უკრაინამ პირველად მოითხოვა EU-ს 90-მილიარდიანი სესხიდან PAC-3 რაკეტების დაფინანსება
უკრაინამ ევროკომისიას ოფიციალურად მოსთხოვა EU-ს 90-მილიარდ ევროიანი სამხარდაჭერო სესხიდან რამდენიმე მილიარდი ევროს გამოყოფა Patriot-ის ტიპის საჰაერო თავდაცვის სისტემებისთვის PAC-3 გადამჭრელი რაკეტების შესაძენად. ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა 2 სექტემბერს, ბრიუსელში NATO-ს გენერალურ მდივან მარკ რუტესთან შეხვედრის წინ, მოთხოვნის მიღება დაადასტურა და განაცხადა, რომ პროცესი „სწორი მიმართულებით მიდის". მოთხოვნას ამჟამად EU-ს წევრი ქვეყნები განიხილავენ.
მთავარი მომენტები
- უკრაინამ EU-ს 90-მილიარდ ევროიანი სესხიდან რამდენიმე მილიარდი ევროს გამოყოფა მოითხოვა Patriot-ისთვის PAC-3 რაკეტების შესაძენად.
- ფონ დერ ლაიენმა მოთხოვნის მიღება 2 სექტემბერს, ბრიუსელში მარკ რუტესთან შეხვედრის წინ დაადასტურა.
- EU-ს წევრი ქვეყნები მოთხოვნას განიხილავენ; ფონ დერ ლაიენმა პროცესი „სწორი მიმართულებით მიმავალ" უწოდა.
- PAC-3 რაკეტები ამერიკული წარმოებისაა, ამიტომ მათი შესყიდვა სესხის „ევროპული შესყიდვის" წესიდან გამონაკლისს მოითხოვს.
- ეს არის პირველი ოფიციალური უკრაინული მოთხოვნა EU-სთან კონკრეტულად PAC-3 რაკეტების დასაფინანსებლად აღნიშნული სესხის ფარგლებში.
- Suspilne-ის წყაროების ცნობით, მოთხოვნილი თანხა 2 მილიარდ ევროზე მეტია.
- ივნისიდან EU-მ სესხიდან დაახლოებით 8,5 მილიარდი ევრო გამოყო უკრაინისთვის დრონებისა და რაკეტებისთვის.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს არის პირველი ოფიციალური უკრაინული მოთხოვნა EU-ს სესხიდან ამერიკული წარმოების PAC-3 რაკეტების დასაფინანსებლად, რაც ახალ ეტაპზე გადასვლას ნიშნავს — სესხი, რომელიც თავდაპირველად ევროპული თავდაცვის ინდუსტრიის მხარდასაჭერად შეიქმნა, ახლა არაევროპული საჰაერო თავდაცვის სისტემებისთვის გამოიყენება. Patriot-ის გადამჭრელი რაკეტები გადამწყვეტია რუსული ბალისტიკური რაკეტებისგან, მათ შორის Zircon-ისა და S-400-ისგან, ქალაქებისა და ინფრასტრუქტურის დასაცავად. მოთხოვნა ტესტად იქცევა სესხის „ევროპული შესყიდვის" პრინციპისა — PAC-3-ის დაფინანსებას კომისიის, ექსპერტთა ჯგუფისა და წევრი ქვეყნების პროგრამული კომიტეტის ფორმალური გამონაკლისი სჭირდება. ამავე დროს, ეს ნაბიჯი EU-ს, როგორც უკრაინის საჰაერო თავდაცვის ფინანსისტის, გაზრდის როლს აჩვენებს იმ პერიოდში, როდესაც აშშ-ს მიწოდებები, პრეზიდენტ ზელენსკის თქმით, 2026 წლის პირველ ნახევარში სამჯერ შემცირდა.
