ვიტკოფი და კუშნერი პირველად კიევში — სამი რაუნდი ზელენსკისთან და ევროპელ მრჩევლებთან

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს იყო აშშ-ის სპეცწარმომადგენლების პირველი ვიზიტი კიევში, რამაც უკრაინას ის მოლაპარაკებითი რაუნდი, რომელიც ადრე ძირითადად მოსკოვის გავლით მიმდინარეობდა, პირდაპირ მისცა. ევროპის ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლების მოლაპარაკებებში ჩართვამ დასავლური მოლაპარაკებითი ბლოკი ფორმალიზებული გახადა, ამერიკულ-რუსული ორმხრივი არხის ნაცვლად. ვიზიტმა მნიშვნელოვანი პროგრესი ვერ მოიტანა — რუსეთმა პოზიციის დათმობის ნიშნები არ გამოავლინა, ხოლო კრემლმა ისინი 18-20 სექტემბრის სახელმწიფო დუმის რუსული „არჩევნების“ წინ პუტინის შიდაპოლიტიკური იმიჯის გამყარების კონტექსტში წარმოაჩინა. ორივე მხარე თანხმდება, რომ ომი სავარაუდოდ ზამთრის განმავლობაში გაგრძელდება, პუტინი კი უკრაინის ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის მიმართ დარტყმების გააქტიურებას აპირებს. ზელენსკიმ სპეცწარმომადგენლების იდეები „ღირსეულად“ მიიჩნია, თუმცა დეტალები ჯერჯერობით გამოცხადებული არ არის.

რა მოხდა

5 სექტემბერს აშშ-ის პრეზიდენტის სპეცწარმომადგენლები სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი მოსკოვში ვლადიმირ პუტინს შეხვდნენ. რუსული მედიის ცნობით, შეხვედრა სამ საათზე მეტს გაგრძელდა. მეორე დღეს, 6 სექტემბერს, ისინი კიევში ჩავიდნენ — ეს მათი პირველი ვიზიტი იყო უკრაინაში, სადაც პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკისთან სამი რაუნდი მოლაპარაკება გამართეს. მეორე რაუნდს გერმანიის, საფრანგეთის და დიდი ბრიტანეთის ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლები შეუერთდნენ, რითაც ევროპული მოლაპარაკებითი ფორმატი ფორმალიზდა.

მხარეებმა უსაფრთხოების გარანტიები, ეკონომიკური მხარდაჭერა, საჰაერო თავდაცვის მიწოდება და ზამთრისპირა დახმარების პაკეტი განიხილეს. ვიტკოფმა თქვა, რომ მოსკოვში ახალი იდეები მოისმინა, რომლებიც ადრე არ მუშაობდა, და კიევში უკრაინელ მოლაპარაკებს გადასცა. ზელენსკიმ ამ იდეებს „ღირსეული“ უწოდა, თუმცა დეტალების გამხილვაზე უარი თქვა, ვიდრე მხარეები მათ დამუშავებას არ დაასრულებენ.

ვიზიტის წინ რუსეთმა ბორისპოლისა და ჟულიანის აეროპორტების ასაფრენ ზოლებს დაარტყა; ზელენსკის თქმით, ეს რუსეთის მცდელობა იყო უკრაინაში უსაფრთხოების არარსებობა დაემტკიცებინა. უკრაინა ტექნიკურად მზად იყო ამერიკული დელეგაციის თვითმფრინავის მისაღებად, მაგრამ ამერიკულმა უსაფრთხოების სამსახურმა მატარებლით მგზავრობა აირჩია. განიხილავდნენ ალტერნატიულ მარშრუტსაც — ბელარუსის გომელში ფრენას და მიწის გზით კიევში გადასვლას, რაც დაახლოებით სამ საათს მოითხოვდა.

ვიზიტის დასასრულს უკრაინამ, აშშ-მა და ევროპელმა პარტნიორებმა მოლაპარაკებათა გაგრძელებაზე შეთანხმება მიაღწიეს, თუმცა შემდეგი შეხვედრის ადგილი და თარიღი არ დაუსახელებიათ. ზელენსკიმ ვიტკოფს და კუშნერს კიდევ ერთი ვიზიტი შესთავაზა და შეეკითხა, შეეძლოთ თუ არა ამერიკული თვითმფრინავის პოლონეთში ან მეზობელ ქვეყანაში დატოვება და კიევში მის პრეზიდენტობის ბორტით მოფრენა. 8 სექტემბერს ტრამპმა პუტინთან სატელეფონო საუბარი გამართა.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ვიზიტებს ისე ასახავს, რომ ხაზს უსვამს უკრაინის მოლაპარაკებითი პოზიციის გაძლიერებას: ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა ამერიკული სპეცწარმომადგენლები კიევში ჩამოვიდნენ, და ამით უკრაინა მოლაპარაკებით პროცესში უფრო სერიოზულად არის აღიარებული. ევროპის E3-ის მრჩევლების ჩართვა წარმოჩენილია, როგორც დასავლური ერთობლივი მოლაპარაკებითი ფორმატის ფორმალიზაცია, რაც უკრაინის მოთხოვნა იყო. უკრაინული ჟურნალისტები ფართოდ აშუქებენ უსაფრთხოების ეპიზოდს — ბორისპოლსა და ჟულიანში რუსულ დარტყმებს, ამერიკული დელეგაციის მიერ მატარებლით მგზავრობის არჩევანს და გომელ-კიევის ალტერნატიულ მარშრუტს — რათა რუსეთი წარმოჩინდეს, როგორც მხარე, რომელიც დიპლომატიურ ლოგისტიკას არღვევს, ხოლო უკრაინა — როგორც პროფესიონალურად მომზადებული მხარე. ასევე ხაზგასასმელია უკრაინული სამხელო და დაზვერვითი ლიდერობის — პავლო პალისას, კირილო ბუდანოვის, მიხაილო დრაპატის, ოლეგ ივაშენკოს და ანატოლი კრივონოჟკოს — ბრიფინგი სპეცწარმომადგენლებისთვის რუსეთის დონბასის გეგმების შესახებ, რითაც უკრაინა მოედანზე მტკიცებულებებით მოდის.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

