ესტონეთმა რუსული და ბელარუსული მარცვლეულის ტრანზიტი საკუთარ ტერიტორიაზე აკრძალა
1 ოქტომბერს ესტონეთის მთავრობამ რუსული და ბელარუსული მარცვლეულის ტრანზიტის სანქციები დაამტკიცა. აკრძალვა სოციალურ ქსელ X-ში ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მარგუს ცახკნამ გამოაცხადა და მას რუსეთის მიერ უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტის ბლოკადაზე პასუხი უწოდა. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ გადაწყვეტილება მიესალმა და სხვა ქვეყნებს მისი მაგალითის მიბაძვისკენ მოუწოდა.
მთავარი მომენტები
- 1 ოქტომბერს ესტონეთმა რუსული და ბელარუსული მარცვლეულის ტრანზიტი საკუთარ ტერიტორიაზე აკრძალა.
- შეზღუდვა სოციალურ ქსელ X-ში ესტონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მარგუს ცახკნამ გამოაცხადა.
- დადგენილება ძალაში შედის მისი ოფიციალურ გამოცემაში (Riigi Teataja) გამოქვეყნებიდან მეორე დღეს.
- აკრძალვა ვრცელდება საქონელთა ჯგუფ CN 10-ში შემავალ მარცვლეულზე: ხორბალი, ჭვავი, ქერი, შვრია, სიმინდი, ბრინჯი, ფეტვი, წიწიბურა და სხვ.
- ცახკნას თქმით, 10 სექტემბრისთვის რუსული მარცვლეულის ტრანზიტი ესტონეთში ფაქტობრივად არ არსებობდა.
- ესტონეთი ლატვიასთან და ლიეტუვასთან ერთად მუშაობს, რათა ბალტიისპირეთის პორტები რუსული მარცვლეულის ტრანზიტულ მარშრუტად არ იქცეს.
- ლატვიამ დანერგა საზღვრის მარცვლეულის კონტროლი და 300%-იანი გადასახადი რუსეთიდან და ბელარუსიდან მარცვლეულის ტრანსპორტირებასა და გადამუშავებაზე; ლიეტუვა აძლიერებს კლაიპედის პორტში რუსული მარცვლეულის შემოწმებას.
- უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ ესტონეთის გადაწყვეტილება მიესალმა და სხვა ქვეყნებს მისი მაგალითის გაზიარებისკენ მოუწოდა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
გადაწყვეტილება ხურავს რუსული მარცვლეულის ბალტიისპირეთის პოტენციურ ახალ ტრანზიტულ კორიდორს გლობალურ ბაზრებ�ზე გასასვლელად და ნაწილია ბალტიისპირეთის ქვეყნების კოორდინირებული ძალისხმევისა, რომელიც მათ პორტებს რუსული სასოფლო-სამეურნეო ექსპორტისთვის არ გამოიყენებს. ესტონეთის ოფიციალური პირები მას პირდაპირ რუსეთის მიერ უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტის ბლოკადას და შავი და აზოვის ზღვებიდან ბალტიისკენ მიწოდების გადამისამართებას უკავშირებენ. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ამ ნაბიჯს მხარი დაუჭირა და სხვა ქვეყნებს მისი მაგალითის გამეორებისკენ მოუწოდა.
