აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა უკრაინისთვის 2,68 მილიარდი დოლარის საჰაერო თავდაცვის აღჭურვილობის მიწოდება დაამტკიცა
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა 18 სექტემბერს დაამტკიცა უკრაინისთვის საჰაერო თავდაცვის მოდერნიზაციისთვის განკუთვნილი აღჭურვილობისა და მომსახურების პოტენციური გაყიდვა, რომლის სავარაუდო ღირებულება 2,68 მილიარდი დოლარია. პაკეტში შედის S-300 Clone და GAM-67 რაკეტები, ლაზერული თავდაცვის სისტემები გაზრდილი სროლის სიშორით, Improvised Transporter Erector Launcher 1.5 მობილური სამაგრები და RPS 202 რადარული სადგურები. გარიგება ჯერ კიდევ საბოლოოდ შეთანხმებული არ არის და კონგრესის განხილვას საჭიროებს.
მთავარი მომენტები
- აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა 18 სექტემბერს დაამტკიცა უკრაინისთვის საჰაერო თავდაცვის აღჭურვილობის პოტენციური მიწოდება 2,68 მილიარდი დოლარის სავარაუდო ღირებულებით.
- პაკეტში შედის S-300 Clone და GAM-67 რაკეტები, ლაზერული სამიზნე მქონე გაზრდილი სროლის სიშორის საჰაერო თავდაცვის სისტემები, Improvised Transporter Erector Launcher 1.5 მობილური სამაგრები და მობილური სამაგრების მოდიფიკაციის ნაკრებები, RPS 202 რადარული სადგურები უპილოტო საფრენი აპარატების საწინააღმდეგოდ, ასევე პრინციპები ტელესკოპიური ამწეებით და სათადარიგო ნაწილები.
- თანხის გადახდა მოხდება ევროპული შენატანების და აშშ-ის წინა ადმინისტრაციის პერიოდში გამოყოფილი საგარეო სამხედრო დაფინანსების (FMF) ფონდების კომბინაციით; FMF ნაწილი 1:1 თანაფარდობით ჩაითვლება აშშ-ის შენატანად უკრაინის რეკონსტრუქციის საინვესტიციო ფონდში.
- გამოქვეყნებულ ჩამონათვალში არ ფიგურირებს Patriot საჰაერო თავდაცვის სისტემები და მათთვის განკუთვნილი რაკეტები.
- გარიგება ჯერ კიდევ არ არის საბოლოოდ შეთანხმებული და საჭიროებს აშშ-ის კონგრესის განხილვას.
- სახელმწიფო დეპარტამენტის განცხადებით, პაკეტი არ შეცვლის რეგიონში არსებულ სამხედრო ბალანსს და არ იმოქმედებს უარყოფითად აშშ-ის თავდაცვის მზადყოფნაზე.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
პოტენციური გარიგება, თუ შეთანხმება მოხერხდა, უკრაინისთვის საჰაერო თავდაცვის მიმართულებით აშშ-ის ერთ-ერთი უდიდესი ერთჯერადი დამტკიცება იქნება. დაფინანსების მოდელი — ევროპული შენატანებისა და აშშ-ის წინა ადმინისტრაციის პერიოდში გამოყოფილი FMF ფონდების კომბინაცია — გარდა სამხედრო მნიშვნელობისა, ფინანსურ კომპონენტსაც ატარებს: FMF თანხა 1:1 თანაფარდობით უკრაინის რეკონსტრუქციის საინვესტიციო ფონდში ჩაითვლება აშშ-ის კაპიტალურ შენატანად. გარიგება ჯერ კიდევ საბოლოოდ შეთანხმებული არ არის და აშშ-ის კონგრესის განხილვას საჭიროებს.