რა მოხდა
უკრაინამ ევროკომისიას ოფიციალური მოთხოვნით მიმართა EU-ს 2026–2027 წლების 90-მილიარდ ევროიან სამხარდაჭერო სესხიდან რამდენიმე მილიარდი ევროს Patriot-ის ტიპის საჰაერო თავდაცვის სისტემებისთვის PAC-3 გადამჭრელი რაკეტების შესაძენად. ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა 2 სექტემბერს, ბრიუსელში NATO-ს გენერალურ მდივან მარკ რუტესთან შეხვედრის წინ, მოთხოვნის მიღება დაადასტურა და აღნიშნა, რომ EU-ს წევრი ქვეყნები მას განიხილავენ და პროცესი „სწორი მიმართულებით მიდის". მოთხოვნა სესხის „ევროპული შესყიდვის" პრინციპიდან გამონაკლისს მოითხოვს, რადგან PAC-3 რაკეტები ამერიკული წარმოებისაა. ევროკომისიის სპიკერმა ბალაჟ უივარიმ 3 სექტემბერს განაცხადა, რომ კომისია საკითხს სასწრაფოდ უწყობს ხელს, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილებას EU-ს წევრი ქვეყნები მიიღებენ. Suspilne-ის წყაროების ცნობით, უკრაინა PAC-3 რაკეტებისთვის 2 მილიარდ ევროზე მეტს ითხოვს. ეს არის პირველი ოფიციალური უკრაინული მოთხოვნა EU-სთან კონკრეტულად PAC-3 რაკეტების დასაფინანსებლად აღნიშნული სესხის ფარგლებში. სესხის დაახლოებით 60 მილიარდი ევრო თავდაცვის შესყიდვებზე, 30 მილიარდი კი ბიუჯეტის მხარდაჭერაზეა გათვალისწინებული; ივნისიდან უკვე გამოყოფილია დაახლოებით 8,5 მილიარდი ევრო დრონებისა და რაკეტებისთვის.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ამ ისტორიას წარმოაჩენს როგორც დადასტურებას, რომ უკრაინის პირველი ოფიციალური მოთხოვნა EU-ს სესხიდან Patriot-ის რაკეტების დასაფინანსებლად მიღებულია და ევროკომისია მას სასწრაფოდ განიხილავს. გაშუქება ხაზს უსვამს საჰაერო თავდაცვის საჭიროების სასწრაფოობას, ციტირებს პრეზიდენტ ზელენსკის განცხადებას, რომ 2026 წლის პირველ ნახევარში უკრაინამ წინა წელთან შედარებით სამჯერ ნაკლები საჰაერო თავდაცვის რაკეტა მიიღო, და რუსეთის მხრიდან ბალისტიკური ტრაექტორიის რაკეტების — Zircon-ისა და S-400-ის — გაზრდილ გამოყენებას. უკრაინული წყაროები EU-ს პროცესს პოზიტიურად აფასებენ, ფონ დერ ლაიენის შეფასებას „სწორი მიმართულებით" ციტირებენ და იმედს გამოთქვამენ, რომ გამონაკლისი დამტკიცდება.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები შეთანხმებული არ არიან მოთხოვნილი თანხის ზუსტ ოდენობაზე: ერთი ნაწილი მას მხოლოდ „რამდენიმე მილიარდ ევროდ" ახასიათებს, ხოლო Suspilne-ის საკუთარი წყაროების ცნობით, მოთხოვნილი თანხა 2 მილიარდ ევროზე მეტია.
კონტექსტი
EU-მა უკრაინისთვის 2026–2027 წლებისთვის 90-მილიარდ ევროიანი სესხი დაამტკიცა, საიდანაც დაახლოებით 60 მილიარდი ევრო თავდაცვის შესყიდვებზე, 30 მილიარდი კი ბიუჯეტის მხარდაჭერაზეა გათვალისწინებული; 2026 წელს ხელმისაწვდომია 45 მილიარდამდე ევრო, საიდანაც 28,3 მილიარდი თავდაცვისთვის. ივნისიდან სესხიდან დაახლოებით 8,5 მილიარდი ევრო უკვე გამოიყო დრონებისა და რაკეტებისთვის, დამატებით 6,1 მილიარდი კი ნაწილობრივ საჰაერო თავდაცვის გასაძლიერებლად. უკრაინა და EU ერთობლივად მუშაობენ FREYA-ს პროექტზე ევროპული ანტიბალისტიკური სარაკეტო თავდაცვის სისტემის შესაქმნელად. პრეზიდენტ ზელენსკის თქმით, 2026 წლის პირველ ნახევარში უკრაინამ წინა წელთან შედარებით სამჯერ ნაკლები საჰაერო თავდაცვის რაკეტა მიიღო — პარტნიორებმა ამის მიზეზად ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ოპერაციები დაასახელეს. 29 ივლისს ზელენსკიმ განაცხადა, რომ პრეზიდენტ ტრამპს 300 Patriot-ის ტიპის გადამჭრელი რაკეტისგან შემდგარი საგანგებო „სა� winter პაკეტი" სთხოვა, რაზეც ტრამპმა აშშ-ში ამ რაკეტების დეფიციტის გამო უარი განაცხადა. 13 აგვისტოს EU-ს უმაღლესმა წარმომადგენელმა კაია კალასმა წევრ ქვეყნებს მოუწოდა, საჰაერო თავდაცვის რაკეტები უკრაინას გადასცენ; 1 სექტემბერს მან ევროპისა და უკრაინის ყოფილი პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერების მაღალი დონის ჯგუფის შექმნა გამოაცხადა ევროკავშირის თავდაცვის შესაძლებლობებზე სამუშაოდ.