ტრამპი დიზელის კრიზისს უკრაინის რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმებს აბრალებს
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა 30 სექტემბერს ჟურნალისტებთან საუბარში განაცხადა, რომ აშშ-ში დიზელის საწვავის ფასების ზრდა გამოწვეულია არა შუა აღმოსავლეთის სიტუაციით, არამედ რუსეთში მიმდინარე პროცესებით, სადაც უკრაინული დარტყმების შედეგად ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები „შემზარავი ტემპით" ითიშება. მან რუსეთ-უკრაინის ომი და რუსულ ნავთობრეფინერიებზე თავდასხმები დიზელის ბაზრის „უდიდეს პრობლემად" დაასახელა და კიდევ ერთხელ მოუწოდა ვოლოდიმირ ზელენსკის, შეაჩეროს რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები. ტრამპმა ასევე არ გამორიცხა აშშ-იდან დიზელის ექსპორტის აკრძალვის შესაძლებლობა.
მთავარი მომენტები
- 30 სექტემბერს ტრამპმა თეთრ სახლში ჟურნალისტებთან განაცხადა, რომ აშშ-ის დიზელის კრიზისი გამოწვეულია რუსეთში მიმდინარე პროცესებით, და არა შუა აღმოსავლეთის სიტუაციით.
- მან რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე უკრაინულ დარტყმებს „შემზარავი ტემპი" უწოდა და რუსეთ-უკრაინის ომი დიზელის ბაზრის „უდიდეს პრობლემად" მიიჩნია.
- 13 სექტემბერს ტრამპმა ზელენსკის მოუწოდა, შეაჩეროს რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები, დიზელის დეფიციტთან კავშირში.
- ტრამპმა არ გამორიცხა აშშ-იდან დიზელის ექსპორტის აკრძალვა და ამაზე ენერგიის მდივან კრის რაიტთან მსჯელობს.
- Reuters-ის მონაცემებით, წელიწადში აშშ-ში დიზელის ფასი 40%-ით გაიზარდა და გალონზე $6.53-ს მიაღწია.
- 28 სექტემბერს ტრამპმა განაცხადა, რომ ზელენსკი თითქოს დათანხმდა რუსულ ნავთობრეფინერიებზე დარტყმების ინტენსივობის შემცირებას; 25-26 სექტემბერს რუსეთის ქარხნები პერმში, ნოვოშახტინსკში და კრასნოდარის მხარეში მაინც დაზარალდა.
- აშშ-ის ხაზინის მდივანმა სკოტ ბესენტმა და ენერგიის მდივანმა კრის რაიტმა ენერგეტიკული კრიზისის მეორე მიზეზად აშშ-ის ირანთან ომი და გლობალური საწვავის მარაგების შემცირება დაასახელეს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს განცხადება მნიშვნელოვანია რამდენიმე მიზეზის გამო. პირველ რიგში, აშშ-ის პრეზიდენტი ღიად აბრალებს უკრაინას შიდა ამერიკულ ენერგეტიკულ პრობლემას, რაც წინააღმდეგობაშია შუა აღმოსავლეთზე და ირანთან ომზე ფოკუსირების ლოგიკასთან. მეორეც, ის პირდაპირ ცდილობს ზელენსკის ზეწოლას, რათა შეჩერდეს რუსულ ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები — უკრაინის საომარი სტრატეგიის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი. მესამე, დიზელის ექსპორტის აკრძალვის შესაძლებლობას შეიძლება გლობალური ბაზნებისთვის შედეგები ჰქონდეს. ბოლოს, ეს ნაბიჯები აფეთქებს აშშ-უკრაინის პოლიტიკურ ხახვებს ისეთ მომენტში, როცესც ენერგეტიკული და ცეცხლის შეწყვეტის მოლაპარაკებები მიმდინარეობს.
