მარჩენკო ბრიუსელში გაყინული რუსული აქტივების გამოყენებით 2027 წლისთვის დახმარებას ითხოვს
უკრაინის ფინანსთა მინისტრმა სერჰიი მარჩენკომ 29 სექტემბერს ბრიუსელში დონორთა შეხვედრაზე 2027 წლისთვის დაახლოებით 78 მილიარდი დოლარის (დაახლოებით 69 მილიარდი ევროს) დაფინანსების დეფიციტი დაასახელა და ევროკავშირს გაყინული რუსული სუვერენული აქტივების გამოყენებისკენ მოუწოდა. ევროკომისიამ და რიგმა ქვეყნებმა მოთხოვნა სკეპტიკურად მიიღეს; ბელგია კვლავ წინააღმდეგია, ხოლო იტალია და საფრანგეთი რუსული ფონდების გამოყენების მიმართ სიფრთხილეს იჩენენ.
მთავარი მომენტები
- 2027 წლისთვის უკრაინის დაფინანსების საჭიროება ფინანსთა სამინისტროს შეფასებით დაახლოებით 78 მილიარდი დოლარია (≈68,77 მილიარდი ევრო), საიდანაც 32,6 მილიარდი ბიუჯეტის, 45 მილიარდი კი თავდაცვის ხარჯია.
- მარჩენკოს პრეზენტაციით, ეს თანხა დაახლოებით 40 მილიარდ ევროდ სამხედრო და 29 მილიარდ ევროდ სახელმწიფო ფუნქციონირებისთვის იყოფა.
- ევროკავშირში დაახლოებით 210 მილიარდი ევროს რუსული აქტივია გაყინული, აქედან დაახლოებით 180 მილიარდი ევრო ბელგიურ დეპოზიტარ Euroclear-შია.
- ევროკავშირმა 2026–2027 წლებისთვის 90 მილიარდი ევროს სესხი უკვე დაუთანხმა, თუმცა 15 მილიარდ ევროდ ბიუჯეტის ტრანში რეფორმების განხორციელებამდე შეჩერებულია.
- ბელგია ეწინააღმდეგება გაყინული რუსული აქტივების კონფისკაციას ან ახალ მექანიზმებს; 2024 წლის დეკემბრის სამიტზე მან უმრავლესობა შეკრიბა ევროკომისიის წინა წინადადების წინააღმდეგ.
- 2025 წლის დასაწყისიდან დონალდ ტრამპის თეთრ სახლში დაბრუნების შემდეგ ამერიკის შეერთებული შტატები კიევს ფინანსურ დახმარებას აღარ აძლევს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
უკრაინა ევროკავშირს მრავალი მილიარდის დაფინანსების დეფიციტის დაფარვას სთხოვს იმ მომენტში, როცა უკვე შეთანხმებული დახმარების გაცემა რეფორმების ნელი ტემპის გამო შეფერხებულია. ბრიუსელს ევროკლეარში განთავსებული დაახლოებით 210 მილიარდი ევროს რუსული აქტივის კონფისკაციის ან ახალი მექანიზმების გამოყენებისკენ უბიძგებენ, რასაც ბელგია წინააღმდეგობას უწევს და რაც 2024 წლის დეკემბერში უკვე ჩავარდნილი იყო. ევროკავშირის სკეპტიციზმი და რეფორმების მოლოდინი 2027 წლისთვის უკრაინის ბიუჯეტისა და თავდაცვის საჭიროებების დაფარვის გარშემო გაურკვევლობას ქმნის, განსაკუთრებით იმის ფონზე, რომ 2027 წელს საფრანგეთში, ესპანეთში, პოლონეთსა და იტალიაში მნიშვნელოვანი ეროვნული არჩევნებია დაგეგმილი.
რა მოხდა
29 სექტემბერს ბრიუსელში, ევროკომისიის შტაბ-ბინაში, ევროკავშირის, G7-ის ქვეყნების, ნორვეგიის, სამხრეთ კორეის და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წარმომადგენლებმა უკრაინის დელეგაციას უმასპინძლეს. ფინანსთა მინისტრმა სერჰიი მარჩენკომ 2027 წლისთვის დაახლოებით 69 მილიარდი ევროს (40 მილიარდი სამხედრო, 29 მილიარდი სახელმწიფო ფუნქციონირებისთვის) საჭიროება დაასახელა. უკრაინის ფინანსთა სამინისტრო ამავე დეფიციტს 78 მილიარდ დოლარად (≈68,77 მილიარდი ევრო) აფასებს: 32,6 მილიარდი ბიუჯეტისთვის და 45 მილიარდი თავდაცვისთვის, საიდანაც დაახლოებით 20 მილიარდი უკვე გარანტირებულია. მარჩენკომ ევროკავშირს მოუწოდა გამოიყენოს ევროპაში გაყინული დაახლოებით 210 მილიარდი ევროს რუსული სახელმწიფო აქტივი, რომელთა უმეტესობა Euroclear-შია. მოლაპარეკებრმა ევროპელმა დიპლომატმა მოთხოვნას სკეპტიციზმი გამოხატა. ევროკომისია ამჟამად უკვე შეთანხმებული 90 მილიარდი ევროს სესხის გაცემაზე ფოკუსირდება, რომლის 15 მილიარდ ევროდ ბიუჯეტის ტრანში რეფორმებზეა დამოკიდებული.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია (ZN.UA, НВ, LIGA.net, Forbes Ukraine) ხაზს უსვამს 2027 წლის დაფინანსების მოცულობას და მარჩენკოს არგუმენტებს ბრიუსელში და European Policy Centre-ში; გაყინული რუსული აქტივები წარმოჩენილია როგორც „პრაქტიკული და სამართლიანი“ წყარო, რომელიც მოსკოვს პასუხისმგებლობას აკისრებს. ჟურნალისტური მასალები ხაზს უსვამს მხარდამჭერ პოზიციებს ევროკავშირში (შვედეთი, ნიდერლანდები, ესპანეთი, პოლონეთი, ბალტიისქვეყნები და 123 ევროპარლამენტარი) და Hugh Dixon-ის „Russian Transfer“ ინიციატივის ირგვლის პოლიტიკურ მუხტს. საჭიროებების ზრდა რუსეთის გაძლიერებულ დარტყმებს და შავი ზღვის მარცვლეულის ექსპორტის ბლოკადას მიეწერება.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
