უკრაინა ომის რისკის დაზღვევის ფონდს შექმნის — დაფინანსებას დღგ-ის გაზრდით გეგმავს

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს ინიციატივა პირველად ცდილობს ფართო მასშტაბის სახელმწიფო დაცვას შექმნას უკრაინული ბიზნესისთვის ომის რისკებისგან — სფერო, რომელშიც არსებული პროგრამები (ზარალის კომპენსაცია, პრეფერენციული სესხები 5-7-9 პროგრამის ფარგლებში) ძირითადად მცირე და საშუალო ბიზნესს ემსახურება და დიდ კომპანიებს ვერ ფარავს. ფონდის დაფინანსება მჭიდროდ არის დამოკიდებული საერთაშორისო დონორებზე, რაც შიდა საგადასახადო პოლიტიკას გარე დახმარების პირობებთან აკავშინებს. დღგ-ის გაზრდა 20%-დან 21%-მდე პოლიტიკურად მგრძნობიარე ნაბიჯია, რომელიც პირდაპირ მოქალაქეებსა და ბიზნესზე აისახება, ხოლო დაზღვევის გამართულების დაწყება მხოლოდ 2027 წლის 1 იანვრისთვის იგეგმება — ეს კი იმუშამ ტოვებს ბიზნესს ზარალის ასატანად.

რა მოხდა

ეკონომიკისა და გარემოს დაცვის მინისტრმა ოლექსანდრ კრავჩენკომ ჟურნალისტებთან შეხვედრაზე გამოაცხადა, რომ მთავრობა გეგმავს $2–3 მილიარდიანი სპეციალური სადაზღვევო ფონდის შექმნას ბიზნესისთვის რუსული თავდასხმებისგან მიყენებული ზარალის დასაფარავად. ფონდი კომპენსაციას გადაიხდის კომპანიების ჯგუფზე $10 მლნ-მდე რუსული თავდასხმით გამოწვეული „პირველი ზარალისთვის"; დაზღვევის პრემია დადგენილ ლიმიტზე დაზღვეული აქტივის ღირებულების 2%-ია.

დაფინანსების მიზნით მთავრობა განიხილავს დღგ-ის 20%-დან 21%-მდე ერთი პროცენტული პუნქტით გაზრდას — ეკონომიკის სამინისტროს შეფასებით, ეს „ყველაზე მისაღები" ვარიანტია. ალტერნატივებს შორისაა დროებითი იმპორტის გადასახადი ან არსებული იმპორტის გადასახადების გაორმაგება. კრავჩენკოს თქმით, სახელმწიფო მხარდაჭერისა დი გადასახადების გაზრდის გარეშე ბიზნესისთვის დაზღვევის შენატანი აქტივის ღირებულების 20%-ზე მეტამდე უნდა გაიზარდოს, რაც პროგრამას ხელმისაწვდომს გახდის.

მთავრობა ასევე გეგმავს პროგრამაში კერძო სადაზღვევო კომპანიების ჩართვას ეროვნულ ბანკთან, საერთაშორისო რეინშურანტებთან და უკრაინის სადაზღვევო კავშირთან ერთად, ხოლო საერთაშორისო პარტნიორებთან მოლაპარაკებები მინიმუმ 50%-იან თანადაფინანსებაზე მიმდინარეობს. გამართულების დაწყება 2027 წლის 1 იანვრისთვის იგეგმება, თუ დაფინანსების წყაროები დადგინდება. მინისტრმა ასევე აღნიშნა, რომ რუსულმა თავდასხმებმა და უკრაინული პორტების ფაქტობრივმა ბლოკადამ ეკონომიკას დაახლოებით 1.5% მშპ-ს უჯდება და ექსპორტის შემოსავლიდან დაახლოებით $40 მლრდ-ი რისკის ქვეშაა. ბიზნესის ზარალი რუსული თავდასხმებისგან 2026 წელს დაახლოებით $10 მლრდ-ს შეიძლება მიაღწიოს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

