უკრაინის გენერალური პროკურორი კრავჩენკო გადადგა; „კართაგენის“ საქმე გრძელდება
უკრაინის გენერალურმა პროკურორმა რუსლან კრავჩენკომ 7 სექტემბერს საღამოს გადადგომის განაცხადი წარადგინა, პრეზიდენტ ზელენსკისთან და „ხალხის მსახურის“ ფრაქციის ლიდერ დავიდ არახამიასთან შეხვედრის შემდეგ. გადადგომა NABU-სა და SAPO-ს მიერ გამოძიებულ „კართაგენის" სპეცოპერაციის ფონზე მოხდა, რომელშიც გენერალური პროკურორის სამსახურის თანამშრომელი სერჰეი კროპივა დააკავეს თაღლითური კოლ-ცენტრების დაფარვისა და ქონების ლეგალიზაციის ბრალდებით. მისი მოადგილე მარია ვდოვიჩენკოც გადადგა. 9 სექტემბრისთვის პრეზიდენტის წარდგინება კრავჩენკოს გადადგომაზე ჯერ კიდევ ვერ იქნა რეგისტრირებული ვერხოვნა რადაში.
მთავარი მომენტები
- 7 სექტემბერს საღამოს გენერალურმა პროკურორმა რუსლან კრავჩენკომ გადადგომის განაცხადი წარადგინა პრეზიდენტ ზელენსკისთან და „ხალხის მსახურის“ ფრაქციის ლიდერ დავიდ არახამიასთან შეხვედრის შემდეგ.
- 4 სექტემბერს NABU-მ და SAPO-მ გამოაცხადეს სპეცოპერაცია „კართაგენი" გენერალური პროკურორის სამსახურის საერთაშორისო თანამშრომლობის დეპარტამენტის მოადგილის სერჰეი კროპივას ხელმძღვანელობით კრიმინალური ორგანიზაციის გამოვლენის შესახებ.
- 6 სექტემბერს უმაღლესმა ანტიკორუფციულმა სასამართლომ (ВАКС/VAKS) კროპივა პატიმრობაში დატოვა 120 მლნ გრივნიანი ალტერნატიული გირაოს პირობებში; მისი პარტნიორი იელიზავეტა ივახნენკო 20 მლნ გრივნით, მძღოლი სერჰეი კუცი კი 3 მლნ გრივნით.
- NABU-მ და SAPO-მ ჩხრეკა ჩაატარეს კრავჩენკოს, მის მოადგილე მარია ვდოვიჩენკოსა და ოდესის ოლქის სახელმწიფო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელ ოლეგ კიპერთან.
- კრავჩენკო 2025 წლის ივნისში, 36 წლის ასაკში დაინიშნა გენერალურ პროკურორად; 9 სექტემბრის 15:00 საათისთვის პრეზიდენტის წარდგინება მისი გადადგომის შესახებ ჯერ კიდევ ვერ იქნა რეგისტრირებული ვერხოვნა რადაში.
- მარია ვდოვიჩენკომ, პირველმა მოადგილე გენერალურმა პროკურორმა, კრავჩენკოს შემდეგ გადადგომის განაცხადი წარადგინა; 8 სექტემბერი მისი ბოლო სამუშაო დღე იყო.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
გენერალური პროკურორის გადადგომა აქტიური ანტიკორუფციული გამოძიებების პერიოდში ცვლის უკრაინის უმაღლესი სამართალდამცავი თანამდებობის ბალანსს და გენერალური პროკურორის სამსახურის ინსტიტუციურ მისამართით კითხვებს აჩენს. „კართაგენის" საქმე სავარაუდო თაღლითური კოლ-ცენტრების დაფარვას სამსახურის უფროს თანამშრომლებთან აკავშირებს. NABU-ს და SAPO-ს მიერ თავად გენერალური პროკურორის, მისი მოადგილისა და ოლქის გუბერნატორის ჩხრეკა აჩვენებს, რომ ანტიკორუფციული ორგანოები ძალიან მაღალი რანგის ჩინოვნიკების წინააღმდეგ მოქმედებენ. გადადგომა პრეზიდენტთან შეხვედრის შემდეგ მოხდა, პარლამენტში კენჭისყრა ჯერ კიდევ ვერ შედგა — პოლიტიკური გარჩევადობა ღია რჩება.
