ტრამპ-პუტინის დიზელის შეთანხმებამა კონგრესში ორპარტიული წინააღმდეგობა გამოიწვია
2026 წლის 9 ოქტომბერს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ვლადიმირ პუტინთან ტელეფონით შეთანხმებას მიაღწია რუსული დიზელის საწვავის ასეულ ათასობით ტონის ამერიკულ და მსოფლიო ბაზარზე მიწოდების შესახებ. საფინანსო სამინისტრომ 2027 წლის 7 აპრილამდე შესაბამისი ლიცენზია გასცა, რასაც ორპარტიული კრიტიკა მოჰყვა კონგრესში. 16 ოქტომბერს კონგრესმენმა გრეგორი მიქსმა კანონპროექტი წარადგინა გარიგების დასაბლოკად, ხოლო ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ბრიუსელში გამართულ პრესკონფერენციაზე უკრაინისთვის ნატარეკოტებიანი რაკეტების გადაცემის წინადადება გააკეთა, რაზეც თანხმობა ვერ მიიღო.
მთავარი მომენტები
- 9 ოქტომბერს ტრამპმა პუტინთან ტელეფონით შეთანხმებას მიაღწია რუსული დიზელის ასეულ ათასობით ტონის მიწოდებაზე, რაც ფასების დაკლებას უნდა შეუწყობდა ხელს
- საფინანსო სამინისტრომ ლიცენზია გასცა, რომელიც 2027 წლის 7 აპრილამდე რუსული წარმოშობის დიზელის საწვავის გაყიდვას, მიწოდებას და იმპორტს იძლევა
- კრემლმა დროზე ადრე მოხსნა 2026 წლის ივლისში უკრაინული დარტყმების საპასუხოდ დაწესებული დიზელის ექსპორტის აკრძალვა
- შვიდმა სენატორმა რესპუბლიკელებისა და დემოკრატების რიგებიდან განაცხადა, რომ გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ამერიკულ კანონმდებლობას, და მოუწოდა პრეზიდენტს დაუყოვნებლივ გაეუქმებინა იგი
- 16 ოქტომბერს კონგრესმენმა გრეგორი მიქსმა ორპარტიული კანონპროექტი „Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" წარადგინა, რომელიც DFC-ს რუსულ ენერგეტიკაში ინვესტირებას კრძალავს, OFAC-ის ლიცენზიებს აუქმებს და ტრამპის ადმინისტრაციას რუსულ ენერგეტიკაზე სანქციების დაწესებას ავალდებულებს
- ტრამპის ადმინისტრაციამ უკრაინას და ევროპელ მოკავშირეებს გააფრთხილა, რომ შეიარაღების მიწოდება, დაზვერვის გაზიარება და ამერიკული იარაღის ევროპული შესყიდვები შეიძლება შეჩერდეს, თუ კიევი რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმებს არ შეწყვეტს
- ზელენსკიმ ბრიუსელში განაცხადა, რომ უკრაინას უთხრეს გარიგების შესახებ მხოლოდ მაშინ, რაც გადაწყვეტილება უკვე მიღებული იყო, და შესთავაზა შეერთებულ შტატებს დიზელის მიწოდების გარიგება გაეფორმებინა უკრაინასთან ენერგეტიკური ინფრასტრუქტურის დაცვის გარანტიების სანაცვლოდ
რატომ არის მნიშვნელოვანი
შეთანხმება 2022 წელს კონგრესის მიერ დაწესებულ რუსული ენერგორესურსების იმპორტის აკრძალვას არღვევს და კონგრესთან შეუთანხმებლად იქნა მიღებული, რამაც ორპარტიული გაკიცხვა გამოიწვია. 11 ოქტომბერს გამოცხადებულ „ენერგეტიკურ ზავთან" ერთად, შეთანხმება ამერიკულ მხარეს უკრაინის ენერგეტიკურ ინფრასტრუქტურაზე რუსული დარტყმების საკითხის გარშემო სალტლ-ს პოლიტიკის შეცვლის საშუალებას აძლევს, სანქციების აღსრულების შეჩერების გზით, ხოლო კიევი ამბობს, რომ ეს რუსეთის ომს დამატებით შემოსავალს აძლევს, შეტყობინების გარეშე.
