ბრიუსელში წარადგინეს გეგმა, რომელიც გაყინულ რუსულ აქტივებს ევროკავშირის სპეციალურ ინსტრუმენტზე გადაიტანს
პოლიტიკურმა კომენტატორმა ჰიუგო დიქსონმა და თანაავტორებმა ბრიუსელში, EPC-ის ანალიტიკურ ცენტრში გამართულ ღონისძიებაზე, წარადგინეს ახალი მექანიზმი, რომლის მიხედვითაც რუსეთის ცენტრალური ბანკის გაყინული ანგარიშები Euroclear-იდან, Clearstream-იდან და ევროკავშირის სხვა დეპოზიტარებიდან ევროკავშირის სპეციალური ინსტრუმენტის ბალანსზე გადავა. მიზანია დეპოზიტარების რუსული სარჩელებისგან დაცვა და უკრაინისთვის დაფინანსების სამართლებრივი საფუძვლის ჩაყრა.
მთავარი მომენტები
- პროპოზიცია ბრიუსელში წარადგინა ჰიუგო დიქსონმა ედინბურგის უნივერსიტეტის პროფესორ ლი ბუჰაიტთან და PGIM-ის ვიცე-თავჯდომარე დეილიპ სინგჰთან ერთად.
- მექანიზმი ითვალისწინებს Euroclear-ში (ბელგია), Clearstream-ში (ლუქსემბურგი) და საფრანგეთსა და ევროკავშირში არსებულ სხვა დეპოზიტარებში გაყინული აქტივების ევროკავშირის სპეციალურ ინსტრუმენტზე გადატანას, რომელიც მათი მფარველი (custodian) გახდება.
- რუსეთის საკუთრების უფლება ფორმალურად შენარჩუნდება, თუმცა ვალდებულებები ევროკავშირზე გადავა, რაც Euroclear-ს სპეციალური სახელმწიფო გარანტიებისა და გადაუდებელი ლიკვიდურობის ხაზების საჭიროებისგან ათავისუფლებს.
- 15 მაისს მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ დახურულ სხდომაზე გაიყვანა რუსეთის ცენტრალური ბანკის სარჩელი Euroclear-ის წინააღმდეგ დაახლოებით $250 მილიარდის ოდენობით; Euroclear-მა განაცხადა, რომ არ აღიარებს მოსკოვის სასამართლოს იურისდიქციას.
- დიქსონის თქმით, ინიციატივას უკვე მხარს უჭერს ევროკავშირის რამდენიმე წევრი სახელმწიფო და ევროპარლამენტის გარკვეული რაოდენობის წევრი, თუმცა ბელგიის მთავრობისგან პასუხი ჯერ არ მიუღია.
- უკრაინის ფინანსთა მინისტრმა სერჰიი მარჩენკომ განაცხადა, რომ ბიუჯეტის დეფიციტი უკიდურესი გამოწვევაა და გაყინული რუსული აქტივების გამოყენების იდეის გადახელვა მიზანშეწონილია.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
პროპოზიცია ახალ სამართლებრივ გზას გვთავაზობს, რომლითაც გაყინული რუსული სუვერენული აქტივები, მათი დაუყოვნებელი კონფისკაციის გარეშე, უკრაინის სასარგებლოდ გამოყენებადი შეიძლება გახდეს — მიდგომა, რომელიც ადრე ევროპულმა საბჭომ უარყო. ის ასევე ემსახურება როგორც Euroclear-ის, Clearstream-ისა და ბელგიის დაცვის მექანიზმს რუსული სარჩელებისა და საპასუხო ზომებისგან, რომლებიც მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს Euroclear-ის წინააღმდეგ გადაწყვეტილების შემდეგ გამძაფრდა. უკრაინის ფინანსთა მინისტრის სერჰიი მარჩენკოს მხარდაჭერა, რომელიც ომის დროს ეკონომიკაზე რუსული თავდასხმებით გამოწვეულ მწვავე დეფიციტს ასახელებს, ამ ინიციატივას განსაკუთრებულ პოლიტიკურ მნიშვნელობას აძლევს.
