ევროკავშირმა EUMAM-ის მანდატი ორი წლით გაახანგრძლივა და ჰიბრიდული საფრთხეების საკითხი განიხილა
28 სექტემბერს ბრიუსელში ევროკავშირის თავდაცვის მინისტრების სხდომაზე წევრმა ქვეყნებმა უკრაინისთვის სამხედრო მომზადების მისია EUMAM-ის მანდატი ორი წლით გაახანგრძლივეს. ნიდერლანდებმა უკრაინაში ორი სასწავლო ცენტრის მოდერნიზებისთვის 10 მლნ ევრო გამოყო, ხოლო გერმანია, ირლანდია, დანია და ლუქსემბურგი თანადაფინანსებენ. მინისტრებმა დამატებითი საჰაერო თავდაცვის რაკეტების მიწოდებაზე შეთანხმება ვერ მიაღწიეს. კაია კალლასმა რუსული ჰიბრიდული თავდასხმების საპასუხოდ ევროკავშირის „საგანგებო პროტოკოლის“ შემუშავება შესთავაზა.
მთავარი მომენტები
- 28 სექტემბერს ბრიუსელში ევროკავშირის თავდაცვის მინისტრების სხდომა გამართა ევროკავშირის საგარეო საქმეთა საბჭოს ფორმატში, რომელსაც კაია კალლასი თავჯდომარეობდა.
- ევროკავშირის ქვეყნებმა EUMAM Ukraine-ის სამხედრო მომზადების მისიის მანდატი ორი წლით გაახანგრძლივეს, რაც სტრატეგიული მიმოხილვის პირველი ეტაპია.
- ნიდერლანდები, გერმანია, ირლანდია, დანია და ლუქსემბურგი უკრაინაში ორი სასწავლო ცენტრის მოდერნიზებას დააფინანსებენ.
- ნიდერლანდები სასწავლო ცენტრებისთვის 10 მლნ ევროს გამოყოფს.
- მინისტრებმა უკრაინისთვის დამატებითი საჰაერო თავდაცვის რაკეტა-გადამჭრელების მიწოდებაზე შეთანხმება ვერ მიაღწიეს.
- კალლასმა შეიარაღებული აგრესიის ზღურბლს ქვემოთ მოქცეულ ჰიბრიდულ თავდასხმებზე ერთობლივი რეაგირების „საგანგებო პროტოკოლი“ შესთავაზა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
EUMAM-ის მანდატის გახანგრძლივება უზრუნველყოფს უკრაინელი სამხედროების მომზადების მთავარ ევროკავშირულ არხას 2028 წლამდე და სტრატეგიული მიმოხილვის პირველ ეტაპს წარმოადგენს. სასწავლო ცენტრების მოდერნიზების დაფინანსების საკითხის მოგვარება ხუთი ქვეყნის მონაწილეობით სამზადისს ფიზიკურად უკრაინის ტერიტორიაზე გადაიტანს. საჰაერო თავდაცვის რაკეტებზე შეთანხმების ჩავარდნა კი ცხადყოფს ევროკავშირის კონსენსუსის საზღვრებს უშუალო სამხედრო დახმარების საკითხში, მიუხედავად უკრაინისთვის 90-მილიარდიანი სესტხის ფარგლებში 28,3 მლრდ ევროს სამხედრო შესყიდვების უკვე დამტკიცებული გეგმისა. „საგანგებო პროტოკოლი“, ნატოს მე-4 მუხლის ანალოგის სახით, ევროკავშირს საკუთარი მექანიზმი შესთავაზებს დივერსიებზე, კიბერშეტევებსა და შეიარაღებული აგრესიის ზღურბლს ქვემოთ მყოფ ჰიბრიდულ ოპერაციებზე ერთობლივი რეაგირებისთვის. რუსეთი, კალლასის მიერ მოყვანილი სადაზვერო მონაცემების თანახმად, ევროპაში ახალ დივერსიულ ოპერაციებს გეგმავს, რაც ჰიბრიდულ რეაგირებაზე დებატებს სასწრაფო ხასიათს აძლევს.
