სიბიჰა ევროპას გაყინული რუსული აქტივების უკრაინისთვის გამოყენებისკენ მოუწოდებს

რა მოხდა

უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ ღიად მოუწოდა ევროპას დაუყოვნებლივ გამოიყენოს გაყინული რუსული სუვერენული აქტივები უკრაინის თავდაცვისა და აღდგენისთვის. მან რუსეთის 2027 წლის სამხედრო ბიუჯეტი, რომელიც რეკორდულ 180 მილიარდ ევროს მიაღწევს და 2026 წლის ხარჯვას 40%-ზე მეტით გადააჭარბებს, მოიშვილა მტკიცებულებად, რომ მოსკოვი ომის გაგრძელებას გეგმავს. სიბიჰას თანახმად, „სწორედ რუსეთმა უნდა აანაზღაუროს მის მიერ მიყენებული და მის მიერ გამოწვეული ზიანი, და არა ევროპელმა გადამხდელებმა".

პარალელურად, ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა კაია კალასმა ლუქსემბურგში ევროკავშირის საგარეო საქმეთა საბჭოს სხდომის შემდეგ გამართულ პრესკონფერენციაზე განაცხადა, რომ მინისტრებმა განიხილეს უკრაინის 2027 წლის დაფინანსების პროგნოზირებული დეფიციტი და მრავალმა მონაწილემ გაყინული რუსული აქტივები დაასახელა შესაძობი გამოსავლად. კალასმა აღნიშნა, რომ „ყველაზე ლოგიკური ის არის, რომ რუსეთმა თავად აანაზღაუროს მის მიერ მიყენებული ზიანი" და რომ ეს საკითხი კვლავ მოლაპარაკებების საგანია, რადგან საბოლოოდ ეხება რისკების განაწილებას წევრ სახელმწიფოებს შორის.

უკრაინის მთავრობა სთავაზობს სპეციფიკურ იურიდიულ არქიტექტურას: აქტივები გადავიდეს ევროკავშირის კოლექტიური კონტროლის ქვეშ, რათა გადაწყვეტილებაც და პასუხისმგებლობაც ევროპული იყოს და არა მხოლოდ ბელგიური. სიბიჰას აზრით, ასეთი სქემა შექცევადი რჩება — საკუთრების უფლება რჩება ევროპულ სტრუქტურას, უკრაინა მხოლოდ დაფინანსებას იღებს და მთელი მექანიზმი იხსნება, როცა რუსეთი ანაზღაურებს. აგვისტოს ბოლოს შვედეთმა, ნიდერლანდებმა, ესპანეთმა და პოლონეთმა ევროკომისიას მოუწოდეს განეხილა გაყინული აქტივების სრული გამოყენების საკითხი, რაც აჩვენებს პოლიტიკურ მომენტუმს.

სექტემბრისთვის ბელგია, სადაც გაყინული აქტივების უმეტესი ნაწილი Euroclear-შია განთავსებული, ჯერ კიდევ არ უჭერდა მხარს მათ ევროკავშირის კონტროლის ქვეშ გადატანას. ბელგიის ჩინოვნიკმა განაცხადა, რომ ნებისმიერმა გადაწყვეტილებამ სრულად უნდა დაიცვას როგორც თავად აქტივები, ასევე Euroclear-ისა და ბელგიის სახელმწიფოს ვალდებულებები მოსკოვის სამართლებრივი პრეტენზიებისგან.

სად განსხვავდება გაშუქება

სიბიჰა უარყოფს შეშფოთებას, რომ რუსული აქტივების ჩამორთმევა მოსკოვს დასავლური აქტივების რეპრესალიებისკენ უბიძგებს, და შენიშნავს, რომ რუსეთი ამას 2022 წლიდან აკეთებს და გაყინვამ ვერაფერი შეცვალა. მეორე მხრივ, ბელგიის ჩინოვნიკი აცხადებს, რომ ნებისმიერმა გადაწყვეტილებამ სრულად უნდა დაიცვას ბელგიისა და Euroclear-ის ექსპოზიცია მოსკოვის სამართლებრივი პრეტენზიებისგან, რაც ასახავს ქვეყნის სიფრთხილეს ამ რისკის მიმართ.

კონტექსტი

2022 წელს G7-მა დაახლოებით 300 მილიარდი ევროს რუსეთის ცენტრალური ბანკის რეზერვები გაყინა, რომელთაგან დაახლოებით 210 მილიარდი ევრო ევროკავშირშია განთავსებული. 2024 წელს G7-მა უკრაინას 50 მილიარდი დოლარის სესხი გამოუყო გაყინული აქტივებიდან მომავალი ექსტრაორდინარული მოგების გარანტიით; 2025 წლის დეკემბერში ევროკავშირმა რუსული აქტივების გაყინვა განუსაზღვრელი ვადით გახადა. გაყინული აქტივების უმეტესი ნაწილი ბელგიაში Euroclear-შია განთავსებული და ბელგია ჯერ კიდევ არ უჭერს მხარს მათ ევროკავშირის დონეზე გადატანას. სიბიჰა იშველიებს 2022 წლის ნოემბრის გაეროს გენერალური ასამბლეის რეზოლუციას, რომელმაც აღიარა რუსეთის ვალდებულება ზიანის ანაზღაურებისა, როგორც სამართლებრივ საფუძველს. უკრაინის შეთავაზება ისეა კონსტრუირებული, რომ შექცევადი რჩება: საკუთრების უფლება რჩება ევროპულ სტრუქტურას, უკრაინა მხოლოდ დაფინანსებას იღებს, და მთელი მექანიზმი მთავრდება, როცა რუსეთი გადაიხდის.