რა მოხდა
ბრიუსელში, EPC-ის ანალიტიკურ ცენტრში, უკრაინის დაფინანსების გზების შესახებ გამართულ ღონისძიებაზე პოლიტიკურმა კომენტატორმა ჰიუგო დიქსონმა და მისმა თანაავტორებმა — ედინბურგის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორმა ლი ბუჰაიტმა და PGIM-ის ვიცე-თავჯდომარე და მთავარმა გლობალურმა ეკონომისტმა დეილიპ სინგჰმა — წარადგინეს ახალი პროპოზიცია. მისი მიზანია რუსეთის ცენტრალური ბანკის გაყინული ანგარიშები ეროვნული დეპოზიტარებიდან — მათ შორის Euroclear-იდან (ბელგია), Clearstream-იდან (ლუქსემბურგი) და საფრანგეთსა და ევროკავშირში მოქმედი სხვა ინსტიტუტებიდან — ევროკავშირის სპეციალური ინსტრუმენტის ბალანსზე გადაიტანოს, რომელიც მათი მფარველი გახდება. გადაცემა მოხდება დეპოზიტარის შეცვლის პრინციპით: გადადის როგორც აქტივები, ისე მათთან დაკავშირებული ვალდებულებები, რუსეთის საკუთრების ფორმალური უფლების შენარჩუნებით. ევროკავშირს სრული სამართლებრივი და ფინანსური დაცვა უნდა უზრუნველყოს დეპოზიტარებისთვის და ბელგიისთვის რუსეთის შესაძლო საპასუხო ზომებისგან. დიქსონმა აღნიშნა, რომ პროპოზიცია ეფუძნება სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დაცემის შემდეგ ერაყის ცენტრალური ბანკის ანგარიშების გადაცემის პრეცედენტს და წარმოადგენს ახალ მიდგომას, რომელიც განსხვავდება ევროპული საბჭოს წინა წელს უარყოფილი წინადადებებისგან. მისი თქმით, თანხები დაუყოვნებლივ არ გადაირაცხება უკრაინაში, თუმცა მექანიზმი შექმნის სამართლებრივ და ფინანსურ საფუძველს შემდგომი ეტაპისთვის. პროპოზიციას უკვე მხარს უჭერს ევროკავშირის რამდენიმე წევრი სახელმწიფო და ევროპარლამენტის გარკვეული რაოდენობის წევრი; ბელგიის მთავრობისგან პასუხი ჯერ არ მიუღია. უკრაინის ფინანსთა მინისტრმა სერჰიი მარჩენკომ, რომელიც ბიუჯეტის დეფიციტის მწვავე სიტუაციას გამოხატავს, მოუწოდა გაყინული რუსული აქტივების გამოყენების იდეის გადახელვისკენ.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
სამივე წყარო უკრაინულენოვანია და ჰიუგო დიქსონის სახელთან დაკავშირებულ ინფორმაციას უკრაინული ინტერესების კონტექსტში აწვდის. ტექსტები ფოკუსირებს უკრაინის ფინანსთა მინისტრ სერჰიი მარჩენკოს განცხადებაზე, რომელიც ომის პირობებში ბიუჯეტის დეფიციტის მწვავე სიტუაციას ეხმიანება და გაყინული რუსული აქტივების გამოყენების იდეის გადახელვის აუცილებლობას ხაზს უსვამს. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს Euroclear-ის წინააღმდეგ გადაწყვეტილება წარმოდგენილია როგორც მტკიცებულება იმისა, რომ ახალი ევროკავშირის დონის მექანიზმი სასწრაფოდ არის საჭირო — მიდგომა, რომელიც პროპოზიციას ღიად პუტინის წინააღმდეგ ფინანსური იარაღის შექმნის ჩარჩოში სვამს.
სად განსხვავდება გაშუქება
უკრაინული მედია ერთგვაროვნად ასახავს ინიციატივის პოლიტიკურ მხარდაჭერას. თუმცა თავად ჰიუგო დიქსონის განცხადებებში იკვეთება გარკვეული დაძაბულობა: მისი საკუთარი თქმით, პროპოზიციას უკვე მხარს უჭერს ევროკავშირის რამდენიმე წევრი სახელმწიფო და ევროპარლამენტის გარკვეული რაოდენობის წევრი, მაგრამ უკრაინული წყაროს კითხვაზე ბელგიის მთავრობისგან უკუკავშირი ჯერ არ მიუღია.
კონტექსტი
2022 წლიდან ევროკავშირში, მათ შორის ბელგიაში Euroclear-ში, გაყინულია რუსეთის ცენტრალური ბანკის დაახლოებით 200 მილიარდი ევროს ოდენობის ოქროსა და სავალუტო რეზერვები. 2025 წლის დეკემბერში რუსეთის ცენტრალურმა ბანკმა მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოში Euroclear-ის წინააღმდეგ სარჩელი შეიტანა 18,17 ტრილიონი რუბლის (დაახლოებით $250 მილიარდი მიმდინარე კურსით, დაახლოებით $230 მილიარდი შეტანის დროს) ოდენობით, რაც რუსეთის ფედერალური ბიუჯეტის თითქმის ნახევარს შეადგენს. 15 მაისს მოსკოვის სასამართლომ დახურულ სხდომაზე ეს სარჩელი დააკმაყოფილა; Euroclear-მა განაცხადა, რომ არ აღიარებს მოსკოვის სასამართლოს იურისდიქციას. ახალი პროპოზიცია ეფუძნება სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დაცემის შემდეგ ერაყის ცენტრალური ბანკის ანგარიშების გადაცემის პრეცედენტს და წარმოადგენს განსხვავებულ მიდგომას ევროპული საბჭოს მიერ წინა წელს უარყოფილი წინადადებებისგან, რომლებიც ცალკეული წევრი სახელმწიფოების ინდივიდუალურ გარანტიებს ითხოვდა.