შვეიცარია 27 სექტემბერს ნეიტრალიტეტის გამკაცრების რეფერენდუმს ჩაატარებს
2026 წლის 27 სექტემბერს შვეიცარიის ამომრჩევლები რეფერენდუმზე გადაწყვეტენ, ჩაიწეროს თუ არა კონსტიტუციაში ქვეყნის მრავალსაუკუნოვანი ნეიტრალიტეტის უფრო მკაცრი განმარტება. დადებითი ხმის შემთხვევაში შვეიცარია პრაქტიკულად ვერ დააწესებს სანქციებს რუსეთის წინააღმდეგ გაეროს უშიშროების საბჭოს თანხმობის გარეშე და ვერ თანამშრომლება სამხედრო ალიანსებთან, მაგალითად ნატოსთან, გარდა შეტევის ან უშუალო საფრთხის შემთხვევებისა. გამოკითხვების თანახმად, თითქმის ორი მესამედი შვეიცარიელი წინააღმდეგია ინიციატივისა.
მთავარი მომენტები
- 27 სექტემბერს შვეიცარია რეფერენდუმს ჩაატარებს ნეიტრალიტეტის უფრო მკაცრი განმარტების კონსტიტუციაში ჩასაწერად.
- დადებითი ხმა პრაქტიკულად გამორიცხავს რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების დაწესებას გაეროს უშიშროების საბჭოს თანხმობის გარეშე, სადაც მოსკოვს ვეტოს უფლება აქვს.
- დადებითი ხმა ასევე გამორიცხავს სამხედრო თანამშრომლობას ნატოს მსგავს ალიანსებთან, გარდა შვეიცარიაზე თავდასხმის ან უშუალო საფრთხის შემთხვევებისა.
- 2022 წლის თებერვლიდან შვეიცარიის მთავრობა ძირითადად ევროკავშირის სანქციებს იმეორებს მოსკოვის წინააღმდეგ, რაც ნეიტრალიტეტის მომხრეებში უკმაყოფიშნის გამოხატვას იწვევს.
- სექტემბრის გამოკითხვებით, თითქმის ორი მესამედი შვეიცარიელი წინააღმდეგია ნეიტრალიტეტის უფრო მკაცრი განმარტების ინიციატივისა.
- რუსეთი ღიად უჭერს მხარს ამ ინიციატივას.
- ნოემბერში შვეიცარიის ამომრჩევლებს ცალკე კითხვას დაუსვამენ იარაღის ექსპორტის წესების შესახებ — შესაძლოა თუ არა იარაღის ექსპორტი 25-მა უმეტესად დასავლურმა ქვეყანამ, თუნდაც სამხედრო კონფლიქტში მონაწილეობის პირობებში.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
დადებითი ხმა პრაქტიკულად გამორიცხავს შვეიცარიის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების დაწესებას ან ევროკავშირის სანქციების გამეორებას გაეროს უშიშროების საბჭოს თანხმობის გარეშე, სადაც მოსკოვს ვეტოს უფლება აქვს. ის ასევე დაბლოკავს სამხედრო თანამშრომლობას ნატოს მსგავს ალიანსებთან, გარდა შვეიცარიაზე პირდაპირი თავდასხმის ან უშუალო საფრთხის შემთხვევებისა. გამოკითხვების თანახმად, თითქმის ორი მესამედი ამომრჩეველი წინააღმდეგია ინიციატივისა, რაც მის ჩავარდნის ალბათობაზე მიუთითებს. რუსეთი ღიად უჭერს მხარს უფრო მკაცრი ნეიტრალიტეტის ინიციატივას, რაც კენჭისყრას შვეიცარიის ფარგლებს გარეთ გეოპოლიტიკურ მნიშვნელობას აძლევს. ნოემბერში დანიშნული ცალკე კენჭისყრა იარაღის ექსპორტზე 25-მა უმეტესად დასავლურ ქვეყანაში კიდევ უფრო ჩამოყალიბებს შვეიცარიის უსაფრთხოების და თავდაცვის პოლიტიკას.