რა მოხდა
2026 წლის 1 ოქტომბერს ესტონეთის მთავრობამ სანქციები დაამტკიცა, რომლებიც რუსული და ბელარუსული მარცვლეულის ტრანზიტს ესტონეთის ტერიტორიაზე კრძალავს. აკრძალვა სოციალურ ქსელ X-ში საგარეო საქმეთა მინისტრმა მარგუს ცახკნამ გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ რუსეთი უკრაინულ პორტებს უტევს, უკრაინული მარცვლეულის ექსპორტს ბლოკავს და შემდეგ საკუთარი მარცვლეულისთვის ახალ გასასვლელებს ეძებს. მინისტრმა დასძინა, რომ სექტემბრის გაფრთხილება რუსული მარცვლეულის ტრანზიტის შეუძლებლობის შესახებ ახლა კანონად იქცა და რომ 10 სექტემბრისთვის რუსული მარცვლეულის ტრანზიტი ესტონეთში ფაქტობრივად არ არსებობდა. დადგენილება ძალაში შედის მისი ოფიციალურ გამოცემაში (Riigi Teataja) გამოქვეყნებიდან მეორე დღეს და ვრცელდება საქონელთა ჯგუფ CN 10-ში შემავალ მარცვლეულზე, მათ შორის ხორბალზე, ჭვავზე, ქერზე, შვრიაზე, სიმინდზე, ბრინჯზე, წიწიბურასა და სხვა კულტურებზე. ცახკნამ ასევე აღნიშნა, რომ ესტონეთი, ლატვია და ლიეტუვა ერთობლივად მუშაობენ, რათა ბალტიისპირეთის პორტები რუსული მარცვლეულის ტრანზიტულ მარშრუტად არ იქცეს. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ ეს ნაბიჯი მიესალმა და სხვა ქვეყნებს მისი მაგალითის გაზიარებისკენ მოუწოდა.
კონტექსტი
რუსეთმა მარცვლეულის ექსპორტი შავი და აზოვის ზღვებიდან ბალტიისკენ გადამისამართა უკრაინული დარტყმების ფონზე, რომლებმაც რუსული გემები და პორტები დააზარალა. Reuters-ის ცნობით, რუსული მარცვლეულის ექსპორტის დაახლოებით 80% ამ პორტებზე გადიოდა; ივლის-აგვისტოში უკრაინული დრონების თავდასხმებმა 100-ზე მეტი გემი დააზარალა და აზოვისა და ნოვოროსიისკის მარცვლეულის ტერმინალები გაანადგურა. ანალიტიკოსების (SovEcon, რუსული მარცვლეულის კავშირი) შეფასებით, რუსული მარცვლეულის ექსპორტი აგვისტო-სექტემბერში 16 წლის მინიმუმამდე ჩამოვარდა, ხოლო ხორბლის ექსპორტი დაახლოებით 347 000 ტონამდე კვირაში შემცირდა. ევროკავშირმა 2024 წელს რუსულ და ბელარუსულ მარცვლეულზე პროჰიბიციული საბაჟო ტარიფები დააწესა, თუმცა ეს ტარიფები მარცვლეულის ევროკავშირის ტერიტორიით მესამე ქვეყნებში ტრანზიტს სრულად არ კრძალავს. ლატვიამ საზღვარზე მარცვლეულის კონტროლი დანერგა, რათა უკრაინიდან მოპარული ტვირთის ტრანზიტი აღკვეთოს, და 300%-იანი გადასახადი დააწესა რუსეთიდან და ბელარუსიდან მარცვლეულის ტრანსპორტირებასა და გადამუშავებაზე. ლიეტუვა აძლიერებს კლაიპედის პორტში რუსული მარცვლეულის შემოწმებას, რათა დადგინდეს, მოპარულია თუ არა ის უკრაინიდან. უკრაინის აგრარული პოლიტიკის სამინისტროს ცნობით, მხოლოდ 2025 წელს რუსმა ოკუპანტებმა უკრაინის დროებით ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მოყვანილი 2 მილიონზე მეტი ტონა მარცვლეული გაიტანა, რომელიც რუსულ პროდუქტად იყიდებოდა. უკრაინის აგრარული პოლიტიკის მინისტრმა ტარას ვისოცკიმ ბრიუსელში ლიეტუვის, ლატვიისა და ესტონეთის სოფლის მეურნეობის მინისტრებთან ოკუპირებულ ტერიტორიებზე რუსეთის მიერ მოპარული უკრაინული მარცვლეულით ვაჭრობის წინააღმდეგ ბრძოლის საკითხები განიხილა.