ტრამპი ამბობს, რომ უკრაინა-რუსეთი შეთანხმდნენ ენერგო ობიექტებზე დარტყმების შეწყვეტაზე; კიევი და მოსკოვი უარყოფენ

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ამ განცხადებას შეუძლია პირველი კონკრეტული დეესკალაციის ნაბიჯის სახე მიიღოს მოწინააღმდეგე მხარეებს შორის — თუმცა, გარემოება, რომ ვერც ერთი მხარე არ ადასტურებს მის არსებობას, მის რეალობას ეჭვქვეშ აყენებს. ტრამპმა ეს ცეზრი ამერიკულ შუა-სეზონურ არჩევნებამდე საწვავის ფასებთან დაკავშირებულ შიდა პოლიტიკურ კონტექსტში ჩააყალიბა, რაც ომის ამერიკულ ეკონომიკურ დღისწესთან გადაბმის ნიშანია. FT-ის ინფორმაციით, პუტინი განზრახ ზოგავს ენერგო ცეზრს ზამთრისთვის, რათა უკრაინის ენერგოქსტრუქტურაზე დარტყმები კიევზე ზეწოლის ინსტრუმენტად გამოიყენოს. ამავე დროს, ეს ეპიზოდი თვალსაჩინოდ აჩვენებს ამერიკულ-უკრაინული პოზიციების განსხვავებას იმის შესახებ, თუ საერთოდ არსებობს თუ არა სავალდებულო შეთანხმება.

რა მოხდა

14 სექტემბერს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა თავის Truth Social ანგარიშზე გამოაცხადა, რომ უკრაინა და რუსეთი შეთანხმდნენ არ დაარტყამდნენ ერთმანეთის ენერგეტიკულ ობიექტებს. იმავე პოსტში მან მსოფლიო სადიზელის ფასების ზრდა ძირითადად რუსეთ-უკრაინის ომს მიაწერა, არა ირანის ირგვლივ სიტუაციას. ტრამპმა არ დააკონკრეტა, იყო თუ არა ეს ფორმალური შეთანხმება, რა ვადით და რომელ ობიექტებზე იყო გავრცელებული.

ვოლოდიმირ ზელენსკიმ საღამოს მიმართვაში თქვა, რომ უკრაინა მზადაა შეაჩეროს რუსული ინფრასტრუქტურის დარტყმები, თუ პარტნიორები დაუმტკიცებენ, რომ რუსეთი თავს შეიკავებს უკრაინის ენერგეტიკის, პორტების, ლოჯისტიკისა და სურსათისა და ფარმაცევტული საწყობების დარტყმისგან. მან ხაზგასასმელად განაცხადა, რომ ეჭვი აქვს მოსკოვის მზაობაზე დაიცვას ნებისმიერი შეთანხმება და რომ გარიგება გრძელვადიანი უნდა იყოს, რუსულ „არჩევნებზე" მიბმული დროებითი პაუზის ნაცვლად. მან ასევე აღნიშნა, რომ შეერთებულ შტატებს „ძლიერი წინადადება“ აქვს კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე ურთიერთდარტყმების შეწყვეტის თაობაზე.

მოსკოვმა ტრამპის 13 სექტემბრის განცხადება მიიღო კეთილგანწყობით, მაგრამ არ უპასუხა, თუ შეიკავებდა თუ არა რუსეთი თავს უკრაინის ინფრასტრუქტურაზე დარტყმებისგან. Bloomberg-ის ცნობით, უკრაინის ჩინოვნიკმა განაცხადა, რომ მოსკოვი რეალურად არაფერზე შეთანხმებულა. Financial Times-ის უკრაინის მთავარი კორესპონდენტი კრისტოფერ მილერი წერს, რომ ტრამპმა „წინ გაისწრო“ მოვლენებს და საბოლოო შეთანხმება ჯერ არ არსებობს. FT-ის წყაროები ასევე აცხადებენ, რომ ვლადიმერ პუტინი არ ჩქარობს ენერგო ცეზრის დადებას ზამთრამდე, რადგან ზამთრის დარტყმები უკრაინის ენერგოსისტემაზე კიევისთვის ზეწოლის ინსტრუმენტად მიაჩნია.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ერთხმად ათავსებს ტრამპის განცხადებას სათაურებში, მაგრამ მყისვე ამატებს ზელენსკის პირობით, პარტნიორთა გარანტიებზე დამოკიდებულ პასუხს. უკრაინული წყაროები ხაზს უსვამენ, რომ არცერთი ოფიციალური შეთანხმება არ დადასტურებულა, და განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევენ ზელენსკის პირობებს: რუსეთის შესაბამისობის პარტნიორთა გარანტიები, შეთანხმების გრძელვადიანობა და მისი გავრცელება ენერგეტიკის ფარგლებს გარეთ — პორტებზე, ლოჯისტიკაზე, სურსათისა და ფარმაცევტულ საწყობებზე. გარდა ამისა, უკრაინული რეპორტაჟი ციტირებს უკრაინის სამხედრო დაზვერვის (HUR) ანალიტიკოსებს, რომლებიც აფასებენ, რომ ბრძოლის ველზე რუსეთის მზაობის ნიშნები არ ჩანს ცეცხლის შეწყვეტისა და მოლაპარაკებების დასაწყებად, და წარმოადგენენ პუტინს, როგორც იმას, ვისაც სურს ზამთრის დარტყმები უკრაინის ენერგოქსტრუქტურაზე გამოიყენოს კიევზე ზეწოლისთვის.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

