სპეცოპერაცია „კართაგენი": სერგიი კუცისთვის პატიმრობა 3 ნოემბრამდე შეირჩა
უკრაინის უმაღლესმა ანტიკორუფციურმა სასამართლომ (ВАКС) 7 სექტემბერს სერგიი კუცის — გენერალური პროკურორის ოფისის თანამშრომლის, სერგიი კროპივას მძღოლის — მიმართ პატიმრობა 3 ნოემბრამდე შეარჩია, ალტერნატიული გირაოთი 3 მილიონი გრივნა. ეს ნაბიჯი НАБУ-ს და САП-ის სპეცოპერაცია „კართაგენის" ფარგლებში გადაიდგა, რომელმაც გამოავლინა ორგანიზებული დანაშაულებრივი ჯგუფი, რომელიც, გამოძიების ვერსიით, თაღლითურ კოლ-ცენტრებს „ფარავდა" და თანხებს ათეთრებდა.
მთავარი მომენტები
- 7 სექტემბერს ВАКС-მა სერგიი კუცის, სერგიი კროპივას მძღოლის, მიმართ პატიმრობა 60 დღით — 3 ნოემბრამდე — შეარჩია, ალტერნატიული გირაოთი 3 მლნ გრივნა
- НАБУ-ს ჩანაწერებში კუცი „Камрад"-ის ფსევდონიმით ფიგურირებს; გამოძიება მას ორგანიზებულ დანაშაულებრივ ჯგუფში მონაწილეობას და კრიმინალური გზით მოპოვებული ქონების ლეგალიზაციას (სსკ-ის მუხლები 255 და 209) ედავება
- 4 სექტემბერს НАБУ-მ და САП-მა „კართაგენი" წარადგინეს — ორგანიზებული დანაშაულებრივი დაჯგუფება, რომელსაც, სავარაუდოდ, გენერალური პროკურორის ოფისის თანამშრომელი — „კანცლერის" ფსევდონიმიანი სერგიი კროპივა — ხელმძღვანელობდა
- 6 სექტემბერს ВАКС-მა კროპივა 2 ნოემბრამდე დააკავა, ალტერნატიული გირაოთი 120 მლნ გრივნა; 7 სექტემბერს მისი თანამცხოვრებელი ელიზავეტა ივახნენკო („Муза") 60 დღით პატიმრობაში დატოვეს, გირაოთი 20 მლნ გრივნა
- 5 სექტემბრის ღამით НАБУ-მ საგამოძიებო მოქმედებები ჩაატარა გენერალური პროკურორის კაბინეტში, მისი პირველი მოადგილის — მარია ვდოვიჩენკოს — კაბინეტში, საერთაშორისო თანამშრომლობის დეპარტამენტში და კრავჩენკოს მიერ ქირაობულ სახლში
- გენერალური პროკურორი რუსლან კრავჩენკო უარყოფს საქმეში თავის მონაწილეობას და ამბობს, რომ პოლიტიკურ ზეწოლად მიიჩნევს სიტუაციას; ОГП-მ 7 პროკურორის შესაძლო გათავისუფლების საკითხი და პოლიგრაფზე მასობრივი შემოწმების ბრძანება გამოსცა
- გამოძიების ვერსიით, კროპივას ჯგუფმა თაღლითური კოლ-ცენტრების საფარველის სანაცვლოდ 89,9 მლნ გრივნაზე მეტი გათეთრა; ფიგურანტებმა 20 მლნ გრივნაზე მეტი უძრავ ქონებაში ჩადო
რატომ არის მნიშვნელოვანი
„კართაგენი" პირდაპირ სწვავს იმ ინსტიტუციას, რომელსაც კორუფციასთან ბრძოლა ევალება — გენერალური პროკურორის ოფისს. НАБУ-მ და САП-მა არა მხოლოდ უმაღლესი რანგის ჩინოსნები, არამედ მათი ახლო წრის წარმომადგენლები (მძღოლი, თანამცხოვრებელი) გამოავლინეს, ხოლო სასამართლომ 100 მილიონზე მეტი გრივნის გირაო და პატიმრობა დაუწესა. კრავჩენკოს რეაქცია — შვიდი პროკურორის შესაძლო გათავისუფლება და მასობრივი პოლიგრაფი — მიუთითებს, რომ სკანდალი ОГП-ს შიგნით სტრუქტურულ ცვლილებებს გამოიწვევს. გარდა ამისა, კროპივას წრის მიერ დაახლოებით 89,9 მლნ გრივნის გათეთრება და უძრავ ქონებაში 20 მლნ გრივნაზე მეტის ჩადება აჩვენებს, რომ საქმე მასშტაბური ფინანსური დანაშაულის შესახებაა.