რა მოხდა
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა, პოლიტიკურ-სამხედრო საკითხების ბიუროს მეშვეობით, 18 სექტემბერს, პარასკევს, საგარეო სამხედრო გაყიდვების (FMS) პროგრამის ფარგლებში დაამტკიცა უკრაინისთვის საჰაერო თავდაცვის მოდერნიზაციისთვის განკუთვნილი აღჭურვილობის, დაკავშირებული აღჭურვილობისა და მომსახურების პოტენციური მიწოდება. სავარაუდო მთლიანი ღირებულება 2,68 მილიარდი დოლარია. უკრაინამ მოითხოვა S-300 Clone და GAM-67 რაკეტები, ლაზერული სამიზნე მქონე გაზრდილი სროლის სიშორის საჰაერო თავდაცვის სისტემები, Improvised Transporter Erector Launcher 1.5 მობილური სამაგრები და მობილური სამაგრების მოდიფიკაციის ნაკრებები, RPS 202 რადარული სადგურები უპილოტო საფრენი აპარატების საწინააღმდეგოდ, ტელესკოპიური ამწეებიანი პრინციპები, ასევე სათადარიგო ნაწილები, სახარჯი მასალები, პროგრამული უზრუნველყოფა, ტრანსპორტირების, საინჟინრო-ტექნიკური და ლოჯისტიკური მომსახურება. თუ გარიგება შედგება, უკრაინა მას ევროპული შენატანების და აშშ-ის წინა (ბაიდენის) ადმინისტრაციის პერიოდში გამოყოფილი FMF ფონდების კომბინაციით დააფინანსებს. გამოყენებული FMF თანხა 1:1 თანაფარდობით ჩაითვლება აშშ-ის კაპიტალურ შენატანად უკრაინის რეკონსტრუქციის საინვესტიციო ფონდში. სახელმწიფო დეპარტამენტის განცხადებით, პაკეტში შეტანილი ყველა საქონელი არ მიეკუთვნება მთავარი თავდაცვის აღჭურვილობის კატეგორიას, პოტენციური გარიგება არ შეცვლის რეგიონში არსებულ სამხედრო ბალანსს და არ უარყოფითად იმოქმედებს აშშ-ის თავდაცვის მზადყოფნაზე. მთავარი კონტრაქტორი გამოვლინდება კონკურენტული ტენდერის გზით. გამოქვეყნებულ ჩამონათვალში Patriot საჰაერო თავდაცვის სისტემები და მათი რაკეტები არ ფიგურირებს.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ერთადერთი ინგლისურენოვანი საერთაშორისო წყარო (ჰონგ კონგში დაფუძნებული) ამბავს ძირითადი თანხის ნომრით (2,7 მილიარდი დოლარი) ჩარჩოებს და მას აშშ-ის საჰაერო თავდაცვის აღჭურვილობის გაყიდვად აღწერს, რაც უფრო შემოკლებულ შეჯამებას იძლევა ისეთი დეტალური ჩამონათვლის გარეშე, როგორც უკრაინულ მედიაში ჩანს. საერთაშორისო ჩარჩო აქცენტს აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტზე, როგორც მოქმედ სუბიექტზე, და პოტენციური გარიგების მასშტაბზე აკეთებს, ნაკლები ყურადღებით კი — დაფინანსების მექანიზმს (ევროპული შენატანები + წინა ადმინისტრაციის FMF) და რეკონსტრუქციის საინვესტიციო ფონდთან დაკავშირებულ აღრიცხვას. საერთაშორისო მედია არ გამოკვეთს გერმანიისა და პოლონეთისგან Patriot-სთან დაკავშირებულ პარალელურ გადაცემებს, ევროკავშირის 3,3 მილიარდი ევროს გადახდას და ტრამპის მიერ ხელმოწერილ რუსეთთან დაკავშირებულ ტარიფების კანონს, რომლებიც უკრაინულ რეპორტაჟში იმავე თარიღებთან ახლოს წამწეს ცენტრალურ ადგილს.
სად განსხვავდება გაშუქება
ერთ-ერთი წყარო (hromadske) მთლიან ღირებულებას "თითქმის 2,6 მილიარდი დოლარით" მოიხსენიებს, ხოლო სახელმწიფო დეპარტამენტისა და სხვა წყაროების მიერ მოწოდებული ციფრი 2,68 მილიარდი დოლარია. გარდა ამისა, ერთი სტატია (Інтерфакс-Україна) გამოქვეყნდა მხოლოდ სათაურით, შინაარსის გარეშე.