საერთაშორისო (არაბულ, ინგლისურ, რუსულენოვან) მედიაში ტრამპის დეკლარაციული ფორმა უფრო თვალსაჩინოდ გადაიცემა და ზელენსკის პირობებს ნაკლები ყურადღება ეთმობა. კატარული (Al Jazeera) გაშუქებამ ეს განცხადება უფრო ფართო ამერიკული ძალისხიების კონტექსტში განათავსა და გაუსვა ხაზი მოსკოვის მოგვიანებით „კარგი იდეა“-ზე რეაგირებას. აზერბაიჯანული და რუსულენოვანი წყაროები ტრამპის პრეტენზიას მინიმალური კომენტარით გადმოსცემენ, ხოლო ყაზახურენოვანი გამოცემა სათაურში ზელენსკის პირობით პასუხს წამოაყენებს — რაც უკრაინულ ფრეიმინგთან უფრო ახლოს დგას.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები სამ ძირითად საკითხზე მნიშვნელოვნად განსხვავდებიან. პირველი: არსებობს თუ არა საბოლოო შეთანხმება. ტრამპი ამტკიცებს, რომ უკრაინაც და რუსეთიც შეთანხმდნენ ენერგო ინფრასტრუქტურაზე ურთიერთდარტყმების შეწყვეტაზე; ზელენსკი, FT-ის წყაროები და Bloomberg-ის ციტირებული უკრაინის ჩინოვნიკი ამბობენ, რომ საბოლოო შეთანხმება არ არსებობს და ნებისმიერი გარიგება პარტნიორთა გარანტიებზეა დამოკიდებული. მეორე: მსოფლიო სადიზელის ფასების ზრდის მიზეზი. ტრამპი ამტკიცებს, რომ ფასები ძირითადად უკრაინის დარტყმებით არის გამოწვეული; KSE Institute-ის ანალიზი და FT-ის რეპორტაჟი უფრო დიდ წილს აშშ-ის ირანთან ომს და სპარსეთის ყურის დარღვევებს მიაწერს (152 მლნ ბარელი დანაკარგი სპარსეთის ყურეში 68 მლნ-ის წინააღმდეგ). მესამე: კრემლის პოზიციაც თავისთავად მრავალფეროვანია — 13 სექტემბერს პესკოვმა მოიწონა ტრამპის მოწოდება, მაგრამ უარი განაცხადა რუსეთის შეკავებაზე საუბარზე, ხოლო 16 სექტემბერს უკვე „კარგ იდეად“ და „ლამაზ ინიციატივად“ შეაფასა ენერგო ცეზრის იდეა.

კონტექსტი

13 სექტემბერს ტრამპმა ჟურნალისტებთან ირლანდიაში, გოლფის ტურნირზე ყოფნისას, ზელენსკისგან მოითხოვა, შეეჩერებინა უკრაინის დარტყმები რუსეთის სადიზელის რეზერვებზე, რაც მსოფლიო სადიზელის დეფიციტის მიზეზად მიჩნია. კრემლმა ეს მოწოდება მიიღო, მაგრამ უარი თქვა, თავის მხრივ შეკავების ვალდებულება აეღო.

11 სექტემბერს ზელენსკიმ უკვე თქვა, რომ უკრაინას სჭირდება ენერგო ცეზრის გზის პოვნა — თუ რუსეთი არ დაარტყამს უკრაინის ენერგოსისტემას, უკრაინა არ განახორციელებს სარკისებურ დარტყმებს რუსულ ენერგეტიკაზე.

ზელენსკი-ტრამპის შეხვედრა ნიუ-იორკში დაგეგმილია დაახლოებით 20-23 სექტემბერს, გაეროს გენერალური ასამბლეის სესიის ფარგლებში, სადაც ენერგო და საზღვაო ცეზრების საკითხები უნდა განიხილონ.

ამ ეპიზოდის ეკონომიკურ ფონს ქმნის უკრაინის დარტყმები რუსეთის ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე — სამი ექვსი მსხვილი ქარხნიდან (კირიში, ვოლგოგრადი, ნორსი და სხვ.) სექტემბერში მნიშვნელოვნად შეამცირა ან შეაჩერა წარმოება, რასაც მოსკოვი საწვავის ექსპორტის შეზღუდვით პასუხობს. Reuters-ის ცნობით, ეს ქარხნები რუსეთის სადიზელის წარმოების დაახლოებით ნახევარს შეადგენს.