პოლონეთმა და რუმინეთმა უარი თქვეს უკრაინის მარცვლეულის ევროპის გავლით ექსპორტის გაზრდაზე
შავი ზღვის პორტების ბლოკადის ფონზე უკრაინამ მეზობელ ქვეყნებს მარცვლეულის ევროპის გავლით ექსპორტში დახმარება სთხოვა. პოლონეთმა და რუმინეთმა ეს მოთხოვნა უარყვეს, საკუთარი ფერმერების ინტერესები მოიშვილეს. უკრაინის აგრარული პოლიტიკის მინისტრმა ტარას ვისოცკიმ ბრიუსელში EU-ის კოლეგებთან პირადად ითხოვა ტრანზიტის გაფართოება და 1,1 მილიარდი ევრო ტრანსპორტირების ხარჯების დასაფინანსებლად. მინისტრი სიტუაციას "ძალიან, ძალიან კრიტიკულად" აფასებს და აცხადებს, რომ წელს ქვეყანაში 35 მილიონ ტონამდე მარცვლეული შეიძლება გაიჭრას, ხოლო გაზაფხულამდე სიტუაციის შენარჩუნების შემთხვევაში მომავალი წლის სათესი ფართობები 35-40%-ით შემცირდება.
მთავარი მომენტები
- პოლონეთმა და რუმინეთმა უარი თქვეს უკრაინული მარცვლეულის ტრანზიტის გაზრდაზე ევროპის გავლით.
- უკრაინის აგრარული პოლიტიკის მინისტრი ტარას ვისოცკი ბრიუსელში EU-ის კოლეგებთან პირადად ითხოვდა დახმარებას.
- უკრაინამ 1,1 მილიარდი ევრო მოითხოვა ტრანსპორტირების გაზრდილი ხარჯების დასაფინანსებლად.
- რუმინეთის სოფლის მეურნეობის მინისტრ ბარნა ტანჩოშის თქმით, რუმინეთს არ შეუძლია გაორმაგება არც მატარებლების რაოდენობისა და არც გზების, რკინიგზებისა და ნავსადგურების ტევადობისა.
- პოლონეთის ინფრასტრუქტურის სამინისტრომ (პრეს-სპიკერი ანა შუმანსკა) განაცხადა, რომ არ გეგმავს უკრაინული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ტრანზიტის გაზრდის მიზნით ცვლილებებს.
- ვისოცკის შეფასებით, ამჟამად უკრაინის ექსპორტის ნახევარზე ნაკლები გადაადგილდება ევროპის რკინიგზის, საავტომობილო და სამდინრო გზებით.
- EU-ს სოფლის მეურნეობის კომისარმა კრისტოფ ჰანსენმა აღიარა გლობალური სურსათის უსაფრთხოების რისკები, მაგრამ კონკრეტული ვალდებულებები არ აიღო.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ორმა წინა ხაზის EU-ს მეზობელმა საჯაროდ უარი თქვა იმ სახმელეთო ტრანზიტის მარშრუტების გაფართოებაზე, რომლებიც შავი ზღვის ბლოკადის შემდეგ უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტისთვის გადამწყვეტი გახდა. უკრაინის სოფლის მეურნეობის მინისტრი სიტუაციას „ძალიან, ძალიან კრიტიკულად" აფასებს: წელს ქვეყანაში 35 მილიონ ტონამდე მარცვლეული შეიძლება გაიჭრას, ხოლო გაზაფხულამდე პრობლემის შენარჩუნების შემთხვევაში მომავალი წლის სათესი ფართობი 35-40%-ით შეიძლება შემცირდეს. უარის ფონზე მწვავდება ძაბვა უკრაინის საომარი ექსპორტის საჭიროებებსა და მეზობელ EU-ს ქვეყნებში ფერმერთა პოლიტიკურ წონას შორის, რაც ბრიუსელისთვის კოორდინირებული პასუხის ძებნას ართულებს.