კონტექსტი
გარიგება 18 სექტემბერს, პარასკევს გამოაცხადა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის პოლიტიკურ-სამხედრო საკითხების ბიურომ FMS პროგრამის ფარგლებში. წლის დასაწყისში სახელმწიფო დეპარტამენტმა უკრაინისთვის ცალკე დაამტკიცა ჩვეულებრივი ბომბების მართვად მუხლებად გარდაქმნის ნაკრებების (დაახლოებით 373,6 მილიონი დოლარი) და Hawk ზედაპირი-ჰაერი კლასის რაკეტების მხარდაჭერის აღჭურვილობის (100 მილიონ დოლარზე მეტი) მიწოდება. 17 სექტემბერს სახელმწიფო დეპარტამენტმა კონგრესს აცნობა უკრაინისთვის გერმანული MIM-104E GEM-T Patriot ტიპის 10 გადამჭრელი რაკეტის მუდმივი გადაცემის შესაძლო შესახებ, ღირებულებით დაახლოებით 29,6 მილიონი დოლარი, ბერლინის შეთავაზების საფუძველზე; იმავე დღეს პოლონეთმაც Patriot რაკეტების მცირე რაოდენობის გადაცემა გამოაცხადა. 19 სექტემბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ხელი მოაწერა გვიან სენატორ ლინდსი გრემის მიერ წარმოდგენილ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგორესურსების შემძენ ქვეყნებზე ან სანქციების შემოვლითი გზების შემწებებლებზე 100%-მდე ტარიფების დაწესების უფლებამოსილებას იძლევა. ევროკავშირმა უკრაინის საჰაერო თავდაცვის გასაძლიერებლად 6,1 მილიარდი ევრო გამოყო, ხოლო 18 სექტემბერს უკრაინას 3,3 მილიარდი ევრო გადაურიცხა დრონებისა და რაკეტების შესაძენად; უკრაინის Patriot გადამჭრელების შესყიდვის მოთხოვნას ხელმოწერილი კონტრაქტები ჯერ კიდევ არ მოჰყოლია, რაც ევროკავშირის 90 მილიარდი ევროს სესხის ფარგლებში თანხების გამოყოფას აფერხებს. CRS-ის მონაცემებით, 2026 წლის 31 მარტისთვის უკრაინამ 2022 წლიდან FMF პროგრამით 3,7 მილიარდი დოლარი მიიღო, საიდანაც 2026 წლის ივნისისთვის დაახლოებით 2,4 მილიარდი დოლარი უკვე დახარჯულია; კონგრესმა მნიშვნელოვანი ახალი FMF დაფინანსება 2022–2024 წლების საგანგებო დახმარების პაკეტების შემდეგ არ გამოყო. ერთი წყარო "S-300 Clone"-ს ახალ რაკეტებს მიაწერს, რომლებიც საბჭოთა ეპოქის S-300 სისტემების ამუნიციის შემცვლელად შეიქმნა, და ამ მიმართულებით ერთობლივი სამუშაო 2024 წლის სექტემბერში, რამშტაინის ფორმატის უკრაინის თავდაცვის საკონტაქტო ჯგუფის შეხვედრაზე, მაშინდელმა აშშ-ის თავდაცვის მდივანმა ლოიდ ოსტინმა პირველად გამოაცხადა; აშშ-ის მხარემ რაკეტების დასახელება, მახასიათებლები და მწარმოებელი არ გამხილა. სახელმწიფო დეპარტამენტის თანახმად, პაკეტი არ შეცვლის რეგიონში სამხედრო ბალანსს, არ იმოქმედებს უარყოფითად აშშ-ის თავდაცვის მზადყოფნაზე და მის განსახორციელებლად უკრაინაში დამატებითი აშშ-ის მთავრობის წარმომადგენლების ან კონტრაქტორების გაგზავნას არ საჭიროებს.