რა მოხდა
7 სექტემბერს უკრაინის უმაღლესმა ანტიკორუფციურმა სასამართლომ პატიმრობა 60 დღით — 3 ნოემბრამდე — შეურჩია სერგიი კუცის, გენერალური პროკურორის ოფისის საერთაშორისო თანამშრომლობის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის, სერგიი კროპივას მძღოლს. ალტერნატიული გირაო 3 მლნ გრივნა განისაზღვრა. პროკურატურა 20 მლნ გრივნიან გირაოს ითხოვდა. НАБУ-ს ჩანაწერებში კუცი „Камрад"-ის ფსევდონიმით ფიგურირებს; მას სსკ-ის 255-ე და 209-ე მუხლებით — ორგანიზებულ დანაშაულებრივ ჯგუფში მონაწილეობასა და კრიმინალური გზით მოპოვებული ქონების ლეგალიზაციაში ედება ბრალი. გამოძიების ვერსიით, კუცი 2025 წლის ოქტომბრიდან 2026 წლის სექტემბრამდე მონაწილეობდა ჯგუფში, უზრუნველყოფდა კროპივას მოგზაურობების უსაფრთხოებას, იყენებდა არარეგისტრირებულ სანომრე ნიშნებს და კოლ-ცენტრებთან დაკავშირებული პირებისგან თანხებს კროპივას გადასცემდა. დაცვის მხარე ბრალდებას უარყოფს და აცხადებს, რომ „კოლ-ცენტრების ფარავნის" ან არაკანონიერი სარგებლის მიღების მტკიცებულება არ არსებობს; დაცვა აპელაციას შეიტანს და სახლის პატიმრობას მოითხოვს. ეს გადაწყვეტილება „კართაგენის" სპეცოპერაციის ფარგლებში მიღებული ზომების ჯაჭვის ბოლო რგოლია: 4 სექტემბერს НАБУ-მ და САП-მ ორგანიზებული დანაშაულებრივი დაჯგუფების გამოვლენის შესახებ განაცხადეს, 6 სექტემბერს ВАКС-მა კროპივა 120 მლნ გრივნიანი ალტერნატიული გირაოთი 2 ნოემბრამდე დააკავა, ხოლო 7 სექტემბერს — კროპივას თანამცხოვრებელი ელიზავეტა ივახნენკო („Муза") 20 მლნ გრივნიანი გირაოთი. НАБУ-მ ამ ეტაპზე ხუთი პირი გამოავლინა; მათ სსკ-ის 255-ე და 209-ე მუხლებით ბრალი ედებათ, რაც 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
მთელი მოწოდებული მედია-ლანდშაფტი უკრაინულია — სააგენტოები (Укрінформ, Інтерфакс-Україна) და გავლენიანი გამოცემები (Суспільне Новини, ЛІГА.net, НВ, Бабель, Українська правда, hromadske, Новинарня). ყველა მათგანი „კართაგენს" სისტემურ დარტყმად აღიქვამს ОГП-ს შიგნით. უკრაინული მედია განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს ინსტიტუციურ შედეგებს: შვიდი პროკურორის შესაძლო გათავისუფლებას, პოლიგრაფზე მასობრივ შემოწმებას და კრავჩენკოს საჯარო განცხადებებს. გამოცემები ფართოდ შუქრობენ Bihus.Info-ს ჟურნალისტურ გამოძიებებს კროპივას ოჯახის წევრების ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ და საქმის პოლიტიკურ განზომილებას — პოლიტოლოგ იჰორ რეიტეროვიჩის შეფასებით, პრეზიდენტ ზელენსკის პოლიტიკური პასუხისმგებლობა იზრდება, თუმცა მას ეჭვი ეპარება, რომ დეპუტატები მოქმედებას შეიწყობენ. გამოცემებში თანაბრად ჩნდება როგორც НАБУ-ს/САП-ის მტკიცებულება, ასევე კრავჩენკოს მტკიცება, რომ საქმე პოლიტიკური ზეწოლის მცდელობაა, და ОГП-ს პოზიცია, რომ სასამართლოს განჩინებაში კრავჩენკოს ბრალდების პირდაპირი მტკიცებულება არ ჩანს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავება ფიქსირდება. პირველ რიგში, „Українська правда"-მ საკუთარ პოლიტიკურ წრეებში წყაროებზე დაყრდნობით გაავრცელა ინფორმაცია, თითქოს „კართაგენის" დაწყების შემდეგ კრავჩენკო გაუჩინარდა; ОГП-მ და თავად კრავჩენკომ ეს უარყვეს, ხოლო „Добробут"-ის კლინიკამ განაცხადა, რომ 5 სექტემბერს კრავჩენკო მათ პაციენტი არ ყოფილა. მეორე, ОБШУКების ჩატარების სამართლიანობაზე: კრავჩენკო ამბობს, რომ НАБУ-ს დეტექტივები ОГП-ს ღობეზე გადაძრომით შევიდნენ, რადგან დაცვას არ სურდა მათთვის კონკრეტული კაბინეტების დასახელება; ОГП კი ამტკიცებს, რომ სასამართლოს განჩინებაში კრავჩენკოს კოლ-ცენტრებთან კავშირის ან სარგებლის მიღების პირდაპირი მონაცემები არ არის. მესამე, თავად ბრალდების საფუძვლიანობაზე: პროკურატურა აცხადებს, რომ კუცი კოლ-ცენტრებიდან თანხებს იღებდა და კროპივას გადასცემდა; დაცვა ამბობს, რომ „კოლ-ცენტრების ფარავნის" ან არაკანონიერი სარგებლის მტკიცებულება არ არსებობს. მეოთხე, „Шеф"-ის ვინაობა НАБУ-ს ჩანაწერებში: გამოძიება ამ ფსევდონიმს ყოფილ საგადასახადო სამსახურის უფროსთან აიგივებს; კრავჩენკო 2024 წლის დეკემბრიდან 2025 წლის ივნისამდე იყო ДПС-ის თავმჯდომარე — ეს კავშირი ფაქტებში პირდაპირ დისკუტირებად მონაცემად არის მონიშნული.
კონტექსტი
„კართაგენის" სპეცოპერაცია НАБУ-მ და САП-მ 2026 წლის 4 სექტემბერს წარადგინეს. მისი სამიზნე ორგანიზებული დანაშაულებრივი დაჯგუფება იყო, რომელიც, გამოძიების ვერსიით, თაღლითურ კოლ-ცენტრებს „ფარავდა" და მიღებულ შემოსავალს ათეთრებდა. ჯგუფის ლიდერად სერგიი კროპივა — ОГП-ს საერთაშორისო თანამშრომლობის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე, НАБУ-ს ჩანაწერებში „Канцлер"-ის ფსევდონიმით — მიიჩნევა. კროპივას 42 წლისაა, 2023-2024 წლებში ოდესის ОВА-ს თავმჯდომარის, ოლეგ კიპერის, მოადგილე იყო ციფრული განვითარების საკითხებში, 2022 წელს ОГП-ში მუშაობდა, 2022 წლამდე კი კიბერპოლიციაში ხელმძღვანელ თანამდებობებს იკავებდა. 6 სექტემბერს ВАКС-მა ის 2 ნოემბრამდე დააკავა, ალტერნატიული გირაოთი 120 მლნ გრივნა; მას 89,9 მლნ გრივნაზე მეტის გათეთრებას ედავებიან. 7 სექტემბერს მისი თანამცხოვრებელი ელიზავეტა ივახნენკო („Муза") 60 დღით პატიმრობაში დატოვეს, ალტერნატიული გირაოთი 20 მლნ გრივნა. 5 სექტემბრის ღამით НАБУ-ს დეტექტივებმა საგამოძიებო მოქმედებები ჩაატარეს ОГП-ს შენობაში — კრავჩენკოს, მისი პირველი მოადგილის მარია ვდოვიჩენკოს კაბინეტებში, საერთაშორისო სამართლებრივი თანამშრომლობის დეპარტამენტში, აგრეთვე კრავჩენკოს მიერ ქირაობულ სახლში. УП-ს ინფორმაციით, ასევე ოდესის ОВА-ს თავმჯდომარის, ოლეგ კიპერის, სახლში ჩატარდა ჩხრეკა. НАБУ-მ ამ ეტაპზე ხუთი პირი გამოავლინა; მათ სსკ-ის 255-ე (ორგანიზებული დანაშაულებრივი ორგანიზაცია) და 209-ე (ქონების ლეგალიზაცია) მუხლებით ბრალი ედებათ, რაც 15 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს. კრავჩენკომ განაცხადა, რომ საქმეში არც მოწმის და არც ეჭვმიტანილის პროცესუალური სტატუსი არ აქვს, და ОГП-ს შვიდი პროკურორის შესაძლო გათავისუფლებისა და მასობრივი პოლიგრაფის შემოწმების პროცედურები დაუწყო.