ზელენსკიმ ევროკავშირის სამიტზე უკრაინული მარცვლეულის ტრანზიტი მოითხოვა; უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა წინააღმდეგობა არ დაუყენა
16 ოქტომბრის ევროკავშირის სამიტის პლენარულ სესიაზე პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ პოლონელ, რუმინეთ, სლოვაკეთის და უნგრეთის ლიდერებს მოუწოდა, უკრაინული მარცვლეულის ტრანზიტი თავიანთი ტერიტორიით დაეშვათ. უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა განაცხადა, რომ ბარიერს ვერ ხედავს, თუ ტვირთი მხოლოდ ტრანზიტით გადის ქვეყნის გავლით. სამიტის ფარგლებში ზელენსკის და მადიარის პირველი ოფიციალური ორმხრივი შეხვედრა გაიმართა, რომელიც მომხრეებმა „ძალიან კარგად" შეაფასეს.
მთავარი მომენტები
- 16 ოქტომბრის ევროკავშირის სამიტზე ზელენსკიმ პოლონეს, რუმინეთს, სლოვაკეთს და უნგრეთს უკრაინული მარცვლეულის ტრანზიტის ნებართვა სთხოვა
- უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა განაცხადა, რომ ტრანზიტს წინააღმდეგობა არ აქვს, თუ ტვირთი მხოლოდ ქვეყნის გავლით გადის
- ზელენსკი და მადიარი ერთმანეთს პირველად შეხვდნენ ოფიციალურად, თანაშემწეების და დელეგაციების გარეშე
- ზელენსკიმ შეხვედრაზე შესთავაზა სიმინდის რკინიგზით, ბეგელით დალუქულ ვაგონებში დასავლეთ ევროპაში გადაზიდვა
- მოლაპარაკებები დაახლოებით 15 წუთს გაგრძელდა; მხარეები შეთანხმდნენ მინისტერიალურ დონეზე კონსულტაციების გაგრძელებაზე და ერთობლივ პროექტებზე ტრანსკარპატიაში
- ევროკომისიის აგვისტოს პროგნოზით, ევროკავშირის წელს სიმინდის მოსავალი 50,1 მლნ ტონა იქნება — თითქმის ორი ათეული წლის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი
რატომ არის მნიშვნელოვანი
უნგრეთის მზაობა შეიძლება გახდეს უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტის სარეზერვო არხი მაშინ, როცა რუსეთის თავდასხმებმა შავი ზღვის პორტები პრაქტიკულად დაბლოკა და პოლონეთმა და რუმინეთმა ტრანზიტზე უარი თქვეს. ზელენსკის და მადიარის პირველი ოფიციალური შეხვედრა ორმხრივი ურთიერთობების გადატვირთვის სიგნალია, თუმცა მადიარის პირობა „თუ მხოლოდ ტრანზიტია" ცხადს ხდის, რომ შემდგომი თანამშრომლობა უნგრეთის უმცირესობის უფლებების საკითხთან ერთად განიხილება.
რა მოხდა
16 ოქტომბერს ბრიუსელში გამართული ევროკავშირის სამიტის პლენარულ სესიაზე პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ პოლონეს, რუმინეთს, სლოვაკეთს და უნგრეთს სთხოვა უკრაინული მარცვლეულის ტრანზიტი თავიანთი ტერიტორიით დაეშვათ. მიზეზი შავ ზღვაზე რუსეთის თავდასხმებით გამოწვეული ექსპორტის თითქმის სრული პარალიზება იყო. უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა, რომელიც სამიტიდან სამშობლოში RTL-თან კომენტარში ბრუნდებოდა, განაცხადა, რომ წინააღმდეგობას ვერ ხედავს, თუ ტვირთი მხოლოდ ქვეყნის გავლით გადის, და შენიშნა, რომ 3-4 წლის წინ ასეთი ტრანზიტის კარგად მომუშავე პროცედურა არსებობდა, რომელიც შემდეგ შეჩერდა. სამიტის ფარგლებში ზელენსკის და მადიარის პირველი ოფიციალური ორმხრივი შეხვედრა გაიმართა — თანაშემწეების და დელეგაციების გარეშე, დაახლოებით 15 წუთის ხანგრძლივობით. ზელენსკიმ შესთავაზა სიმინდის რკინიგზით, ბეგელით დალუქულ ვაგონებში დასავლეთ ევროპაში გადაზიდვა. მხარეებმა შეხვედრა „ძალიან კარგად" შეაფასეს და შეთანხმდნენ მინისტერიალურ დონეზე კონსულტაციების გაგრძელებაზე და ერთობლივ პროექტებზე, მათ შორის სკოლების და საავადმყოფოების აღდგენასა და ტრანსკარპატიაში ეკონომიკურ ინვესტიციებზე.
სად განსხვავდება გაშუქება
ერთ-ერთი სტატია ზელენსკის და მადიარის პირველ ოფიციალურ შეხვედრას 16 სექტემბრით ათარიშებს, მაშინ როცა უმეტესობა და დადასტურებული ფაქტების უმრავლესობა მას 16 ოქტომბერს, ბრიუსელის ევროკავშირის სამიტის ფარგლებში ათავსებს.
კონტექსტი
უკრაინის ხორბლის, სიმინდის და მზესუმზირის ექსპორტის დაახლოებით 90% შავი ზღვის გავლით ხდება, სადაც რუსეთის თავდასხმებმა უკრაინული პორტებიდან სოფლის მეურნეობის პროდუქციის გატანა პრაქტიკულად შეაფერხა. 2022 წელს უკრაინამ და რუსეთმა თურქეთის მედიაციით შავი ზღვის გავლით უსაფრთხო ტრანზიტზე შეთანხმებას მიაღწიეს, მაგრამ მოგვიანებით რუსეთმა უკრაინის საზღვაო ლოგისტიკაზე თავდასხმები გააძლიერა. Politico-მ 4 ოქტომბერს დაწერა, რომ პოლონეთმა და რუმინეთმა მარცვლეულის ტრანზიტზე უარი თქვეს, რუმინეთმა პორტების გადატვირთვა და დუნაიზე დაბალი წყლის დონე მიუთითა, პოლონეთის საინფრასტრუქტურო სამინისტრომ კი განაცხადა, რომ ტრანზიტის გაზრდისკენ მიმართულ ცვლილებებს არ გეგმავს. ევროკომისიის აგვისტოს პროგნოზით, ევროკავშირის წლევანდელი სიმინდის მოსავალი 50,1 მლნ ტონა იქნება — თითქმის ორი ათეული წლის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი და დაახლოებით მეხუთედით ჩამორჩება წინა სამი წლის საშუალოს; რეკორდულმა სიცხემ და გვალვამ განსაკუთრებით საფრანგეთის და უნგრეთის ფერმერები დააზარალა. 14 ოქტომბრის მონაცემებით, უკრაინელმა ფერმერებმა საშემოდგომო თესვის კამპანიის ფარგლებში 3 391,1 ათასი ჰექტარი �Winter-კულტურა დათესეს, რაც დაგეგმილი ფართობის 65,1%-ია.