ვენაში უკრაინელი ჟურნალისტები შპიონაჟის ბრალდებით დააკავეს — ერთ-ერთს სახეში მინის ფრაგმენტები ამოუღეს ხელბორკილით
უკრაინული გამოცემა «უკრაინსკა პრავდას» საგამოძებო განყოფილების უფროსი მიხაილო ტკაჩი და ოპერატორი იაროსლავ ბონდარენკო 8 ოქტომბერს ვენაში ავსტრიის სპეციალურმა ძალებმა შპიონაჟის ბრალდებით დააკავეს. ბონდარენკომ მრავალი ჭრილობა მიიღო, სახეში მინის ნამსხვრევები ჩაესო, რაც საავადმყოფოში ხელბორკილით მოხსნეს. ავსტრიის შს მინისტრმა შპიონაჟის ბრალდება გააკეთა, პროკურატურამ კი განაცხადა, რომ ეჭვი არ დადასტურდა. ორივე ჟურნალისტი გათავისუფლებულია.
მთავარი მომენტები
- 8 ოქტომბერს, დაახლოებით 15:00 საათზე, ვენაში ავსტრიის სპეციალურმა ძალებმა ქირაობით ავტომანქანით მგზავრობისას ორივე სანგრისთვის ფანჯრები ჩამოტეხეს და ჟურნალისტები მიწაზე დააგდეს
- ბონდარენკოს სახისა და მარჯვენა ხელის მრავალი ჭრილობა მიეღო, თვალქვეშ მინის სამი ფრაგმენტი ჩაესო — 21:30 საათზე ხელბორკილით საავადმყოფოში გადაიყვანეს, სადაც ოპერაცია ხელბორკილით ჩაუტარდა
- ავსტრიის შინაგან საქმეთა მინისტრ გერჰარდ კარნერის განცხადებით, დაკავება შპიონაჟის ბრალდებით მოხდა; ავსტრიის პროკურატურამ განაცხადა, რომ ეს ეჭვი არ დადასტურდა
- ბონდარენკოს ბრალი შპიონაჟი, სხვა სახელმწიფოს დაზვერვის სამსახურზე მუშაობა და ავსტრიის სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენება წაუყენეს; დაკავების მიზეზი და უფლებები არ აუხსნიათ
- კარნერის თქმით, საქმეში ტკაჩ-ბონდარენკოს გარდა კიდევ ორი უკრაინელი იყო დაკავებული — ეს ინფორმაცია ბონდარენკოს აღწერასა და უკრაინულ წყაროებში არ ჩანს
- დილით, 9 ოქტომბერს, უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა ჰეორჰიი ტიხიმ განაცხადა, რომ ტკაჩი გათავისუფლებულია; ბონდარენკო მერე გაათავისუფლეს
- ჟურნალისტები რედაქციური დავალებით იმყოფებოდნენ ვენაში — «უკრაინსკა პრავდას» ცნობით, ეს დაკავშირებული იყო გაქცეული გენერალური პროკურორ რუსლან კრავჩენკოს მოძებნასთან
- საერთაშორისო ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტმა (CPJ) და საერთაშორისო პრესის ინსტიტუტმა (IPI) ავსტრიის ხელისუფლებას მოუწოდეს აეხსნა დაკავების მიზეზები და გარემოებები
- უკრაინულმა მედიაორგანიზაციებმა და სამოქალაქო საზოგადოებამ, მათ შორის მედიამოძრაობამ (Mediarukh), მოითხოვეს დაკავების გამოძიება და დამნაშავეების პასუხისგებაში მიცემა
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ევროკავშირის ქვეყნის სპეციალური ძალების მიერ მომუშავე ჟურნალისტების ძალადობრივი დაკავება ქუჩაში, საავადმყოფოში ხელბორკილით ოპერაციის ჩატარება და მათთვის ბრალდების არარსებობა ღია კითხვებს აჩენს პრესის თავისუფლებისა და სამართალდამცავების პროპორციულობის შესახებ. ავსტრიის შს მინისტრის შპიონაჟის ბრალდებასა და პროკურატურის განცხადებას შორის პირდაპირი ინსტიტუციური უთანხმოებაა. CPJ-მ და IPI-მ ეს საქმე საჯაროდ წამოაყენეს გამოძიების მოთხოვნით.
