ზელენსკი-ფონ დერ ლაიენის შეხვედრა ნიუ-იორკში: ევროკავშირი ფინანსურ დახმარებას რეფორმებს უკავშირებს

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს შეხვედრა ევროკავშირი-უკრაინის ურთიერთობაში გადამწყვეტ მომენტს წარმოადგენს: ფინანსური დახმარება პირდაპირ რეფორმების პროგრესზეა დამოკიდებული, რაც დახმარების მიღების ტემპს ანელებს და უკრაინის შიდა პოლიტიკაზე ზეწოლას ახდენს. 90 მილიარდი ევროს სესხის დაჩქარების საკითხი კი უკრაინის ბიუჯეტის დეფიციტის დაფარვასთანაა დაკავშირებული, რაც ქვეყნის ფინანსურ მდგრადობას განსაზღვრავს. დაძაბული ატმოსფერო და სანქციების მოხსნაზე უკრაინის უკმაყოფილება მიუთითებს იმაზე, რომ ნდობის ნაპრალი ღრმავდება, განსაკუთრებით უსმანოვისა და ფრიდმანის სანქციების მოხსნის ფონზე. პარალელურად, ზელენსკიმ ტრამპთან ენერგეტიკულ ზავზე შეთანხმების შესაძლებლობა განიხილა და სი ძინპინის ჩართვა სთხოვა, რაც ომის დასრულების დიპლომატიურ ძვრებს ემსახურება.

რა მოხდა

2026 წლის 22 სექტემბერს, გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში, უკრაინის პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი ევროკომისიის პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლაიენს ნიუ-იორკში შეხვდა. Bloomberg-ის ცნობით, მოლაპარაკებები დაძაბულ ვითარებაში წარიმართა. უკრაინულმა მხარემ ხაზი გაუსვა რუსეთის შესაძლო ესკალაციის რისკებს ზამთარში, განსაკუთრებით ქალაქების დასაცავად საჰაერო თავდაცვის შეზღუდული შესაძლებლობების კონტექსტში. კიევმა ევროკავშირს 90 მილიარდ ევრომდე სესხის დაჩქარება სთხოვა, რომელიც 2026 წლის თებერვალში ევროპარლამენტმა და ევროკავშირის საბჭომ დაამტკიცა და ორ კომპონენტად იყოფა: თავდაცვისა და თავდაცვის-სამრეწველო პოტენციალის გაძლიერება და სახელმწიფო ინსტიტუტების, საჯარო სერვისებისა და ეკონომიკური მდგრადობის მხარდაჭერა.

ფონ დერ ლაიენმა შეხვედრის შემდეგ X-ზე დაწერა, რომ დამატებითი თავდაცვის მხარდაჭერა მოახლოვდება, ხოლო ვერხოვნა რადაში რეფორმების წინსვლასთან ერთად დამატებითი ბიუჯეტის მხარდაჭერა მოჰყვება; მან აღნიშნა, რომ 37 მილიარდი ევრო ჯერ კიდევ ხელმისაწვდომია მიმდინარე კალენდრული წლისთვის. ევროკომისიის პრესსპიკერმა გიომ მერსიემ ბრიფინგზე განაცხადა, რომ რეფორმების გეგმებმა, რომელთა შეთანხმებაც ევროკავშირსა და უკრაინას შორის მოხდა, შეიძლება კიევისთვის 20 მილიარდი ევროს ბიუჯეტის მხარდაჭერა განბლოკოს. მან ასევე გაიგო, რომ კომისარებმა ვალდის დომბროვსკისმა და მარტა კოსმა წინა კვირას ვერხოვნა რადის თავმჯდომარესა და უკრაინის პრემიერ-მინისტრს წერილები გაუგზავნეს, რომლებშიც რეფორმებზე მუშაობის მნიშვნელობა შეახსენეს. რეფორმების დღის წესრიგი ძირითადად კანონის უზენაესობასა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლას მოიცავს, რაც უკრაინის ხელისუფლებამ თავად დათანხმდა და ვერხოვნა რადამ დაამტკიცა.

