უკრაინის ანტიკორუფციულმა ორგანოებმა გენპროკურორის ოფისში ჩხრეკა ჩაატარეს ოპერაცია „კართაგენის" ფარგლებში

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს საქმე ეხება უკრაინის სამართალდამცავი სისტემის გულს — გენპროკურატურის მაღალჩინოსნის ბრალდებას თაღლითური კოლ-ცენტრების დაფარვაში. გამოძიების მიერ გამოქვეყნებული ჩანაწერები ფიგურას „შეფს" მოიხსენიებს, რომლის ნიშნებიც კრავჩენკოს ბიოგრაფიას ემთხვევა, თუმცა NABU-მ ბრალი ჯერ არ წაუყენა. გარდა ამისა, ოპერაცია აშკარავებს უკრაინაში თაღლითური კოლ-ცენტრების მასშტაბს და მათ საერთაშორისო გავლენას, რადგან ეს სქემები ევროკავშირის და დიდი ბრიტანეთის მოქალაქეებს ასევე ძარჩიტება მილიონობით ევროდ. ეს ტესტია უკრაინის ანტიკორუფციული ორგანოების (NABU-ს და SAP-ის) ინსტიტუციური დამოუკიდებლობისთვის და მზადყოფნისთვის, გამოიძიონ უმაღლესი პროკურორი.

რა მოხდა

4 სექტემბერს NABU-მ (ეროვნულმა ანტიკორუფციულმა ბიურომ) და SAP-მა (სპეციალიზებულმა ანტიკორუფციულმა პროკურატურამ) გამოაცხადეს სპეცოპერაცია „კართაგენი". გამოძიების მიხედვით, გენერალური პროკურორის ოფისის სტრუქტურული დანაყოფის ერთ-ერთმა ხელმძღვანელმა 2025 წლის შუა რიცხვებში შექმნა და უხელმძღვანელა ორგანიზებულ დანაშაულებრივ ჯგუფს, რომელიც თაღლითური კოლ-ცენტრებისგან მუდმივ ქრთობებს იღებდა მათი საქმიანობის ხელშეუხებლობისთვის. ეს კოლ-ცენტრები მასობრივად ატყუებდნენ უკრაინის და უცხოეთის მოქალაქეებს.

5 სექტემბრის ღამით, დაახლოებით საღამოს 12 საათზე, NABU-ს დეტექტივებმა ჩხრეკა ჩაატარეს გენერალური პროკურორ რუსლან კრავჩენკოს, პირველი მოადგილე მარია ვდოვიჩენკოს და OGP-ის სხვა თანამშრომლების სამსახურებბში. OGP-მ ეს ჩხრეკა დაადასტურა, მაგრამ განაცხადა, რომ დეტექტივებმა, სავარაუდოდ, გადააჭარვზეს სასამართლო ნებართვის ფარგლები — კერძოდ, წვდომა მიიღეს მასალებზე, რომლებიც „კართაგენის" საქმეს არ ეხებოდა, მათ შორის SAP-ის ხელმძღვანელობასთან დაკავშირებული პირების შესახებ მოკვლევის ჩანაწერებზე და NABU/SAP თანამშრომლების შესახებ ფარული საგამოძიეო მოქმედებების ინფორმაციაზე. OGP-მ მოითხოვა სამართლებრივი შეფასება.

4 სექტემბერს დაკავებულ იქნა სერჰიი კროპივა, OGP-ის საერთაშორისო-სამართლებრივი თანამშრომლობის დეპარტამენტის მოადგილე (ზოგ წყაროში „კიბერ დეპარტამენტის უფროსად" მოხსენიებული), რომელიც NABU-ს მასალებში „კანცლერის" სახელით ფიგურირებს. 6 სექტემბერს უმაღლესმა ანტიკორუფციულმა სასამართლომ (VAKS) კროპივა პატიმრობაში დატოვა 2 ნოემბრამდე, 120 მლნ გრივნიანი გირაოს სანაცვლოდ. სასამართლო პროცესზე SAP-ის პროკურორმა განაცხადა, რომ კროპივა კრავჩენკოს კოზინის სახლში სარემონტო სამუშაოებს უხელმძღვანელა, დაეხმარა კრავჩენკოს მეუღლეს აშშ-ს ვიზის მოწყობაში და მადრიდში კრავჩენკოს დაბადების დღის ზეიმი მოაწყო.

6 სექტემბერს კრავჩენკომ საჯაროდ უარყო კოლ-ცენტრების დაფარვაში მონაწილეობა, თქვა, რომ „გუშინ სამსახურში ვიყავი, დღეს სამუშაო რეჟიმში და ცოტა სპორტი". მან განაცხადა, რომ OGP-ის თანამშრომელი, რომლის სახელიც გამოძიებაში ფიგურირებს, სამსახურიდან გათავისუფლებულია და მომზადებულია მისი განთავისუფლების დოკუმენტები. მან ასევე დანიშნა პოლიგრაფი OGP-ის შესაბამისი დანაყოფების ყველა თანამშრომლისთვის და აუდიტი საერთაშორისო თანამშრომლობის დეპარტამენტსა და კიბერდანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის ქვედანაყოფში. OGP-მ და სახელმწიფო საგადასახადო სამსახურმა განაცხადეს, რომ მზად არიან სრულად ითანამშრომლონ ანტიკორუფციულ ორგანოებთან.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ფართოდ აშუქებს კრავჩენკოს და OGP-ის უარყოფას და კრიტიკას ღამის ჩხრეკების მიმართ. OGP-ის პოზიცია — რომ სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც ჩხრეკის საფუძველი გახდა, მოიცავდა მხოლოდ ყოფით საუბრებს (როგორიცაა „მუქი ფილა", სიგნალიზაციის მონტაჟი, შიდა სენსორები), და რომ ამ საუბრებსა და შესაძლო დანაშაულებრივ შემოსავლებს შორის კავშირი დაფუძნებულია ვარაუდებზე — დეტალურად არის მოცემული. მედია ასევე აშუქებს OGP-ის შეშფოთებას, რომ დეტექტივებმა შესაძლოა სასამართლო ნებართვის ფარგლები გადააჭარვზონ.