უკრაინულ წყაროებთან ერთად აღნიშნული ერთადერთი არაუკრაინული სტატია კატარული გამოცემიდანაა (ალ-ჯაზირა), რომელიც თემას ვაშინგტნის მიერ წარმართული დიპლომატიის პერსპექტივიდან გადმოსცემს. უკრაინულ სტატიებში ციტირებული ინგლისურენოვანი რეპორტინგი (Bloomberg, Reuters, Axios, BBC Ukraine, Kyiv Independent, Institute for the Study of War) რუსულ ეტაპს ბევრად უარყოფითად ასახავს: ამერიკული დელეგაციის საღამომდე ლოდინი კრემლში, კირილ დმიტრიევთან ერთად ხანგრძლივი სადილი ძვირადღირებულ მოსკოვის რესტორანში, პუტინის პოზიციის დარბილების ნიშნების არარსებობა და ვიზიტების მიზანი, რომელიც შემოდგომის საარჩევნო კალენდარს ემსახურება — აშშ-ის ნოემბრის შუალედური და რუსეთის სექტემბრის სახელმწიფო დუმის „არჩევნები“.

სად განსხვავდება გაშუქება

ვიზიტის შედეგების შეფასებისას წყაროები ორად იყოფა. აშშ-ის სპეცწარმომადგენელმა ვიტკოფმა X-ზე „მნიშვნელოვანი პროგრესი“ გამოაცხადა და ზელენსკიმ ზოგიერთი იდეა „ღირსეულად“ მიიჩნია. მეორე მხრივ, Bloomberg-მა კრემლთან დაკავშირებულ წყაროებზე დაყრდნობით რუსეთის შეხვედრის მოლოდინები „ძალიან დაბალი“ შეაფასა, ხოლო ევროპელმა და ამერიკელმა ჩინოვნიკებმა აღიარეს, რომ ომი სავარაუდოდ მომავალ წლამდე გაგრძელდება. მეორე განხეთქილება შეეხება შატლის დიპლომატიის თანმიმდევრობას: ერთმა უკრაინელმა ანალიტიკოსმა დასკვნა, რომ ჯერ მოსკოვში, შემდეგ კიევში წასვლა „უფრო მოსკოვის ინტერესებს ემსახურებოდა“, რადგან შატლის ისეთი რიგითობა, რომელიც უკრაინისთვის მნიშვნელოვანია, დაირღვა. ზელენსკიმ კი კიევის ვიზიტი უკრაინის მოლაპარაკებითი პოზიციის გაძლიერების ნიშნად მიიჩნია.

კონტექსტი

რუსეთი უკრაინის წინააღმდეგ სრულმასშტაბიან სამხედრო შეტევას 2022 წლის 24 თებერვლიდან აწარმოებს. მოსკოვი ომის დასრულების პირობად კიევის NATO-ში გაწევრიანებაზე უარს უყენებს, რასაც კიევი შიდა საქმეებში ჩარევად მიიჩნევს. უკრაინა ტერიტორიის დათმობაზე უარს ამბობს და რუსულ ტერიტორიულ მოთხოვნებს ფაქტობრივად კაპიტულაციის პირობებად მიიჩნევს. ნოემბერში კიევში ჩატანილი 28-პუნქტიანი ამერიკული გეგმა სამმხრივ ფორმატში მუშავდებოდა, მაგრამ ტერიტორიულ საკითხებზე კონსენსუსი ვერ შედგა. რუსეთის პოლიტიკური ხელმძღვანელობა დანარჩენი დონბასის 2026 წლის ბოლომდე დასაკავებლად ცდილობს, თუმცა რუსმა სამხედროებმა, როგორც ცნობილია, ამ ვადის 2027 წლის 31 მარტამდე გადაწევა მოითხოვეს — დედლაინები უკვე 15-ჯერ გადაიდო. აშშ-ის შუალედური არჩევნები 3 ნოემბერს, ხოლო რუსეთის სახელმწიფო დუმის „არჩევნები“ 18-20 სექტემბერს არის დაგეგმილი — ორივე ვადა ამერიკული ძალისხმევის პოლიტიკურ ტაიმინგს განსაზღვრავს.