ევროკავშირმა გამოთქვა შენიშვნები უკრაინის დეფიციტის გამოთვლებზე და დამატებით დაფინანსებაში კანადის, ნორვეგიისა და იაპონიის ჩართვა შესთავაზა. ზელენსკიმ ჟურნალისტებს აღუთქვა, რომ მოლაპარაკებების გუნდები 7-10 დღეში კვლავ შეხვდებიან და გამოთქვა იმედი შეთანხმების მიღწევის შესახებ. კიევმა ასევე გამოხატა უკმაყოფილება ევროკავშირის გადაწყვეტილებით, რომლითაც სანქციები მოეხსნა რუს ოლიგარქებს ალიშერ უსმანოვსა და მიხაილ ფრიდმანს. ამასთან, აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპთან შეხვედრის შემდეგ, ზელენსკიმ განაცხადა მზაობაზე, რომ რუსეთთან ენერგეტიკული ზავი გაფორმდეს, თუ მოსკოვი უკრაინის ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმებს შეწყვეტს, და სთხოვა ტრამპს, ეს პოზიცია რუსეთს გადაეცი და ჩინეთის ლიდერი სი ძინპინი ჩაერთო, რადგან მიაჩნია, რომ მას გავლენა აქვს მოსკოვზე.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული წყაროები შეხვედრას ასახასიათებენ როგორც დაძაბულ, მაგრამ პროდუქტიულ გაცვლას, რომელშიც კიევმა ევროკავშირს გამოყოფის დაჩქარება მოსთხოვა და რუსეთის მიერ ზამთრის ესკალაციის რისკები დააყენა, ხოლო ფინანსური მოლაპარაკებების ფონზე უკმაყოფილება გამოთქვა უსმანოვისა და ფრიდმანის სანქციების მოხსნის გამო, რაც, მათი აზრით, მთლიანი საუბრის კონტექსტში გამაღიზიანებელი ფაქტორი იყო.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

ორივე მოწოდებული წყარო უკრაინულია, მაგრამ ისინი ევროკავშირის პოზიციას გადმოსცემენ როგორც ისეთს, რომელიც დამატებით ბიუჯეტის მხარდაჭერას ვერხოვნა რადაში რეფორმების პროგრესს უკავშირებს და ხაზს უსვამს, რომ რეფორმებთან დაკავშირებული მხარდაჭერა (20 მილიარდ ევრომდე) და მიმდინარე წლისთვის ხელმისაწვდომი 37 მილიარდი ევრო კანონის უზენაესობისა და კორუფციის წინააღმდეგ რეფორმებზეა დამოკიდებული, ასევე ევროკავშირი უკრაინის დეფიციტის გამოთვლებს ეწინააღმდეგება და დამატებით დაფინანსებაში სხვა პარტნიორების ჩართვას გეგმავს.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები უკრაინის ბიუჯეტის დეფიციტის ზომაზე ვერ თანხმდებიან: ერთი მონაცემი დაახლოებით 26 მილიარდ ევროს (30 მილიარდ დოლარს) ასახასიათებს, მეორე კი ზელენსკის ციტატით 23 მილიარდ დოლარს ასახელებს.

კონტექსტი

2026 წლის თებერვალში ევროპარლამენტმა და ევროკავშირის საბჭომ მიიღეს რეგლამენტი, რომელმაც უკრაინის მხარდასაჭერად 90 მილიარდ ევრომდე სესხი დაამტკიცა, რომელიც ორ კომპონენტად იყოფა: უკრაინის თავდაცვის შესაძლებლობებისა და თავდაცვის-სამრეწველო პოტენციალის გაძლიერება და სახელმწიფო ინსტიტუტების ფუნქციონირების, საჯარო სერვისებისა და ეკონომიკური მდგრადობის მხარდაჭერა. რეფორმების დღის წესრიგი, რომელზეც ევროკავშირი დახმარებას აკავშირებს, მოიცავს კანონის უზენაესობისა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის რეფორმებს, რომელთა განხორციელებაზეც უკრაინის ხელისუფლებამ თავად თანხმობა განაცხადა და ვერხოვნა რადამ დაამტკიცა. ევროკომისიის კომისარებმა ვალდის დომბროვსკისმა და მარტა კოსმა ცოტა ხნის წინ ვერხოვნა რადის თავმჯდომარესა და უკრაინის პრემიერ-მინისტრს წერილები გაუგზავნეს, რომლებშიც რეფორმებზე მუშაობის მნიშვნელობა შეახსენეს. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მმართველმა დირექტორმა კრისტალინა გეორგიევამ ასევე ხაზი გაუსვა რეფორმების მნიშვნელობას უკრაინის ფინანსთა მინისტრ სერჰიი მარჩენკოსთან საუბრებში. ტრამპი ამ კვირაში ვაშინგტონში სი ძინპინს მასპინძლობს — ეს არის კონტექსტი, რომელშიც ზელენსკიმ ტრამპს ენერგეტიკული ზავის შეთავაზება რუსეთისთვის გადაცემა და სი ძინპინის ჩართვა სთხოვა.