რა მოხდა
30 სექტემბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა თეთრ სახლში ჟურნალისტებთან განაცხადა, რომ აშშ-ის დიზელის კრიზისი გამოწვეულია არა შუა აღმოსავლეთის სიტუაციით, არამედ რუსეთში მიმდინარე პროცესებით, სადაც უკრაინული დარტყმების შედეგად ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები „შემზარავი ტემპით" ითიშება. მან მტკიცედ განაცხადა, რომ ამ დარტყმების გარეშე აშშ-ს დიზელის პრობლემები არ ექნებოდა და რუსეთ-უკრაინის ომი და რუსულ ნავთობრეფინერიებზე დარტყმები დიზელის ბაზრის „უდიდეს პრობლემად“ დაასახელა. ეს არ იყო პირველი მსგავსი განცხადება — 13 სექტემბერს მან უკვე მოუწოდა პრეზიდენტ ზელენსკის, შეეჩერებინა რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები და ეს დიზელის დეფიციტს დაუკავშირა. ტრამპმა ასევე არ გამორიცხა აშშ-იდან დიზელის ექსპორტის აკრძალვის შესაძლებლობა. მისი თქმით, ენერგიის მდივან კრის რაიტთან კონსულტაციების შემდეგ, აკრძალვა დიზელის ფასს დაეხმარება, თუმცა შეიძლება სხვა საქონლის, მათ შორის ბენზინის, გაძვირება გამოიწვიოს. ტრამპის ადმინისტრაცია ასევე განიხილავს ფასების დასაწევად სხვა ზომებს: ამერიკული ნავთობრეფინერიების მიერ უცხოურ მიწოდებათა ნებაყოფლობით შემცირებას და ევროკავშირის ქვეყნებს მოუწოდა, გამოიყენონ სტრატეგიული დიზელის მარაგების ნაწილი. Reuters-ის მონაცემებით, წელიწადში აშშ-ში დიზელის ფასი 40%-ით გაიზარდა და გალონზე $6.53-ს მიაღწია. რუსეთმა, თავის მხრივ, გაახანგრძლივა დიზელის ექსპორტის აკრძალვა მწარმოებლებისთვის ოქტომბრის ბოლომდე და ადრე შეამცირა ბენზინისა და საავიაციო საწვავის ექსპორტი, რათა შიდა ბაზარი შეემსუბუქებინა. 28 სექტემბერს ტრამპმა განაცხადა, რომ ზელენსკი თითქოს დათანხმდა რუსულ ნავთობრეფინერიებზე დარტყმების ინტენსივობის შემცირებას, თუმცა დარტყმები მაინც გაგრძელდა: 25-26 სექტემბერს პერმში, ნოვოშახტინსკში და კრასნოდარის მხარეში მდებარე ილსკის ნავთობრეფინერიები დაზარალდა.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინულენოვანი მედია ეს ამბავი ტრამპის უკრაინის წინააღმდეგ მიმართული საჯარო ბრალდებისა და ზელენსკის წინააღმდეგი ზეწოლის კონტექსტში წარმოაჩენს. გაშუქება ხაზს უსვამს ტრამპის მტკიცებას, რომ უკრაინული დარტყმების გარეშე აშშ-ს დიზელის პრობლემები არ ექნებოდა, მის შეთანხმებასთან ერთად, რომ განიხილავს დიზელის ექსპორტის აკრძალვას. სტატიები ასევე მნიშვნელოვნად გამოკვეთს „რაზუმკოვის ცენტრის“ ენერგეტიკისა და ინფრასტრუქტურის პროგრამების დირექტორის ვოლოდიმირ ომელჩენკოს საწინააღმდეგო პოზიციას, რომლის თქმითაც დიზელის რეკორდულ $6-მდე გაძვირება უკრაინულმა დარტყმებმა არა, არამედ აშშ-ის ირანთან ომმა გამოიწვია, თუმცა ის ასევე აღიარებს, რომ რუსულ რეფინერიებზე დარტყმები ამ დეფიციტს ამწვავებს. გაშუქება ხაზს უსვამს 22 სექტემბრის ზელენსკის განცხადებას, რომ დახურულ მოლაპარაკებებში კიევისთვის ცალმხრივად დარტყმების შეჩერების მოთხოვნა არ ყოფილა, და 25-26 სექტემბრის პერმის, ნოვოშახტინსკისა და კრასნოდარის მხარის ქარხნებზე დარტყმებს, როგორც მტკიცებულებას იმისა, რომ თავდასხმები ტრამპის მტკიცებების მიუხედავად გრძელდებოდა.