რა მოხდა
4 სექტემბერს NABU-მ და SAPO-მ გამოაცხადეს სპეცოპერაცია „კართაგენი", რომელმაც გამოავლინა კრიმინალური ორგანიზაცია, რომელსაც, გამოძიების ვერსიით, გენერალური პროკურორის სამსახურის საერთაშორისო სამართლებრივი თანამშრომლობის დეპარტამენტის მოადგილე სერჰეი კროპივა ხელმძღვანელობდა. ორგანიზაცია, სავარაუდოდ, თაღლითური კოლ-ცენტრებისგან ქრთამს იღებდა და შემოსავლებს ათეულ-ათეული წლით ლეგალიზებდა. 6 სექტემბერს ВАКС-მა კროპივა პატიმრობაში დატოვა 120 მლნ გრივნიანი ალტერნატიული გირაოთი; მომდევნო დღეს მისი პარტნიორი იელიზავეტა ივახნენკო 20 მლნ გრივნით და მძღოლი სერჰეი კუცი 3 მლნ გრივნით დააკავეს. NABU-მ და SAPO-მ ჩხრეკა ჩაატარეს გენერალურ პროკურორ კრავჩენკოსთან, მის მოადგილე მარია ვდოვიჩენკოსთან და ოდესის ოლქის სახელმწიფო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელ ოლეგ კიპერთან. ვდოვიჩენკოს ჩხრეკისას, როგორც ცნობილი გახდა, NABU-ს და SAPO-ს მასალები აღმოაჩნდა, რომლებიც, სავარაუდოდ, ანტიკორუფციული ორგანოების ხელმძღვანელების, მათი ოჯახებისა და თანამშრომლების თვალთვალზე მიუთითებდა; გავრცელდა ინფორმაცია ძვირადღირებული Rolex-ის საათების შესახებ, რომლებიც შესაძლოა კროპივასგან საჩუქრად ყოფილიყო. 7 სექტემბერს საღამოს კრავჩენკომ, პრეზიდენტ ზელენსკისა და „ხალხის მსახურის" ფრაქციის ლიდერ დავიდ არახამიასთან შეხვედრის შემდეგ, გადადგომის განაცხადი წარადგინა და განაცხადა, რომ „კართაგენის" საქმეში პროცედურული სტატუსი არ ჰქონდა. ვდოვიჩენკომ მალევე გადადგომის წერილი წარადგინა; 8 სექტემბერი მისი ბოლო სამუშაო დღე იყო. 9 სექტემბრის 15:00 საათისთვის პრეზიდენტის წარდგინება კრავჩენკოს გადადგომის შესახებ ჯერ კიდევ არ იყო რეგისტრირებული ვერხოვნა რადაში.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია გადადგომას „კართაგენის" გამოძიების ფარგლებში აშუქებს, სადაც დეტალურად არის განხილული კროპივას, ვდოვიჩენკოსა და სხვა ჩინოვნიკების საქმეები, ანტიკორუფციული ლიდერების თვალთვალის მტკიცებულებები და ძვირადღირებული საჩუქრები. რეპორტიორები სიტუაციას უკავშირებენ 2025 წლის ივლისში NABU-სა და SAPO-ს დამოუკიდებლობის შეზღუდვის მცდელობას და თაღლითური კოლ-ცენტრებისთვის პასუხისმგებლობის გამკაცრების შეჩერებულ საკანონმდებლო ინიციატივას. რადას სამართალდაცვითი კომიტეტის წევრებთან — ანდრი ოსადჩუკთან და ანასტასია რადინასთან — ინტერვიუები გადადგომას პოლიტიკურ გადაწყვეტილებად აფასებს და მომავალი გენერალური პროკურორისთვის კონკურსული შერჩევის პროცედურის დანერგვის აუცილებლობაზე მიუთითებს. უკრაინული გაშუქება ფართოდ ასახავს კრავჩენკოს საკუთარ განცხადებებს გადადგომის წინა პერიოდში — მის უარს კავშირზე, თანამშრომლის შეჩერებას, აუდიტების დანიშვნას და პოლიგრაფის ტესტების ბრძანებას — და გენერალური პროკურორის სამსახურის პრეტენზიებს NABU-ს მიერ ღამით ჩატარებული ჩხრეკისა და სხვა სისხლის სამართლის წარმოების მასალებზე წვდომის შესახებ.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