Le Monde-ის რეპორტაჟი ევროკავშირის სკეპტიციზმს უსვამს ხაზს: დიპლომატის ციტატა „უდაბნოს ვრწყავთ“, ევროკომისიის თავშეკავება აქტივების საკითხის ხელახლა გახსნაზე, והקשר לבחירות בצרפתי, ספרד, פולין ואיטליה ב-2027. საერთაშორისო მედია ბელგიის წინააღმდეგობას (Euroclear-თან დაკავშირებული იურიდიული რისკები), ასევე იტალიისა და საფრანგეთის სკეპტიციზმს გამოკვეთს. ნაჩვენებია ევროკავშირის მთავარი პრიორიტეტი — უკვე შეთანხმებული 90 მილიარდი ევროს სესხის რეფორმებთან დაკავშირებული გაცემა — და ევროკომისარ მარტა კოსის მოწოდება, რომ უკრაინამ შეთანხმებული რეფორმები განახორციელოს. განხილული ალტერნატივებია: ევროპული სამშვიდობო ფონდი (6.6 მილიარდი ევრო), ურსულა ფონ დერ ლაიენის წინადადება 150 მილიარდი ევროს ევროპული შეიარაღების სესხიდან დაახლოებით 20 მილიარდი ევროს გამოყოფის შესახებ და 100 მილიარდი ევროს უკრაინის ხაზი 2028–2034 მინისტრთა ფინანსთა მრავალწლიან ბიუჯეტში; გერმანია, „ფრუგალი“ მოკავშირეები, ბერლინი და პარიზი ზოგიერთ მათგანს ეწინააღმდეგებიან.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ეთანხმებიან 2027 წლის დეფიციტის მოცულობის ზოგად რაოდენობას, მაგრამ მისი შემადგენლობის ჩამოყალიბებაში განსხვავდებიან: უკრაინის ფინანსთა სამინისტროს ციფრები (Euronews/Le Monde-ის რეპორტაჟით) მას 32,6 მილიარდ დოლარად ბიუჯეტისა და 45 მილიარდ დოლარად თავდაცვის საჭიროებად წარმოადგენს, დაახლოებით 78 მილიარდი დოლარის (≈68,77 მილიარდი ევრო) ჯამით, ხოლო მარჩენკოს ბრიუსელური პრეზენტაცია ამავე მოთხოვნას 40 მილიარდი ევროს სამხედრო და 29 მილიარდი ევროს სახელმწიფო ფუნქციონირებისთვის, ჯამში დაახლოებით 69 მილიარდ ევროდ გადასცემს. განსხვავება არის ასევე Euroclear-ში განთავსებული გაყინული რუსული აქტივების წილში: წყაროების უმეტესობა ევროპაში გაყინული დაახლოებით 210 მილიარდ ევროს ასახეთებს, მაგრამ ზოგი „უმეტეს ნაწილს“ ამბობს, ზოგი კი კონკრეტულად დაახლოებით 180 მილიარდ ევროს დაახლოებით 210 მილიარდიდან, ხოლო ევროპარლამენტის 2025 წლის სექტემბრის მიმართვაში „200 მილიარდზე მეტი“ ევრო იყო მოხსენიებული.
კონტექსტი
რუსეთის ცენტრალური ბანკის აქტივები ევროკავშირში 2022 წლის თებერვლიდან არის გაყინული, უმეტესობა ბელგიურ დეპოზიტარ Euroclear-ში; მათგან დაახლოებით 8 მილიარდი ევროს განსაკუთრებული მოგება დაგროვდა, აქედან კიდევ 1.4 მილიარდი ევრო აგვისტოში დაფიქსირდა. 2024 წლის დეკემბერში ბელგიამ ევროსამიტზე უმრავლესობა შეკრიბა და ევროკომისიის წინადადება გაყინული რუსული აქტივების საფუძველზე უპროცენტო საკრედიტო ხაზის შესახებ დაბლოკა. ალტერნატივად, ევროკავშირმა 90 მილიარდი ევროს სესხი შეთანხმა, რომელიც თანაბრად ნაწილდება 2026 და 2027 წლებზე (30 მილიარდი ევრო წელიწადში თავდაცვისთვის და 15 მილიარდი ევრო წელიწადში ბიუჯეტისთვის); სექტემბრის შუაზე ბრიუსელმა 15 მილიარდი ევრო უკვე გამოყო იარაღის შესაძენად, ხოლო 15 მილიარდი ევროს ბიუჯეტის ტრანში რეფორმებზეა დამოკიდებული. შვედეთი, ნიდერლანდები, ესპანეთი და პოლონეთი ბალტიისქვეყნების მხარდაჭერით უკვე გაფრთხილებდნენ, რომ 90 მილიარდი ევროს სესხი საკმარისი არ იქნებოდა და რუსული აქტივების გამოყენების ახალ გზებს ითხოვდნენ. სექტემბერში ევროპარლამენტის 123 წევრმა ევროკავშირის საბჭოსა და ევროკომისიას მოუწოდა, განაახლონ გაყინული რუსული აქტივების უკრაინის სასარგებლოდ გამოყენების დისკუსია.