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის უთანხმოება ფიქსირდება აშშ-ის დიზელის კრიზისის მთავარ მიზეზზე. ტრამპი მას ძირითადად რუსეთის ნავთობრეფინერიებზე უკრაინულ დარტყმებს აბრალებს, ხოლო გაშუქებაში მოყვანილი ანალიტიკოსები, აშშ-ის ხაზინის მდივანი სკოტ ბესენტი, ენერგიის მდივანი კრის რაიტი და „რაზუმკოვის ცენტრის“ დირექტორი ვოლოდიმირ ომელჩენკო მთავარ ან თანაბარ მიზეზად აშშ-ის ირანთან ომს და გლობალური საწვავის მარაგების შემცირებას ასახელებენ, სადაც უკრაინული დარტყმები მხოლოდ დეფიციტის გამწვავებად მიიჩნევა. ცალკე უთანხმოებაა ასევე ზელენსკის დაშვებაზე: 28 სექტემბერს ტრამპმა განაცხადა, რომ ზელენსკი თითქოს დათანხმდა დარტყმების ინტენსივობის შემცირებას, მაგრამ 22 სექტემბერს ზელენსკიმ თქვა, რომ დახურულ მოლაპარაკებში ცალმხრივად შეჩერების მცდელობა არ ყოფილა, ხოლო გაშუქება ხაზს უსვამს, რომ დარტყმები 25-26 სექტემბერსაც გაგრძელდა.
კონტექსტი
Reuters-ის მონაცემებით, აშშ-ში დიზელის ფასი წელიწადში 40%-ით გაიზარდა და გალონზე $6.53-ს მიაღწია. რუსეთმა გაახანგრძლივა დიზელის ექსპორტის აკრძალვა მწარმოებლებისთვის ოქტომბრის ბოლომდე და ადრე ბენზინისა და საავიაციო საწვავის ექსპორტიც შეამცირა, რათა შიდა ბაზარი შეემსუბუქებინა უკრაინული დარტყმების შედეგად წარმოშობილი დეფიციტის ფონზე. 13 სექტემბერს ტრამპმა საჯაროდ მოუწოდა ზელენსკის, შეეჩერებინა რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმები; 22 სექტემბერს ზელენსკიმ განაცხადა, რომ დახურულ მოლაპარაკებში კიევისთვის ცალმხრივად დარტყმების შეჩერების მოთხოვნა არ ყოფილა; 28 სექტემბერს კი ტრამპმა თქვა, რომ ზელენსკი თითქოს დათანხმდა დარტყმების ინტენსივობის შემცირებას. მიუხედავად ამისა, 25 სექტემბრის ღამეს პერმსა და ნოვოშახტინსკში, ხოლო 26 სექტემბერს კრასნოდარის მხარეში, ილსკის ნავთობრეფინერიაზე დარტყმები განხორციელდა. ტრამპის ადმინისტრაციის სხვა წარმომადგენლებმა (ხაზინის მდივანმა სკოტ ბესენტმა და ენერგიის მდივანმა კრის რაიტმა) დიზელის დეფიციტს მრავალი მიზეზი დაუკავშირეს, მათ შორის აშშ-ის ირანთან ომი და გლობალური საწვავის მარაგების შემცირება. ივლისის დასაწყისში ტრამპმა საჯაროდ აღნიშნა, რომ რუსულ ნავთობრეფინერიებზე უკრაინული დარტყმები ესკალაციაა, რომელსაც შეუძლია ომი დაასრულოს; 30 სექტემბრის განცხადებამდე იმავე კვირაში მან ასევე თქვა, რომ ვლადიმირ პუტინთან „შესანიშნავი“ საუბარი ჰქონდა და რომ რუსი ლიდერი უკრაინაში ომის დასასრულებლად გარიგებას სურს.