერს თავად Yandex-მა თავისი მონაცემთა ცენტრები ოთხი რუსული რეგიონის რუკებიდან ამოიღო. პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ვარშავის უსაფრთხოების ფორუმზე ვიდეოკავშირით მიმართვისას განაცხადა, რომ სოციალურ ქსელებში „უფრო ადვილი სუნთქვა გახდა“ ბოტების შემცირების გამო და რომ ეს „ევროპა პრობლემების წყარო არ არის“-ს ამტკიცებს; ამერიკელმა ისტორიკოსმა ტიმოთი სნაიდერმა და ევროპარლამენტარმა ტომაშ ზდეხოვსკიმ კი ვარაუდი გამოთქვეს, რომ ტრამპისა და გერმანული AfD-ს მხარდამჭერი ბოტები რუსულ სერვერებზეა დამოკიდებული — მოსაზრევა, რომელიც ფაქტ-ჩეკის ანალიზებში სადავოდ რჩება.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია მოვლენას რუსეთის მიერ უკრაინული მონაცემთა ცენტრების თანმიმდევრული დარტყმების (წყაროების ცნობით, 17 ცენტრი, ზოგი განმეორებით) სარკისებურ პასუხად ასახელებს; ცენტრის კონტრ-დეზინფორმაციის ყოფილი ხელმძღვანელი ანდრიი კოვალენკო 8 ოქტომბრის რიაზანის დარტყმას ფრაზით „ეს თამაში ორმა შეიძლება ითამაშოს“ გამოეხმაურა. ზელენსკის ფრამინგი „ევროპა პრობლემის წყარო არ არის“ წარმოდგენილია, როგორც სოციალურ ქსელებზე ბოტ-ზეწობის გეოგრაფიის ნათელი დადასტურება, ხოლო სნაიდერისა და ზდეხოვსკის ვარაუდები — როგორც სტრატეგიული მნიშვნელობის პოლიტიკური შედეგი.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ინგლისურენოვანი აზერბაიჯანული სააგენტო APA-ს ანგარიში შემოიფარგლება დადასტურებული ფაქტებით (Yandex-ის ვლადიმირის ცენტრის დახურვის დადასტურება, კალუგისა და რიაზანის ოლქებში დარტყმები) და პოლიტიკურ განზოგვირებებს თავს არიდებს. ფაქტ-ჩეკისა და ანალიტიკური სტატიები (Tom's Hardware, Roxtext, უფრო ღრმა ანალიზები) გაფრთხილებენ, რომ Cloudflare-ის „ბოტ-ტრაფიკი“ მონაცემთა გადამფრებლებსა და Yandex-ის საკუთარ სერვისულ მოთხოვნებს მოიცავს, არა სოციალური ქსელების ყალბ ანგარიშებს, და რომ AfD-აქტივობის დიაგრამას არ აქვს გადამმოწმებელი წყარო, მეთოდოლოგია და თანმიმდევრული თარიღიც კი (56%-იანი ვარდნის მონაცემი 13 ოქტომბრისაა, ხოლო პოსტი 11 ოქტომბერს გამოქვეყნდა).
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს უპირისპირდებიან კითხვაზე, შეიძლება თუ არა Yandex-ქსელიდან ბოტ-ტრაფიკის ვარდნა ტრამპისა და AfD-ს მხარდამჭერი რუსული სოციალურ-ქსელური ბოტების გათიშვის მტკიცებულებად ჩაითვალოს. ზელენსკი, სნაიდერი, ზდეხოვსკი და პოლონელი ანალიტიკოსი იაროსლავ ვოლსკი კავშირს ფაქტად ან ძლიერ მოსალოდნელ ჰიპოთეზად წარმოადგენენ; ფაქტ-ჩეკის ანალიზები კი აცნობიერებენ, რომ Cloudflare-ის „ბოტ-ტრაფიკი“ მონაცემთა გადამფრებლებს და Yandex-ის საკუთარ ავტომატურ მოთხოვნებს მოიცავს, არა ყალბ სოციალურ-ქსელურ ანგარიშებს, და AfD-აქტივობის ცნობილი დიაგრამა არც წყაროს და არც მეთოდოლოგიას არ ასახელებს — 56%-იანი ვარდნის მონაცემი 13 ოქტომბრისაა, ხოლო პოსტი 11 ოქტომბერს გამოქვეყნდა.
კონტექსტი
Yandex ხშირად „რუსულ Google-ის“ ანალოგიად მოიხსენიება; სამი დარტყმის ობიექტი (სასოვო, კალუგა, ვლადიმირი) მისი ხუთი უმსხვილესი მონაცემთა ცენტრიდან სამია, ორი კი — მიტიშჩში (მოსკოვის ოლქი) და ივანტეევკაში — დაუზიანებლად რჩება. უკრაინული დარტყმები რუსეთის მიერ უკრაინული მონაცემთა ინფრასტრუქტურის სისტემატური დარტყმების ფონზე მოხდა — 2025 წლის ბოლოდან წყაროები 17 უკრაინულ მონაცემთა ცენტრზე მოხვდა, მათ შორის კიევის Omega Telecom, DLine.ua და Cosmonova; ყოფილმა უკრაინელმა კონტრ-დეზინფორმაციის ცენტრის ხელმძღვანელმა ანდრიი კოვალენკომ 8 ოქტომბრის რიაზანის დარტყმა ფრაზით „ეს თამაში ორმა შეიძლება ითამაშოს“ დაადასტურა. 8 ოქტომბერს თავად Yandex-მა თავისი მონაცემთა ცენტრები ოთხი რუსული რეგიონის რუკებიდან ამოიღო; რუსეთის ოფიციალურმა უწყებებმა დარტყმებზე კომენტარი არ გააკეთეს. Starlink რუსეთში არ მუშაობს, რაც სატელიტური ინტერნეტის ალტერნატივას გამორიცხავს; რუსულმა საკონკურენტო „Рассвет“ (მანათობელი) სატელიტურმა ჯგუფმა გაშვების შემდეგ დიდი რაოდენობის თანამგზავრი დაკარგა.