მაიამის შეხვედრა და ტრამპ-პუტინის დიზელის შეთანხმება: აშშ-ევროპის სამშვიდობო გეგმის მთავარი ელემენტები

რატომ არის მნიშვნელოვანი

მაიამის შეხვედრა და ტრამპ-პუტინის დიზელის შეთანხმება ორ განსხვავებულ პროცესს აკავშირებს: ერთი მხრივ, აშშ და ევროპა ცდილობენ ოთხკომპონენტიანი სამშვიდობო ჩარჩოს შემუშავებას აღდგენის, უსაფრთხოების გარანტიების, ენერგეტიკული ინტეგრაციისა და ამჟამინდელი კონტაქტის ხაზის გასწვრივ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ; მეორე მხრივ, ტრამპმა მოლაპარაკებების პარალელურად განაცხადა რუსული ენერგომატარებლების სანქციების ერთმხრივი შერბილების შესახებ. პუტინის მოთხოვნა — დონბასის უკრაინული კონტროლის ქვეშ მყოფი ~11%-ის დათმობა — პირდაპირ ეწინააღმდეგება უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის პოზიციას, რაც მოლაპარაკებების მთავარ წინააღმდეგობად რჩება.

რა მოხდა

9 ოქტომბერს ფლორიდაში, უიტკოფის Shell Bay-ის გოლფ-კლუბში, აშშ-ის სპეცწარმომადგენლებმა ჯარედ კუშნერმა და სტივ უიტკოფმა დაახლოებით ექვსი საათის განმავლობაში მოლაპარაკებები გამართეს სამსახურის სამკაცრიან დელეგაციასთან, ასევე დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, ევროკავშირისა და NATO-ს წარმომადგენლებთან. შეხვედრის დროს უიტკოფი მოკლე დროით გავიდა ოთახიდან, რათა ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბარს შე�ერთებოდა. იმავე დღეს ტრამპმა განაცხადა, რომ პუტინთან შეთანხმება მიაღწია რუსული დიზელის მიწოდებაზე აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე — ეს ფაქტობრივად ასუსტებს ან აუქმებს რუსული დიზელის ექსპორტზე დაწესებულ შეზღუდვების ნაწილს.

კუშნერმა და უიტკოფმა უკრაინელებს აცნობეს, რომ პუტინი ჯერ კიდევ მზად არ არის ომის დასასრულებლად მოლაპარაკებებისთვის, ხოლო Reuters-ის კრემლისთან ახლო წყაროს ცნობით, პუტინი მოლაპარაკებებს დაუბრუნდება მხოლოდ მაშინ, თუ მიიღებს დონბასის უკრაინული კონტროლის ქვეშ მყოფ დანარჩენ ნაწილს (დაახლოებით 11%-ს), რაც შინაგანად „გამარჯვებად“ წარმოაჩენდა. ამერიკელებმა კიდევ ერთხელ მოითხოვეს რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე უკრაინული დარტყმების შეწყვეტა, მოიხსენიეს აშშ-ის სამხედრო და სადაზვერვითი დახმარება და აღნიშნეს, რომ ვაშინგტონი უკვე ბევრს აკეთებს უკრაინისთვის და არ უნდა მოლაპარაკებდეს ამის სანაცვლოდ; ზოგიერთმა მონაწილემ ამას ფარულ მუქარად აღნიშნა. ზელენსკიმ ეს მოთხოვნა უარყო და ტრამპის დიზელის შეთანხმება „უსამართლო და უპატიოდ“ შეაფასა.

