თურქეთი შავ ზღვაზე ცეცხლის შეწყვეტის მოლაპარაკებებს უძღვება, სამოქალაქო გემების დასაცავად

რატომ არის მნიშვნელოვანი

შავ ზღვაზე კომერციულ გემებზე თავდასხმების ფონზე თურქეთი ცდილობს შავი ზღვის მარცვლეულის შეთანხმების მსგავსი მედიატორული როლი განახლდეს, რამაც გლობალური სურსათის კრიზისი აიცილა. თურქეთი ნატოს დონეზე აცხადებს მზადყოფნას, მოკავშირეებთან ერთად ინფორმაციის 70%-ს უზრუნველყოფს და რეგიონში ყველაზე გრძელი სანაპირო ზოლით და სამხედრო-საზღვაო შესაძლებლობებით გამოირჩევა. ეს ინიციატივა ერთვის უკრაინის მიერ წარმოდგენილ ცეცხლის შეწყვევის ხუთი ვარიანტის ფართო კონტექსტს, რომელთაგან ორიც შავი ზღვის უსაფრთხოებას ეხება თურქეთისა და ეგვიპტის ჩართვით.

რა მოხდა

ბრიუსელში თურქეთ-ევროკავშირის ბიზნეს სამიტზე თურქეთის ნატოში მუდმივმა წარმომადგენელმა, ელჩმა ბასათ ოზთურქმა განაცხადა, რომ თურქეთი უკრაინასთან და რუსეთთან ერთად მუშაობს შავ ზღვაზე დროებითი, ნაწილობრივი ცეცხლის შეწყვეტის მისაღწევად, რათა სამოქალაქო ტვირთის კომერციული გემები არ დაზარალდეს. მისი თქმით, ამჟამად ორივე მხარე ასეთ გემებს სამიზნედ აქცევს, რაც დაუშვებელია.

ოზთურქმა განგაში გამოთქვა, რომ შავ ზღვაზე გემებზე დარტყმებმა შეიძლება ენერგიის მატარებლების, სურსათისა და სასუქების მიწოდებაში კრიზისები გამოიწვიოს. მან შავი ზღვის მარცვლეულის შეთანხმება, რომელიც თურქეთის შუამდგომლობით შედგა, წარმატებულ მაგალითად მოიხსენია და აღნიშნა, რომ თურქეთს კვლავ შეუძლია ასეთი შეთანხმების მიღწევა, რაც გლობალური სურსათის კრიზისის თავიდან აცილებას შეუწყობს ხელს.

მან ასევე ხაზი გაუსვა თურქეთის როლს რეგიონში: თურქეთს შავი ზღვის ყველაზე გრძელი სანაპირო ზოლი და ყველაზე დიდი სამხედრო-საზღვაო შესაძლებლობები აქვს; მოკავშირეებს უზრუნველყოფს საზღვაო და საჰაერო სიტუაციის აღიარებული სურათის 70%-ით და რუმინეთთან და ბულგარეთთან 24-საათიან რეჟიმში თანამშრომლობს. თურქეთი რეგიონში სტაბილურობის შენარჩუნებას მონტრუს კონვენციის გამოყენებით ცდილობს; კონვენციის საფუძველზე, 2022 წლის 24 თებერვალს ომის დაწყებიდან სამი დღეში, თურქეთმა ომის მხარეების სამხედრო გემებისთვის სრუსტები დახურა, სიტუაცია ომის მდგომარეობად მიიჩნია და არა განსაკუთრებული სამხედრო ოპერაციად.

7 ოქტომბერს უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ჰეორჰიი ტიხიმ განაცხადა, რომ კიევი ხუთი ცეცხლის შეწყვეტის ვარიანტისთვისაა მზად, რომლებიც სხვა ქვეყნებთან ერთად მუშავდება. მათ შორის: სრული და უპირობო ცეცხლის შეწყვეტა, რომელსაც უკრაინა 2025 წლის საუდის არაბეთის მოლაპარაკებებისას დათანხმდა და რომელიც ძალაშია, თუ რუსეთი დათანხმდება; ორი ვარიანტი შავი ზღვის უსაფრთხოებას ეხება და თურქეთისა და ეგვიპტის მონაწილეობით, უკრაინის დიპლომატიის ჩართვით, მუშავდება; მეოთხე სფერო, რომელზეც ინდოეთი მუშაობს, შავი ზღვის სურსათის უსაფრთხოებას და ენერგეტიკულ საკითხებს მოიცავს; მეხუთე ვარიანტი - ენერგეტიკული ცეცხლის შეწყვეტა - პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკისა და დონალდ ტრამპის ბოლო კონტაქტების დროს განიხილეს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

ორივე უკრაინული წყარო (Укрінформ და НВ) თურქეთის ნატოში მუდმივი წარმომადგენლის განცხადებას შავ ზღვაზე დროებითი ნაწილობრივი ცეცხლის შეწყვეტის მოლაპარაკებების შესახებ წინა პლანზე აყენებს. НВ სტატია ანკარის განცხადებას ავრცობს უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროს კონტექსტით - კიევის მიერ წარმოდგენილი ცეცხლის შეწყვევის ხუთი ვარიანტით, რომელთაგან ორიც შავი ზღვის უსაფრთხოებას ეხება თურქეთისა და ეგვიპტის ჩართვით. ამგვარად, უკრაინული ჩარტები თურქეთის შუამდგომლობას უკრაინის უფრო ფართო დიპლომატიური სტრატეგიის ელემენტად ასახიერებს.

კონტექსტი

2022 წლის 24 თებერვალს რუსეთის ფართომასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან სამი დღეში თურქეთმა მონტრუს კონვენციის საფუძველზე ბოსფორისა და დარდანელის სრუსტები ომის მხარეების სამხედრო გემებისთვის დახურა და სიტუაცია ომის მდგომარეობად მიიჩნია. თურქეთი აცხადებს, რომ შავ ზღვაზე ყველაზე გრძელი სანაპირო ზოლი და ყველაზე დიდი სამხედრო-საზღვაო შესაძლებლობები აქვს, მოკავშირეებს რეგიონში საზღვაო და საჰაერო სიტუაციის აღიარებული სურათის 70%-ს აწვდის და რუმინეთთან და ბულგარეთთან 24-საათიან რეჟიმში თანამშრომლობს. 2022 წელს თურქეთის შუამდგომლობით შედგა შავი ზღვის მარცვლეულის შეთანხმება, რამაც გლობალური სურსათის კრიზისი აიცილა. პარალელურად, კიევმა ხუთი ცეცხლის შეწყვევის ვარიანტი წარმოადგინა: სრული და უპირობო ცეცხლის შეწყვეტა, რომელსაც უკრაინა 2025 წლის საუდის არაბეთში დათანხმდა და ძალაშია, თუ რუსეთი დათანხმდება; ორი ვარიანტი შავი ზღვის უსაფრთხოებაზე თურქეთისა და ეგვიპტის მონაწილეობით; მეოთხე - შავი ზღვის სურსათის უსაფრთხოება და ენერგეტიკული საკითხები ინდოეთის ჩართვით; მეხუთე - ენერგეტიკული ცეცხლის შეწყვეტა, რომელიც პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკისა და დონალდ ტრამპის ბოლო კონტაქტებზე განიხილეს.