რა მოხდა
2026 წლის 8 ოქტომბერს, დაახლოებით 15:00 საათზე, «უკრაინსკა პრავდას» საგამოძებო ჟურნალისტი მიხაილო ტკაჩი და ოპერატორი იაროსლავ ბონდარენკო ვენაში ქირაობით ავტომნაქანით მგზავრობისას სანათო მანქანის წინ გაჩერდნენ. ავსტრიის სპეციალურმა ძალებმა ორივე ფანჯარა ჩამოტეხეს და ჟურნალისტები მიწაზე დააგდეს. ბონდარენკო სახით ასფალტში და გატეხილ მინაში მინამდე ძალით ჩაჭყლეტეს — მარჯვენა ხელსა და სახეზე მრავალი ჭრილობა მიიღო, თვალქვეშ მინის სამი ფრაგმენტი ჩაესო; მარცხენა ხელი ისე ძლიერად გადაატრიალეს, რომ ტკივილისგან იყვირებდა და ეშინოდა მოტეხილიყო. ხელბორკილი ისე მჭიდროდ შემოარტეს, რომ დაახლოებით 15-20 წუთის შემდეგ მოთხოვა მოდუნება. ჟურნალისტები დაუყოვნებლივ განაცალკევეს, ერთმანეთთან კონტაქტი აეკრძალათ, კედელში ჩახედვა დაავალეს. ბონდარენკოს ყველა ნივთი ჩამოართვეს, მათ შორის ნორვეგიაში მიღებული სიტყვის თავისუფლების საერთაშორისო ჯილდო და საუკეთესო საგამოძებო ჟურნალისტის პრიზი. ისინი ავტობუსით წინასწარ გამოძიების იზოლატორში (SIZO) გადაიყვანეს. 21:30 საათზე ბონდარენკო ზურგსუკან დახრილი ხელებით სამოქალაქო საავადმყოფოში ორ პოლიციელთან ერთად წაიყვანეს სამედიცინო დახმრებისთვის. მინის ამოღების ოპერაცია და ნაკერები ხელბორკილით ჩაუტარდა, მიუხედავად ექიმის შენიშვნისა და ბონდარენკოს განმეორებითი თხოვნებისა. კრიმინალურმა პოლიციამ დაკავების მიზეზი არ აუხსნა და უფლებები წაკითხვით არ განუმარტა. დაკავების დღეიდან მას ბრალი შპიონაჟი, სხვა სახელმწიფოს დაზვერვის სამსახურზე მუშაობა და ავსტრიის სახელმწიფოსთვის ზიანის მიყენება წაუყენეს. ადვოკატის შუამდგომლობით იგი გვიან საღამოს გაათავისუფლეს როგორც პირი, რომელიც საფრთხეს არ წარმოადგენს. 9 ოქტომბრის დილით უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ჰეორჰიი ტიხიმ განაცხადა, რომ ტკაჩი გათავისუფლებული იყო; კონტაქტის აღდგენის შემდეგ ტკაჩმა აღნიშნა, რომ ორივე ჟურნალისტი «როგორც ტერორისტი» დააკავეს და ძალა გამოიყენეს. ავსტრიის შს მინისტრმა გერჰარდ კარნერმა ჟურნალისტების დაკავება შპიონაჟის ბრალდებით დაადასტურა, პროკურატურამ კი მოგვიანებით განაცხადა, რომ ეს ეჭვი არ დადასტურდა. კარნერის თქმით, საქმეში ტკაჩ-ბონდარენკოს გარდა კიდევ ორი უკრაინელი იყო დაკავებული. ჟურნალისტთა დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაციებმა (CPJ, IPI) და უკრაინულმა მედია- და სამოქალაქო საზოგადოებამ, მათ შორის მედიამოძრაობამ, მოითხოვეს გამოძიება და პასუხისგებაში მიცემა.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ყველა მოწოდებული წყარო უკრაინულენოვანი მედიაა, ცენტრში — «უკრაინსკა პრავდა». უკრაინული მედია ხაზს უსვამს ბონდარენკოს პირად მონათხრობას ჭრილობების, საავადმყოფოში ხელბორკილით ოპერაციის, უფლებების არარსებობის, ჩამორთმეული ნორვეგიული ჟურნალისტური ჯილდოს და რედაქციური დავალების — გაქცეული გენერალური პროკურორ რუსლან კრავჩენკოს მოძებნის — შესახებ. რედაქცია და გამოცემა შს მინისტრის შპიონაჟის ჩარჩოს ავსტრიის პროკურატურის მოგვიანებით განცხადებას აპირისპირებს. გამოხატულია ინსტიტუციური რეაგირება: უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერი ტიხი, მთავარი რედაქტორი სევჰილ მუსაევა, მედიამოძრაობის მოწოდება და უკრაინის კონსულის ვიზიტი ბონდარენკოსთან.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის ორი განსხვავება ჩანს. პირველი: ავსტრიის შინაგან საქმეთა მინისტრ გერჰარდ კარნერის განცხადებით, ჟურნალისტები შპიონაჟის ბრალდებით დააკავეს; ავსტრიის პროკურატურის თქმით კი ეს ეჭვი არ დადასტურდა. მეორე: კარნერის ინფორმაციით, საქმეში ტკაჩ-ბონდარენკოს გარდა კიდევ ორი უკრაინელი იყო დაკავებული; ბონდარენკოს დეტალურ მონათხრობასა და უკრაინულ მედიაში დამატებითი უკრაინელი დაკავებულების შესახებ ცნობები არ გვხვდება.
კონტექსტი
მიხაილო ტკაჩი «უკრაინსკა პრავდას» საგამოძებო განყოფილების უფროსია, იაროსლავ ბონდარენკო კი ოპერატორი. ორივე იმყოფებოდა ვენაში რედაქციური დავალებით, რომელიც «უკრაინსკა პრავდას» ცნობით, გაქცეული ყოფილი გენერალური პროკურორ რუსლან კრავჩენკოს მოძებნას ეხებოდა. დაკავებას და შპიონაჟის ბრალდებას ჟურნალისტებმა და მათმა გამოცემამ საკუთარი სარედაქციო საქმიანობის კონტექსტში მიაწერეს.