რა მოხდა
2026 წლის 27 სექტემბერს, კვირას, შვეიცარიის ამომრჩევლები რეფერენდუმზე გადაწყვეტენ, ჩაიწეროს თუ არა კონსტიტუციაში ქვეყნის მრავალსაუკუნოვანი ნეიტრალიტეტის უფრო მკაცრი განმარტება. ინიციატივის მომხრეები მიიჩნევენ, რომ ამჟამინდელი ნეიტრალიტეტი ბევრად უფრო ფართო და მოქნილი გახდა, ვიდრე უნდა იყოს. დადებითი ხმის შემთხვევაში შვეიცარია პრაქტიკულად ვერ დააწესებს სანქციებს რუსეთის წინააღმდეგ, თუ ისინი გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ არ იქნება დამტკიცებული, სადაც მოსკოვს ვეტოს უფლება აქვს. ასევე გამოირიცხაა სამხედრო თანამშრომლობა ნატოს მსგავს ალიანსებთან, გარდა შვეიცარიაზე თავდასხმის ან უშუალო საფრთხის შემთხვევებისა. 2022 წლის თებერვლიდან შვეიცარიის მთავრობა ძირითადად ევროკავშირის სანქციებს იმეორებს მოსკოვის წინააღმდეგ, რაც ნეიტრალიტეტის უფრო მკაცრი ინტერპრეტაციის მომხრეებში უკმაყოფიშნის ტალღა გამოიწვია. ბერნის უნივერსიტეტის ევროპული პოლიტიკის პროფესორმა ფაბიო ვასერფალენმა ხაზი გაუსვა, რომ ეს არ არის კენჭისყრა ნეიტრალიტეტის წინააღმდეგ, არამედ იმაზე, რას ნიშნავს ნეიტრალიტეტი ზუსტად, და აღნიშნა, რომ ამჟამად მთავრობას მოქმედების გარკვეული თავისუფლება აქვს და იყენებს მას. სექტემბრის გამოკითხვებით, თითქმის ორი მესამედი შვეიცარიელი წინააღმდეგია ინიციატივისა. რუსეთი ღიად უჭერს მხარს უფრო მკაცრი ნეიტრალიტეტის ინიციატივას. ნოემბერში შვეიცარიის ამომრჩევლებს ცალკე კითხვას დაუსვამენ იარაღის ექსპორტის წესებთან დაკავშირებით — შესაძლოა თუ არა იარაღის ექსპორტი 25-მა უმეტესად დასავლურმა ქვეყანამ, თუნდაც სამხედრო კონფლიქტში მონაწილეობის პირობებში.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინულენოვანი მედია ამ რეფერენდუმს ძირითადად იმ კონტექსტში წარმოადგენს, რომ დადებითი ხმა პრაქტიკულად გამორიცხავს შვეიცარიის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების დაწესებას ან ევროკავშირის სანქციების გამეორებას, რაც ინიციატივას რუსეთზე სანქციების ზეწოლის პოტენციურ საფრთხედ ასახავს. ჩარჩო ფოკუსირებულია რუსეთთან დაკავშირებულ სანქციების პოლიტიკის შედეგებზე და არა უფრო ფართო შვეიცარიის ნეიტრალიტეტის დებატებზე.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ინგლისურენოვანი წყაროები უფრო ფართო კონტექსტს გვთავაზობენ, მათ შორის შვეიცარიის ისტორიულ ნეიტრალიტეტს, ნატოსთან თანამშრომლობის შეზღუდვებს, ინიციატივის სავარაუდო ჩავარდნის მიმართ გამოკითხვებს და რუსეთის ღია მხარდაჭერას ამ წინადადებისა. ჩარჩო კენჭისყრას წარმოაჩენს როგორც ნეიტრალიტეტის მნიშვნელობის შესახებ კითხვას, და აკავშირებს მას ნოემბრის ცალკე კენჭისყრასთან იარაღის ექსპორტის შესახებ.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები განსხვავდებიან გამოკითხვების ზუსტი სურათის მიმართ: ერთი ფაქტი ამბობს, რომ სექტემბრის გამოკითხვებმა აჩვენა, რომ თითქმის ორი მესამედი ეწინააღმდეგება ინიციატივას, მეორე კი აღნიშნავს, რომ ორმა ადრეულმა გამოკითხვამ მიუთითა ამომრჩეველთა სავარაუდო უარყოფაზე — რაც გვთავაზობს განსხვავებას სექტემბრის ბოლოს ჩატარებულ გამოკითხვებსა და ადრინდელ კვლევებს შორის.
კონტექსტი
შვეიცარიას მრავალსაუკუნოვანი ნეიტრალიტეტის ტრადიცია აქვს. 2022 წლის თებერვლიდან შვეიცარიის მთავრობა ძირითადად ევროკავშირის სანქციებს იმეორებს მოსკოვის წინააღმდეგ, რამაც ნეიტრალიტეტის უფრო მკაცრი ინტერპრეტაციის მომხრეებში კრიტიკა გამოიწვია. ბერნის უნივერსიტეტის ევროპული პოლიტიკის პროფესორმა ფაბიო ვასერფალენმა კენჭისყრა წარმოადგინა როგორც ნეიტრალიტეტის შენარჩუნების კი არა, არამედ მისი მნიშვნელობის შესახებ კითხვა. შვეიცარიის მთავრობამ მიიღო „უსაფრთხოების პოლიტიკის სტრატეგია 2026", რომელიც მოიცავს ქვეყნის თავდაცვის გაძლიერების და პარტნიორი სახელმწიფოებთან თანამშრომლობის ზომებს.