Le Monde-ის ერთი ფრანგულენოვანი რეპორტაჟი გადადგომას კორუფციით გამოწვეულ პოლიტიკურ შოკად წარმოაჩენს, რომელიც ასუსტებს პრეზიდენტ ზელენსკის პოლიტიკურ კონსტრუქციას და ანალიტიკურ აქცენტს პრეზიდენტისთვის პოლიტიკურ შედეგებზე აკეთებს, ნაკლებად კი — საქმის შიდა ინსტიტუციურ დეტალებზე. საერთაშორისო გაშუქება გამოჰყოფს NABU-სა და SAPO-ს, როგორც დამოუკიდებელი ანტიკორუფციული ორგანოების, როლს და ხაზს უსვამს 2025 წლის ივლისის პრეზიდენტის ინიციატივას, რომელიც მათ გენერალური პროკურორის დაქვემდებარებაში გადაეყვანა, ხაზს უსვამს ხსენებული მოვლენების მნიშვნელობას, როგორც უკრაინის ანტიკორუფციული ვალდებულებების სტრეს-ტესტს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ერთმანეთს ერთვება იმაში, გადადგა თუ არა კრავჩენკო ნებაყოფლობით, თუ პრეზიდენტის ზეწოლით. თავად კრავჩენკო ამას „გაანალიზებულ პოლიტიკურ გადაწყვეტილებად" აფასებს; სხვა რეპორტიორები, მათ შორის Liga.net-ის წყაროები, წერენ, რომ პრეზიდენტმა მას გადადგომა სთხოვა. კიდევ ერთი განსხვავება იმაზე, ჰქონდა თუ არა კრავჩენკოს „კართაგენის" საქმეში პროცედურული სტატუსი: კრავჩენკო ამას უარყოფს, ხოლო NABU/SAPO-ს მასალები და ანტიკორუფციული ჯგუფები ჩანაწერებს, საჩუქრებს და ქონებრივ კავშირებს იშველიებენ, რომლებიც მთავარ ეჭვმიტანილთან აკავშირებს. „ხალხის მსახურის" ფრაქციის პოზიციის შეფასებაშიც ჩანს განსხვავება — ერთი წყარო 7 სექტემბრისთვის ფრაქციის ლიდერობას კრავჩენკოს მაქსიმალური დაცვისკენ ორიენტირებულად აღწერს, მეორე კი გადადგომის შემდეგ ტონის შეცვლაზე მიუთითებს.
კონტექსტი
კრავჩენკო 2025 წლის ივნისში, 36 წლის ასაკში დაინიშნა გენერალურ პროკურორად. 2025 წლის ივლისში უკრაინის პრეზიდენტის სამსახურმა მცდელობა გააკეთა NABU და SAPO გენერალური პროკურორის დაქვემდებარებაში გადაეყვანა, მაგრამ საჯარო პროტესტისა და ევროპული პარტნიორების ზეწოლის ფონზე ინიციატივას თავი დაანება. 4 სექტემბერს NABU-მ და SAPO-მ გამოაცხადეს „კართაგენის" სპეცოპერაცია, სადაც კროპივას ხელმძღვანელობით კრიმინალური ორგანიზაცია გამოავლინეს, რომელიც სავარაუდოდ თაღლითურ კოლ-ცენტრებს „ხალავდა". ВАКС-მა კროპივა, ივახნენკო და კუცი 6-7 სექტემბერს დააკავა 120 მლნ, 20 მლნ და 3 მლნ გრივნიანი გირაოთი. კრავჩენკოსთან, ვდოვიჩენკოსთან და კიპერთან ჩხრეკის დროს მოპოვებულ მასალებში, როგორც ცნობილი გახდა, ანტიკორუფციული ორგანოების ხელმძღვანელობის თვალთვალის ნიშნები და ძვირადღირებული საჩუქრები ფიგურირებდა; გამოძიება კროპივას კრავჩენკოსთან ახლო პირად კავშირებზე, მათ შორის კოზინში მის სახლში რემონტის დაფინანსებაზე, მიუთითებს.