The Washington Post-მა 12–13 ოქტომბერს გამოაქვეყნა დევიდ იგნაციუსის სვეტი, რომელშიც აღწერა აშშ-ევროპის ოთხკომპონენტიანი სამშვიდობო გეგმა: (1) უკრაინის აღდგენის დაფინანსების მექანიზმი მსოფლიო ბანკისა და BlackRock-ის მონაწილეობით; (2) აშშ-ისა და ევროპის უსაფრთხოების გარანტიები, რომლებიც ამერიკელი ჩინოვნიკის შეფასებით NATO-ს მე-5 სტატიის ეკვივალენტური იქნება; (3) ეკონომიკური და ენერგეტიკული ინტეგრაცია, მათ შორის შესაძლო რუსული ნავთობისა და გაზის მილსადენი ევროპაში, მოგების განაწილებით უკრაინასა და რუსეთს შორის, პლუს სანქციების მოხსნის მექანიზმი; (4) ამჟამინდელი კონტაქტის ხაზის გასწვრივ ცეცხლის შეწყვეტა, რაც რუსეთს ოკუპირებული ტერიტორიების კონტროლს შეუნარჩუნებს. უკრაინის პრეზიდენტის კომუნიკაციების მრჩეველმა დმიტრო ლიტვინმა ეს მასალა „არაცუდ PR-ად“ შეაფასა და განაცხადა, რომ ის ასახავს მხოლოდ ამერიკული გუნდის ნაწილის პოზიციას, რეალურ სამშვიდობო პროცესს კი უკრაინა თავად წარმართავს. ევროკავშირის უფროსმა ჩინოვნიკმა ბიორნ ზაიბერტმა კი 11 ოქტომბერს 27 ქვეყნის ელჩებთან 20-წუთიან ბრიფინგზე დაასკვნა, რომ „ამერიკელები რუსებთან უფრო მეტად თანამშრომლობენ, ვიდრე საჯაროდ აღიარებენ“. მაიამის მოლაპარაკებები დაგეგმილზე ადრე დასრულდა.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია The Washington Post-ში გამოქვეყნებულ „სამშვიდობო გეგმას“ არაოფიციალურ, „ამერიკული PR-ად“ წარმოაჩენს და ამერიკული გუნდის ნაწილის პოზიციად მიიჩნევს, რეალურ სამშვიდობო პროცესში კი უკრაინას სრულ მონაწილეობას უსვამს ხაზს. მათ განსაკუთრებულად ხაზგასასმელად მიაჩნიათ პუტინის პირობა დონბასის დანარჩენი ~11%-ის მიღების შესახებ, რაც უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის წინააღმდეგ მოქმედებს, ასევე აშშ-ის მხრიდან ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმების შეწყვეტის მოთხოვნა, რომელიც ზელენსკიმ ღიად უარყო. გამოკვეთილია ზელენსკის „უსამართლო და უპატიო“ შეფასება ტრამპის დიზელის შეთანხმების მიმართ და მოლაპარაკებების ნაადრევი დასრულება, რაც უკრაინული მხარის სკეპტიციზმს ასახავს ამერიკული მიდგომის მიმართ.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროებს შორის რამდენიმე საკვანძო უთანხმოება ფიქსირდება: (1) კუშნერმა და უიტკოფმა უკრაინას ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმების გამო სანქციების და/ან სადაზვერვითი მხარდაჭერის შეწყვეტით დაემუქრნენ თუ არა — Reuters-ის სამი წყარო, მათ შორის ერთი მონაწილე, აცხოვნებს, რომ პირდაპირი მუქარა არ ყოფილა; Financial Times-ი, CNN-ი და The Washington Post-ი ამტკიცებენ, რომ ასეთი მუქარა გაისმა. (2) დიზელის შეთანხმება რუსეთის მოლაპარაკებებში დაბრუნების ელემენტია თუ უბრალო ორმხრივი ეკონომიკური თანამშრომლობა — ამერიკელი ჩინოვნიკები და სპეცწარმომადგენლები უკრაინელებთან პირველ ვერსიას აყენებენ, კრემლის პრესსპიკერი დმიტრი პესკოვი კი მეორეს უჭერს მხარს. (3) The Washington Post-ის სტატია ნამდვილი საერთო აშშ-ევროპის ტრაკია თუ მხოლოდ ამერიკული მხარის ნაწილობრივი ხედვა — ლიტვინი უარყოფს ოფიციალურ ხასიათს და „არაცუდ PR-ად“ მიიჩნევს; თავად გამოცემა და სხვა რეპორტაჟები საერთო აშშ-ევროპული პროცესის ფორმირებაზე მიუთითებს. (4) დიზელის შეთანხმების მოცულობა — ტრამპმა 4,8 მლნ ტონა დაასახელა, Reuters-ი კი 2,25 მლნ ბარელზე მეტს იხსენიებს.

კონტექსტი

ტრამპი და პუტინი ამ პერიოდში პირდაპირ კონტაქტზე იყვნენ, ხოლო უიტკოფი და კუშნერი ვაშინგტონს, კიევსა და მოსკოვს შორის მედიატორებად მოქმედებდნენ. უკრაინა თავდაპირველად ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნების პოზიციაშია, თუმცა არ გამორიცხავს კონფლიქტის გაყინვას ამჟამინდელი ფრონტის ხაზის გასწვრივ სამშვიდობო საფუძვლად. აშშ-ის ადმინისტრაციამ ბოლო თვეებში, დიზელის ფასების ზრდის ფონზე, რამდენჯერმე მოითხოვა რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმების შეწყვეტა, ხოლო უიტკოფმა და კუშნერმა დაგეგმილი მოსკოვში ვიზიტი უკრაინისა და ევროპის პოზიციების გაურკვევლობის გამო გადადო. The Washington Post-მა დევიდ იგნაციუსის სვეტი 12–13 ოქტომბერს გამოაქვეყნა, რამაც უკრაინის პრეზიდენტის ოფისი ღიად გამოხმაურებისკენ და „არაცუდი PR-ის“ შეფასებისკენ უბიძგა.