ევროკომისია უკრაინის ევროინტეგრაციის პირობებში მისი წვდომის შეზღუდვას გეგმავს
ევროკომისიამ 2025 წლის 6 ოქტომბერს დოკუმენტების პაკეტი მიიღო, რომელიც გაფართოების პოლიტიკის გადახედვას შეეხება. პაკეტი ითვალისწინებს უკრაინისთვის ევროკავშირის საერთო სოფლის მეურნეობის ბაზარზე წვდომისა და სუბსიდიების მნიშვნელოვან შეზღუდვასაც კი გაწევრიანების შემდეგ. შეზღუდვები მიმართულია ისეთი ქვეყნების შეშფოთების მოსახსნელად, როგორებიცაა პოლონეთი, საფრანგეთი და იტალია, რომლებიც უკრაინული მარცვლეულისა და ზეთოვანი კულტურების კონკურენციას ეშინიათ. უკრაინის სოფლის მეურნეობის მინისტრმა ტარას ვისოცკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა ვერ დათანხმდება მუდმივ შეზღუდვებზე, რაც ევროკავშირის სრული წევრობის ლოგიკას ეწინააღმდეგება, თუმცა გარდამავალი პერიოდისთვის მზადაა.
მთავარი მომენტები
- ევროკომისიამ 2025 წლის 6 ოქტომბერს მიიღო დოკუმენტების პაკეტი ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის გადახედვის შესახებ.
- უკრაინა, მოლდოვა, ჩერნოგორია და ალბანეთი დასახელდნენ ოთხ ქვეყნად, რომლებიც ყველაზე შორს არიან წინ ევროკავშირის წევრობის გზაზე; მათთვის ინდივიდუალური „საგზაო რუკების" წარდგენა 28 ოქტომბერს იგეგმება, ფიქსირებული გაწევრიანების თარიღების გარეშენ
- ევროკომისია სთავაზობს უკრაინისთვის საერთო სოფლის მეურნეობის ბაზარზე და სუბსიდიებზე წვდომის მნიშვნელოვან შეზღუდვას გაწევრიანების შემდეგაც, კერძოდ ხორბლისა და სხვა მარცვლეულისთვის.
- შეზღუდვების მიზანია პოლონეთის, საფრანგეთისა და იტალიის შეშფოთების შემსუბუქება უკრაინული მარცვლეულისა და ზეთოვანი კულტურების კონკურენციის გამო.
- ევროკავშირის საერთო სოფლის მეურნეობის პოლიტიკის ბიუჯეტი დაახლოებით €55 მილიარდია წელიწადში, რაც ევროკავშირის ბიუჯეტის დაახლოებით მესამეულს შეადგენს; უკრაინას დაახლოებით 30 მილიონი ჰექტარი სასოფლო-სამეურნეო მიწა აქვს — ევროკავშირის ჯამური მიწის დაახლოებით მეოთხედი.
- უკრაინის სოფლის მეურნეობის მინისტრმა ტარას ვისოცკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა ვერ მიიღებს მუდმივ შეზღუდვებს ევროკავშირში საკვები პროდუქციის გაყიდვაზე, რადგან ეს ევროკავშირის სრული წევრობის ლოგიკას ეწინააღმდეგება; ის მზადაა გარდამავალი პერიოდისთვის მკაფიოდ განსაზღვრული დასრულების თარიღით.
- ევროკომისია გეგმავს დაეხმაროს უკრაინას აღიდგინოს წვდომა ტრადიციულ ექსპორტის ბაზრებზე მესამე ქვეყნებში, განსაკუთრებით აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთში.
- პაკეტი კანდიდატი ქვეყნებისთვის ევროკავშირის დაფინანსებაზე წვდომას უკავშირებს სამართლებრივ, ანტიკორუფციულ და ფინანსურ რეფორმებში პროგრესს და ამარტივებს ევროკავშირის ხელშეკრულების 7-ე მუხლის პროცედურას წევრი ქვეყნის ხმის უფლების ჩამორთმევის შესახებ.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს წინადადებები ქმნიან უკრაინის სოფლის მეურნეობის სექტორისთვის შეზღუდვების ახალ კატეგორიას გაწევრიანების შემდეგ, რაც მისი ეკონომიკისა და ექსპორტის ერთ-ერთ ძირითად ელემენტს შეეხება. შეზღუდვების გარეშე, უკრაინა საერთო სოფლის მეურნეობის პოლიტიკის ყველაზე დიდი მიმღები გახდებოდა მისი დაახლოებით 30 მილიონი ჰექტარი სასოფლო-სამეურნეო მიწის გამო, რაც, შესაძლოა, პოლონეთს, უნგრეთს და სხვა ქვეყნებს ევროკავშირის ბიუჯეტის წმინდა ბენეფიციარებიდან წმინდა შემომღებებად აქცევდა. უკრაინის მთავრობამ მკაფიო განსხვავება გააკეთა გარდამავალი ზომების მიღებასა და მუდმივ შეზღუდვებს შორის, უკანასკნელი კი ევროკავშირის სრული წევრობასთან შეუთავსებელი მიიჩნია. პაკეტი ასევე მოიცავს ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის ფართო რეფორმებს: მერიტოკრატიულ „საგზაო რუკების“ მიდგომა ოთხი ყველაზე წინ წასული კანდიდატისთვის, ევროკავშირის ფონდებზე წვდომის რეფორმებთან დაკავშირება და მე-7 მუხლის პროცედურების გამარტივება.
რა მოხდა
ევროკომისიამ 2025 წლის 6 ოქტომბერს დოკუმენტების პაკეტი მიიღო, რომელიც ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის გადახედვას შეეხება და ევროკავშირის მომავალი გაფართოებებისთვის მოსამზადებელ პოლიტიკურ ორიენტაციებსა და ქმედებებს განსაზღვრავს. პაკეტში უკრაინა, მოლდოვა, ჩერნოგორია და ალბანეთი დასახელდნენ, როგორც ოთხი კანდიდატი ქვეყანა, რომლებიც ყველაზე შორს არიან წინ ევროკავშირის წევრობის გზაზე. ევროკომისია გეგმავს ამ ოთხი ქვეყნისთვის ინდივიდუალური „საგზაო რუკების“ წარდგენას 28 ოქტომბერს, გაფართოების პაკეტთან ერთად, რომლებიც ფიქსირებულ გაწევრიანების თარიღებს არ შეიცავს. პაკეტი ითვალისწინებს უკრაინის სოფლის მეურნეობის პროდუქტებზე ფინანსური მხარდაჭერისა და ევროკავშირის ბაზარზე წვდომის მნიშვნელოვან შეზღუდვას გაწევრიანების შემდეგაც კი, კერძოდ ხორბლისა და სხვა მარცვლეულისთვის, რაც გამართლებულია უკრაინის სოფლის მეურნეობის სექტორის მასშტაბით, სტრუქტურითა და ძალიან მაღალი პროდუქტიულობით. მიზანია პოლონეთის, საფრანგეთისა და იტალიის შეშფოთების შემსუბუქება უკრაინული მარცვლეულისა და ზეთოვანი კულტურების კონკურენციის შესახებ. ევროკომისია, სამაგიეროდ, უკრაინას დაეხმარება აღიდგინოს წვდომა ტრადიციულ ექსპორტის ბაზრებზე მესამე ქვეყნებში, განსაკუთრებით აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთში. პაკეტი ასევე კანდიდატი ქვეყნებისთვის ევროკავშირის დაფინანსებაზე წვდომას უკავშირებს სამართლებრივ, ანტიკორუფციულ და ფინანსურ რეფორმებში პროგრესს და ამარტივებს ევროკავშირის ხელშეკრულების 7-ე მუხლის პროცედურას წევრი ქვეყნის ხმის უფლების ჩამორთმევის შესახებ. უკრაინის სოფლის მეურნეობის მინისტრმა ტარას ვისოცკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა ვერ დათანხმდება მუდმივ შეზღუდვებზე და მზადაა გარდამავალი ზომებისთვის მკაფიოდ განსაზღვრული დასრულების თარიღით. ევროკავშირის გაფართოების კომისარმა მარტა კოსმა აღნიშნა, რომ უკრაინისთვის ცალკე გამარტივებული გზა არ არსებობს და პროგრესი რეფორმების შესრულებაზე იქნება დამოკიდებული.
კონტექსტი
ევროკავშირის საერთო სოფლის მეურნეობის პოლიტიკა დაახლოებით €55 მილიარდი ღირს წელიწადში და ევროკავშირის ბიუჯეტის დაახლოებით მესამეულს შეადგენს. 2023 წელს პოლონეთმა, უნგრეთმა და სლოვაკეთმა ევროკავშირის მიერ საქონელზე მოსაკრებლებისა და კვოტების გაუქმების შემდეგ უკრაინული სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის იმპორტი დაბლოკეს; ამჟამინდელი ევროკავშირ-უკრაინის ვაჭრობა რეგულირდება განახლებული თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებით, რომელიც მგრძნობიარე საქონელზე კვოტებს მოიცავს. უკრაინამ და ევროკავშირმა 2025 წლის 15 ივნისს გახსნეს გაწევრიანების მოლაპარაკებების „საფუძვლების“ კლასტერი; შემდგომი კლასტერების გახსნა ივნისის ბოლოს უნგრეთის პოზიციის გამო დაიბლოკა COELA-ს სამუშაო ჯგუფში. სამიზნე სოფლის მეურნეობის შეზღუდვები გაფორმდება უკრაინის გაწევრიანების მოლაპარაკებების მე-5 კლასტერის (რესურსები, სოფლის მეურნეობა და კოჰეზია) ევროკავშირის საერთო პოზიციებში. უკრაინამ და მოლდოვამ 2026 წლის 1 იანვარს შეუერთდნენ ევროკავშირის „Roam Like at Home“ როუმინგის სისტემას.