უკრაინის გენერალური პროკურორი კრავჩენკო თანამდებობიდან გადადგა

რატომ არის მნიშვნელოვანი

კრავჩენკოს გადადგომა უკრაინის გენერალური პროკურორის თანამდებობიდან გადადგომის პირველი შემთხვევაა, რომელიც პირდაპირ კავშირშია პროკურატურის შიგნით ჩატარებულ ანტიკორუფციულ გამოძიებასთან. საქმე გავლენას ახდენს ევროკავშირში ინტეგრაციის პერსპექტივაზე, რადგან კანდიდატის სტატუსი კორუფციასთან ბრძოლის ნამდვირობაზეა დამოკიდებული. გარდა ამისა, ძიებამ აჩვენა, რომ პროკურატურის ხელმძღვანელობა, სავარაუდოდ, თვალთვალს უწევდა ნაბუ-სა და საპ-ს ხელმძღვანელებს და ცდილობდა მათ წინააღმდეგ კონტრშეტევას.

რა მოხდა

4 სექტემბერს ნაბუ-მ და საპ-მა „კარფაგენის“ სპეცოპერაციის ფარგლებში გამოაცხადეს პროკურატურის საერთაშორისო თანამშრომლობის დეპარტამენტის მოადგილის, სერგიი კროპივას დაკავება — ის ეჭვმიტანილია თაღლითური კოლ-ცენტრების ქსელის შემწევრობასა და 89 მილიონ გრივნაზე მეტი ქონების გათეთრებაში (ჩანაწერებში „კანცლერი"). 6 სექტემბერს უმაღლესმა ანტიკორუფციულმა სასამართლომ (ვაკს-მა) კროპივა პატიმრობაში დატოვა 2 ნოემბრამდე 120 მილიონი გრივნის გირაოს ალტერნატივით. 7 სექტემბერს ვაკს-მა პატიმრობა შეუფარდა მის თანამცხოვრებელს, 24 წლის ელიზავეტა ივახნენკოს („მუზა") — 60 დღით, 20 მილიონი გრივნის გირაოს ალტერნატივით — და მძღოლ სერგიი კუცის 3 ნოემბრამდე, 3 მილიონი გრივნის გირაოს ალტერნატივით.

4 სექტემბერს ნაბუ-მ ჩხრეკა ჩაატარა გენერალური პროკურორის კაბინეტშიც, რის დროსაც თანამშრომლებმა შენობაში შესვლისას კარი ჩაკეტეს; ძიებამ ფანჯრიდან შესვლა და კიბეების გამოყენება მოუხდა, ერთმა თანამშრომელმა კი ტრავმა მიიღო. გენერალურმა პროკურორმა კრავჩენკომ ბრალდებები უარყო, თუმცა 7 სექტემბრის საღამოს განაცხადა, რომ გადადგომის განაცხადი წარადგინა, რასაც „პოლიტიკური გადაწყვეტილებად" მოიხსენიებს. პრეზიდენტმა ზელენსკიმ 8 სექტემბერს განაცხადა, რომ 7 სექტემბერს ნაბუ-ს, საპ-სა და კრავჩენკოსთან გამართული შეხვედრის შემდეგ კრავჩენკომ გადადგომის წერილი დაწერა და წარდგენა ვერხოვნა რადაში გაიგზავნება. იმავე დღეს ზელენსკი შეხვდა სბუ-ს უფროს ოლექსანდრ პოკლადს, გურ-ის უფროს ოლეგ ივაშჩენკოს და პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროს კირილ ბუდანოვს. წყაროების ინფორმაციით, 7 სექტემბერს დილით პროკურატურამ მიიღო ბრძანება „სისტემატიზაცია გაუკეთოს ყველა ხელმისაწვდომ მასალას" ნაბუ-სა და საპ-ს შესახებ, რაც, შესაძლოა, კრავჩენკოს მხრიდან ანტიკორუფციული ორგანოების წინააღმდეგ კონტრშეტევის მცდელობაზე მიუთითებს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინულენოვანი მედია ძირითადად საგამოძიებო დეტალებზეა ორიენტირებული: სქემის ხანგრძლივობაზე, თითო კოლ-ცენტრზე თვიურად 7000 დოლარის სავარაუდო გადახდაზე, კროპივას ოჯახის ქონებრივ გარემოენდობაზე და ბუკოველში მდებარე Glacier აპარტ-კომპლექსში 28,5 მილიონი გრივნის ინვესტიციაზე. ბევრი წყარო ნაბუ-ს და საპ-ს წარმოაჩენს, როგორც ანგარიშვალდებულების ძალას, და ზელენსკის განცხადებებს იმის შესახებ, რომ გადადგომის წარდგენა ვერხოვნა რადაში გაიგზავნება. რამდენიმე გამოცემა ხაზს უსვამს, რომ პროკურატურის პირველ მოადგილე მარია ვდოვიჩენკოსთან ჩხრეკისას ნაპოვნი მასალები მიუთითებდა ნაბუ-ს და საპ-ს ხელმძღვანელობის თვალთვალზე, რაც პროკურატურის მხრიდან კონტრშეტევის მომზადებად არის წარმოჩენილი. სამოქალაქო საზოგადოების ხმები, მათ შორის ვიტალი შაბუნინი, შემთხვევას „მაფიოზურ ისტორიად" ახასიათებს.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