რაც შეეხება უფრო ფართო კონტექსტს, უკრაინული გამოცემები ცნობენ, რომ „უკრაინაში, სავარაუდოდ, დაახლოებით 2,000 თაღლითური კოლ-ცენტრი მოქმედებს, რომელთაგან 1,000-ზე მეტი ე.წ. „თეთრად" ითვლება, რადგან ისინი სამართალდამცავებისგან დაცვას ფასიანობენ და რეიდების ეშინიათ". ZN.UA-ს თანახმად, თითოეული ასეთი კოლ-ცენტრი დაახლოებით 20,000 დოლარს იხდის თვეში „ერთიანი ფანჯრის" სისტემის მეშვეობით, საიდანაც თანხები ძირითადად SBU-ს წარმომადგენლებს შორის ნაწილდება.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

გადმოცემულ წყაროებში ყველა მასალა უკრაინული წყაროა, ამიტომ ცალკე საერთაშორისო ჩარჩოს ფორმულირება ვერ ხერხდება. თუმცა, უკრაინული მედია მიუთითებს, რომ დასავლელმა პარტნიორებმა დიდი ხანია უკრაინის ხელისუფლებას სიგნალი მისცეს პრობლემის მასშტაბის შესახებ — უკრაინული კოლ-ცენტრები ევროკავშირის მოქალაქეებს ათეულობით მილიონი ევროს საზარალებს აყენებდა.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროებს შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი უთანხმოება არსებობს. **კრავჩენკოს ლოკაცია ოპერაციის დაწყების შემდეგ:** „უკრაინსკა პრავდა" და ZN.UA-ს წყაროები აცხადებდნენ, რომ კრავჩენკო 12 საათზე მეტს ვერ პოვნეს, ZN.UA-ს ცნობით ის კიევის „დობრობუტის" კლინიკაში იმყოფებოდა. OGP-ის პრესსპიკერმა, თავად კრავჩენკომ და „დობრობუტის“ ქსელმა ეს ინფორმაცია უარყვეს და განაცხადეს, რომ ის სამსახურში იყო. **ვინ არის „შეფი":** NABU-მ საჯაროდ არ დაასახელა კრავჩენკო და ბრალი არ წაუყენა, თუმცა „ყოფილი საგადასახადო სამსახურის უფროსი" და „ანდრიიოვიჩის" მამის სახელი მის ბიოგრაფიას ემთხვევა; კრავჩენკო საჯაროდ უარყოფს ნებისმიერ კავშირს. **ჩხრეკების სამართლიანობა:** OGP ამტკიცებს, რომ NABU-ს დეტექტივებმა გადააჭარვზეს სასამართლო ნებართვის ფარგლები და სხვა სისხლის სამართლის საქმეების მასალებზე მიიღეს წვდომა; NABU/SAP-მა ამ კონკრეტულ ბრალდებას საჯაროდ არ უპასუხა. **ლეგალიზებული თანხის ოდენობა:** სხვადასხვა სტატია 20 მლნ გრივნიანი ქონების, 12 მლნ გრივნიანი კარპატების უძრავი ქონების და 10 მლნ გრივნიანი ბანკის ანგარიშებზე განთავსებული თანხების ციტირებას ახდენს; ერთი წყარო საერთო ჯამს 30 მლნ გრივნიად აფასებს, ხოლო კროპივას სასამართლო პროცესზე ორ ეპიზოდში სულ 89,9 მლნ გრივნიანი ლეგალიზაციის ცალკე ფიგურა გამოჩნდა.

კონტექსტი

NABU (ეროვნული ანტიკორუფციული ბიურო) და SAP (სპეციალიზებული ანტიკორუფციული პროკურატურა) უკრაინის მთავარი ანტიკორუფციული ინსტიტუტებია. ოპერაცია „კართაგენი" ეხება ბრალდებებს, რომ უკრაინაში მოქმედი თაღლითური კოლ-ცენტრების ქსელი, რომლებიც ატყუებს უკრაინის და უცხოეთის მოქალაქეებს, გენერალური პროკურორის ოფისის ჩინოვნიკებმა დაფარა სისტემატური ქრთობების სანაცვლოდ. რუსლან კრავჩენკო ადრე, 2024 წლის დეკემბრიდან 2025 წლის ივნისამდე, სახელმწიფო საგადასახადო სამსახურს ხელმძღვანელობდა, შემდეგ კი გენერალური პროკურორი გახდა; NABU-ს ჩანაწერებში „შეფის“ სახელით ფიგურირებული პირი აღწერილია, როგორც საგადასახადო სამსახურის ყოფილი უფროსი, რომელსაც „ანდრიიოვიჩის“ მამის სახელით მიმართავენ, რაც კრავჩენკოს ნიშნებს ემთხვევა — თუმცა NABU-მ საჯაროდ არ დაასახელა და ბრალი არ წაუყენა. NABU-ს ცნობით, უკრაინაში დაახლოებით 2,000 თაღლითური კოლ-ცენტრი მოქმედებს; გამოძიება ფოკუსირებულია „ერთიანი ფანჯრის“ მეშვეობით თვიური დაცვის გადასახადების რამდენიმე უსაფრთხოებისა და სამართალდამცავ ორგანოს შორის განაწილებაზე.