რა მოხდა
28 სექტემბერს ბრიუსელში, ევროკავშირის საგარეო საქმეთა საბჭოს თავდაცვის მინისტრების ფორმატში გამართულ სხდომაზე, ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის უფროსმა წარმომადგენელმა კაია კალლასმა რამდენიმე გადაწყვეტილება გამოაცხადა. ქვეყნებმა EUMAM Ukraine-ის მანდატი ორი წლით გაახანგრძლივეს, რაც მისიის სტრატეგიული მიმოხილვის პირველ ეტაპად შეფასდა. ნიდერლანდებმა უკრაინის ტერიტორიაზე ორი სამხედრო სასწავლო ცენტრის მოდერნიზებისთვის 10 მლნ ევრო გამოყო, რითაც დაფინანსების საკითხი დაიხურა. ამ ცენტრების მოდერნიზებას ასევე გერმანია, ირლანდია, დანია და ლუქსემბურგი დააფინანსებენ. კალლასმა აღნიშნა, რომ ევროკავშირი კიევში ბრძოლის ველის გამოცდილების გაზიარებაზე ორიენტირებული საკოორდინაციო უჯრედის შექმნას გააგრძელებს. მინისტრებმა უკრაინისთვის დამატებითი საჰაერო თავდაცვის რაკეტა-გადამჭრელების მიწოდებაზე შეთანხმება ვერ მიაღწიეს, თუმცა კალლასმა ქვეყნებს საკუთარი მარაგებიდან რაკეტების გადაცემისკენ კვლავ მოუწოდა. მან ასევე შეიარაღებული აგრესიის ზღურბლს ქვემოთ მყოფ ჰიბრიდულ თავდასხმებზე ერთობლივი რეაგირების „საგანგებო პროტოკოლის“ შემუშავება შესთავაზა. უკრაინის თავდაცვის მინისტრი ევჰენი ხმარა სხდომას ვიდეოკონფერენციის რეჟიმში შეუერთდა.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის ერთადერთი მნიშვნელოვანი უთანხმოება სხდომის თარიღს ეხება. უმრავლესობა თავდაცვის მინისტრების სხდომას და EUMAM-ის მანდატის გახანგრძლივების გადაწყვეტილებას 28 სექტემბერს ათავსებს, მაგრამ ერთ-ერთი წყარო (Укрінформ/Новинарня/ЛІГА.net LB.ua) სხდომას და გადაწყვეტილებას 18 სექტემბრით ათარიღებს. დანარჩენ საკითხებზე წყაროები ძირითადად თანხმდებიან.
კონტექსტი
EUMAM (ევროკავშირის სამხედრო დახმარების მისია უკრაინის მხარდაჭერისთვის) 2022 წლის ნოემბერში შეიქმნა და მისი მანდატი ბოლოს 2024 წლის ნოემბერში გახანგრძლივდა 2026 წლის 15 ნოემბრამდე. მისიის ფარგლებში 24-მა წევრმა ქვეყანამ დაახლოებით 97 ათასი უკრაინელი სამხედრო მოამზადა. „საგანგებო პროტოკოლის“ იდეა ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა 16 სექტემბერს წლიური მდგომარეობის მოხსენებაში, ნატოს მე-4 მუხლის ანალოგად წარადგინა. 25 სექტემბერს ევროკავშირის ქვეყნებმა ევროპის მშვიდობის ფონდიდან უკრაინისთვის 6,6 მლრდ ევროს გამოყოფის პირობებზე შეთანხმება მიაღწიეს, საიდანაც 900 მლნ ევრო EUMAM-ს, 1 მლრდ ევრო კი უკრაინის ფართო მხარდაჭერას მიეცა. სტრატეგიულ მიმოხილვაში აღნიშნულია, რომ უკრაინის დასავლეთ ნაწილში უკვე სამი სასწავლო ცენტრი არსებობს, მაგრამ ინფრასტრუქტურისა და კვალიფიციური ინსტრუქტორების დეფიციტის გამო სრული დატვირთვით ვერ მუშაობენ; მისიის საქმიანობის ნაწილის უკრაინაში გადატანა ცეცხლის შეწყვეტას ან სხვა ფორმის ზავს დაელოდება. აგვისტოში პრეზიდენტმა ზელენსკიმ 2026 წლისთვის უკრაინის თავდაცვის ბიუჯეტის დეფიციტი 27 მლრდ ევროთი შეაფასა; 18 სექტემბერს უკრაინამ ევროკავშირისგან დრონებისა და რაკეტების შესაძენად 3,3 მლრდ ევრო მიიღო.