ყველა წყარო უკრაინულია და სადაზღვევო ფონდს მთავრობის ინიციატივად ასახავს, რომელიც რუსული თავდასხმებით ბიზნესისთვის მიყენებული ზარალის მასშტაბმა განაპირობა. უკრაინული მედია განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს დაფინანსების მექანიზმს — დღგ-ის 20%-დან 21%-მდე გაზრდას — და მის პოლიტიკურ მგრძნობიარობას, სათაურებში მოქალაქეებზე შესაძლო საგადასახადო ტვირთის ზრდის ხაზდატანით. ჟურნალისტები ასევე ხაზს უსვამენ არსებული პროგრამების — 5-7-9 სესხებისა და ზარალის კომპენსაციის — შეზღუდვებს დიდი ბიზნესისთვის, ახალ ფონდს ამ დანაკლისის შევსების ინსტრუმენტად წარმოაჩენენ. გარდა ამისა, წყაროები ხაზს უსვამენ საერთაშორისო დახმარებასთან დაკავშირებულ პირობებს და 1 სექტემბრის უკრაინის უმაღლეს საბჭოში (Verkhovna Rada, Ukraine's parliament) საერთაშორისო ფოსტის გზავნილებზე დღგ-ის დაწესების შესახებ ორი კანონპროექტის მიღების ჩავარდნას, საგადასახადო განხილვას ფართო ფისკალური წნეხის კონტექსტში განათავსებს.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროებს შორის ერთი განსხვავება დაფიქსირდა რუსული თავდასხმებით ბიზნესისთვის მიყენებული $10 მლრდ-იანი ზარალის შეფასების წლის მითითებასთან დაკავშირებით: ზოგიერთი წყარო 2025 წელს ასახელებს, ზოგი — 2026-ს, ხოლო ერთი წყარო წელს საერთოდ არ აკონკრეტებს.

კონტექსტი

არსებული სახელმწიფო პროგრამები — ზარალის კომპენსაცია და პრეფერენციული 5-7-9 სესხების პროგრამა — ძირითადად მცირე და საშუალო ბიზნესს ემსახურება და დიდ საწარმოებს სათანადოდ ვერ ფარავს. რუსულმა თავდასხმებმა და უკრაინული პორტების ფაქტობრივმა ბლოკადამ, კრავჩენკოს შეფასებით, ეკონომიკას დაახლოებით 1.5% მშპ-ი და ექსპორტის შემოსავლიდან დაახლოებით $40 მლრდ-ი დააკარგა. პრემიერ-მინისტრმა სერჰიი კორეცკიმ განაცხადა, რომ მთავრობა არათავდაცვითი ბიუჯეტის სახსრებისთვის მკაცრი ეკონომიის რეჟიმს ამკვიდრებს; თავდაცვის მინისტრმა ევჰენი ხმარამ რამშტაინის შეხვედრაზე თავდაცვის ბიუჯეტის $27 მლრდ-იანი დეფიციტი დაასახელა. 1 სექტემბერს უკრაინის უმაღლესმა საბჭომ ვერ მიიღო ორი კანონპროექტი, რომლებიც €150-მდე ღირებულების საერთაშორისო ფოსტის გზავნილებზე დღგ-ის დაწესებას ითვალისწინებს — ეს კი IMF-ის მესამე ტრანშის ($0.7 მლრდ) და ევროკავშირის მაკროფინანსური დახმარების მეორე ტრანშის (€3.7 მლრდ) მიღების წინაპირობაა „90 მილიარდიანი ევროს უკრაინის მხარდაჭერის სესხის" ფარგლებში. 1 იანვრიდან უკვე მოქმედებს ომის რისკის ქონების დაზღვევის ახალი მექანიზმი (ECA), ხოლო EBRD-ის Enterprise Security Enhancement (ESE) პროგრამა ბიზნესს ქონების დაზიანების გამო სესხის ნაწილობრივ ჩამოწერის საშუალებას აძლევს.