რა მოხდა
უკრაინამ, რომელსაც შავი ზღვის პორტების ბლოკადა აწვება, მეზობელ ქვეყნებს სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ევროპის გავლით ექსპორტში დახმარება სთხოვა. უკრაინის აგრარული პოლიტიკის მინისტრი ტარას ვისოცკი ბრიუსელში ჩავიდა და EU-ს კოლეგებთან პირადად ითხოვა უფრო მეტი პროდუქციის ტრანზიტის ნებართვა და 1,1 მილიარდი ევრო ტრანსპორტირების გაზრდილი ხარჯების დასაფინანსებლად. მინისტრმა აღნიშნა, რომ შეგროვილი მარცვლეული და ზეთოვანი კულტურები ვერ იყიდება, ქვეყანაში გროვდება და ფერმერებს საშემოდგომო სათესად საჭირო სახსრები არ რჩებათ; ამჟამად უკრაინის ექსპორტის ნახევარზე ნაკლები გადაადგილდება ევროპის რკინიგზის, საავტომობილო და სამდინრო გზებით. პოლონეთის ინფრასტრუქტურის სამინისტრომ, პრეს-სპიკერ ანა შუმანსკას საშუალებით, განაცხადა, რომ არ გეგმავს უკრაინული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ტრანზიტის გაზრდის მიზნით არანაირ ცვლილებებს. რუმინეთის სოფლის მეურნეობის მინისტრმა ბარნა ტანჩოშმა თქვა, რომ რუმინეთის ფერმერების ინტერესები კვლავ პრიორიტეტია, უკრაინული მარცვლეულის ტრანზიტმა და დუნაიზე დაბალმა წყლის დონემ რუმინული ნავსადგურები გადატვირთა და „მატარებლების რაოდენობის, გზების, რკინიგზებისა და ნავსადგურების ტევადობის გაორმაგება შეუძლებელია". EU-ს სოფლის მეურნეობის კომისარმა კრისტოფ ჰანსენმა აღიარა, რომ საკითხი გლობალური სურსათის უსაფრთხოების გამო უნდა მოგვარდეს, მაგრამ კონკრეტული ვალდებულებები არ აუღია. Politico-მ, რომელმაც ტანჩოშს და შუმანსკას ესაუბრა, შემდგომ უარის შესახებ განაცხადა.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია (hromadske, Бабель, НВ, ZN.UA, ЛІГА.net/LB.ua, Європейська правда, Радіо Свобода) ფაქტებს შეაჯამა საფრთხის ტონით: ვისოცკი სიტუაციას „ძალიან, ძალიან კრიტიკულად" აფასებს, ქვეყანაში 35 მილიონ ტონამდე მარცვლეული შეიძლება გაიჭრას, ხოლო გაზაფხულამდე სიტუაციის შენარჩუნების შემთხვევაში მომავალი წლის სათესი ფართობები 35-40%-ით მცირდება. უკრაინული გაშუქება ასევე ასახელებს ევროპულ ფერმერთა სირთულეებს — გვალვას, საწვავის და სასუქების გაძვირებას — და რუმინელი ფერმერი იულია ბლაგუს ციტატას იშველიებს, რომელმაც თქვა, რომ მოსავლის ნაწილი ველებში რჩება შენახვისა და ტრანსპორტირების პრობლემების გამო. გაშუქების ცენტრშია სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრიუსელში ვიზიტი, 1,1 მილიარდი ევროს მოთხოვნა და ის ფონი, რომ უკრაინამ ადრე უკვე სთხოვა EU-ს 220 მილიონი ევრო ოდესის პორტებზე რუსული დარტყმებით დაზარალებული ფერმერებისთვის.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
Politico, რომელმაც ტანჩოშს და შუმანსკას ესაუბრა, ხაზს უსვამს, რომ პოლონეთი, სლოვაკეთი და უნგრეთი უკვე კრძალავდნენ უკრაინული მარცვლეულის იმპორტს, რუმინეთმა და უკრაინამ კი გასულ თვეში მემორანდუმი გააფორმეს სასაზღვრო გამშვები პუნქტების გამარტივებისა და რკინიგზის კავშირების გაძლიერების შესახებ. Bloomberg-მა 1 ოქტომბერს გადმოსცა, რომ თურქეთმა და გაერთიანებულმა ერებმა შავ ზღვაში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ უკრაინა-რუსეთის ახალი მოლაპარაკებები წამოიწყეს. ესტონეთმა ამავე პერიოდში აკრძალა რუსული და ბელარუსული მარცვლეულის ტრანზიტი, ლატვიამ კი სასაზღვრო კონტროლი გაამკაცრა. გერმანია, Politico-ს ცნობით, მზადაა დაეხმაროს ალტერნატიული ექსპორტის მარშრუტების გაძლიერებას, ხოლო უკრაინა განიხილავს ნიდერლანდურ და გერმანულ პორტებს, როგორც დამატებით ექსპორტის მიმართულებებს.
კონტექსტი
რუსეთი 2022 წლის შავი ზღვის მარცვლეულის შეთანხმებიდან 2023 წლის ივლისში გავიდა, რის შემდეგაც უკრაინული მარცვლეული ძირითადად რკინიგზით, საავტომობილო და სამდინრო გზებით, მეზობელი ქვეყნების გავლით გადაადგილდება. პოლონეთმა, სლოვაკეთმა და უნგრეთმა ადრე უკრაინული მარცვლეულის იმპორტი აკრძალეს, რუმინეთმა და უკრაინამ კი გასულ თვეში მემორანდუმი გააფორმეს სასაზღვრო გამშვები პუნქტების გამარტივებისა და რკინიგზის კავშირების გაძლიერების შესახებ. 1 ოქტომბერს Bloomberg-მა გადმოსცა, რომ თურქეთმა და გაერთიანებულმა ერებმა შავ ზღვაში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ უკრაინა-რუსეთის ახალი მოლაპარაკებები წამოიწყეს, ხოლო ესტონეთმა რუსული და ბელარუსული მარცვლეულის ტრანზიტი აკრძალა და ლატვიამ სასაზღვრო კონტროლი გაამკაცრა. ამასთან, უკრაინამ ადრე უკვე სთხოვა EU-ს 220 მილიონი ევრო ოდესის პორტებზე რუსული დარტყმებით დაზარალებული ფერმერების დასახმარებლად.