საერთაშორისო მედია გადადგომას ომში მყოფი ქვეყნის მაღალი დონის კორუფციულ სკანდალად წარმოაჩენს, ხაზს უსვამს კრავჩენკოს უარყოფას, მის განცხადებას „პოლიტიკური დაპირისპირების" თავიდან აცილების შესახებ და ფულის გათეთრების ბრალდების მასშტაბს. ბიბისი და აზერბაიჯანული სააგენტო აპა საქმეს ნაბუ-ს/საპ-ს დამოუკიდებლობის კონტექსტში განიხილავს და იმუშავებს 2025 წლის პროტესტებსა და დასავლეთის საფრთხის შეტყობინებებს. დასავლური ჩარჩო ზელენსკისთვის პოლიტიკურ შედეგებს და უკრაინის რეფორმის რეპუტაციას უფრო მეტად გაუსვამს ხაზს, ვიდრე კონკრეტულ საგამოძიეო დეტალებს.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები ერთმანეთს ეწინააღმდეგებიან გადადგომის მიზეზში: ნაწილი კრავჩენკოს პოლიტიკურ გადადგომად წარმოაჩენს, ზოგი კი პრეზიდენტის ადმინისტრაციის წყაროებზე დაყრდნობით ამტკიცებს, რომ ზელენკიმ პირადად სთხოვა წერილის წარდგენა — თავად კრავჩენკო ადრე აცხადებდა, რომ არ გადადგებოდა, თუკი პრეზიდენტი და რადა არ მოითხოვდნენ. ასევე განსხვავებულია კრავჩენკოს პირადი ჩართვის ხარისხის შეფასება: ნაბუ-ს/საპ-ს ჩანაწერები და საგამოძიეო მასალები კროპივას მჭიდროდ უკავშირებს კრავჩენკოსთან (მათ შორის კოზინში მისი სახლის რემონტის კონტროლი და დაფინანსება, ხოლო ჩანაწერებში „ანდრიოვიჩი"/„შეფი"), მაშინ როცესაც კრავჩენკო საჯაროდ უარყოფს ჩართვას და აცხადებს, რომ საქმეში პროცესუალური სტატუსი არ აქვს. ჩხრეკის ჩატარების წესის შეფასებაშიც განსხვავებაა: უმეტესი უკრაინული რეპორტაჟი აღწერს წინააღმდეგობას და „შტურმს" კიბეებით, ერთი წყარო კი ჩხრეკას რუტინულ საგამოძიეო ქმედებად ახასიათებს.

კონტექსტი

ნაბუ და საპ-ო ერთი ათეული წელია შექმნილი ანტიკორუფციული ორგანოებია; პრეზიდენტმა ზელენსკიმ 2025 წლის პროტესტებისა და G7-ის გაფრთხილებების შემდეგ მათი დამოუკიდებლობა აღადგინა, როცა რეფორმებმა მათი დამოუკიდებლობა შეზღუდა. უკრაინის ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსი კორუფციასთან ბრძოლის ნამდვირობაზეა დამოკიდებული. თაღლითური კოლ-ცენტრების საკითხი ზელენსკიმ „უკრაინსკა პრავდას" ჟურნალისტმა 2023 წელს პირდაპირ დაუსვა და ევროკავშირის მოქალაქეთა ჩივილები მოგვიანებით გახშირდა. რუსლან კრავჩენკო 2025 წლის ივნისში დაინიშნა გენერალურ პროკურორად. „კარფაგენის" საქმეში მთავარი ეჭვმიტანილი სერგიი კროპივაა და მისი თანამცხოვრებელი ელიზავეტა ივახნენკო („მუზა"), ორივე მაღალი გირაოთი.