რა მოხდა
2026 წლის 9 ოქტომბერს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ვლადიმირ პუტინთან სატელეფონო საუბრისას მიაღწია შეთანხმებას რუსული დიზელის საწვავის ასეულ ათასობით ტონის ამერიკულ და მსოფლიო ბაზარზე მიწოდების შესახებ, რაც, მისი თქმით, ფასების დაკლებას შეუწყობდა ხელს. შეთანხმების შემდეგ აშშ-ის საფინანსო სამინისტრომ 2027 წლის 7 აპრილამდე მოქმედი ლიცენზია გასცა, რომელიც რუსული წარმოშობის დიზელის საწვავის გაყიდვას, მიწოდებას და იმპორტს იძლევა. კრემლმა დროზე ადრე მოხსნა 2026 წლის ივლისში უკრაინული დარტყმების ფონზე დაწესებული ექსპორტის აკრძალვა. შვიდმა სენატორმა რესპუბლიკელებისა და დემოკრატების რიგებიდან განაცხადა, რომ ეს ნაბიჯი ამერიკულ კანონმდებლობას ეწინააღმდეგება და პრეზიდენტს მოუწოდა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ გაუქმებისკენ. 16 ოქტომბერს კონგრესმენმა გრეგორი მიქსმა, საგარეო საქმეთა კომიტეტის უფროსმა წევრმა, ორპარტიული კანონპროექტი „Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" წარადგინა, რომელიც DFC-ს რუსულ ენერგეტიკაში ინვესტიციებს კრძალავს, OFAC-ის ლიცენზიებს აუქმებს და ტრამპის ადმინისტრაციას რუსული ენერგეტიკული სექტორის წინააღმდეგ სანქციების დაწესებას ავალდებულებს. ამავე დღეს ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ბრიუსელში პრესკონფერენციაზე განაცხადა, რომ შეერთებულ შტატებს სთავაზობდა ანტიბალისტიკური რაკეტების გადაცემას უკრაინის ენერგეტიკური ინფრასტრუქტურის დასაცავად რუსული დიზელის შეთანხმების მოქმედების პერიოდში, მაგრამ თანხმობა ვერ მიიღო. ტრამპის ადმინისტრაციამ ასევე შეაჩერა „გრეჰემის კანონის" ფარგლებში რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების დაწესება და გააფრთხილა კიევი, რომ შეიარაღების მიწოდება, დაზვერვის გაზიარება და ამერიკული იარაღის ევროპული შესყიდვები შეიძლება შეჩერდეს, თუ უკრაინა რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმებს არ შეწყვეტს.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ერთსულოვნად ასახელებს დიზელის შეთანხმებას ღალატად, რომელიც რუსეთის ომს დამატებით ფინანსდება და კიევს შეტყობინების გარეშე დაეკისრა. ზელენსკიმ ეს გადაწყვეტილება „მოულოდნელობად“ და „ очевидной слабостью“ ( очевидной слабостью) შეაფასა და კონტრ-შეთავაზება გააკეთა — აშშ-უკრაინის დიზელის მიწოდების გარიგება უკრაინის ენერგეტიკური ინფრასტრუქტურის დაცვის გარანტიების სანაცვლოდ, მათ შორის ანტიბალისტიკური რაკეტების გადაცემით. კომენტატორები — კუდრიცკი, კობოლევი, ლევინი — ხაზს უსვამენ, რომ გარიგების მოცულობები ძალიან მცირეა აშშ-ის ფასებზე გავლენისთვის, ხოლო ტრამპის მტკიცება, რომ უკრაინული დარტყმები რუსულ ქარხნებზე ამერიკულ ფასებს ზრდის, «აბსოლუტურ, ღია უაზრობაა». ცნობები შეიცავს ვარაუდებს ტრამპის პოლიტიკური, სტრატეგიული ან კორუფციული მოტივების შესახებ, ასევე ტრამპის მიერ ზელენსკისთვის «დიქტატორის» და «ზომიერად წარმატებული კომედიური» ტიტულების დაბრუნების შესახებ, რაც მოლაპარაკებებში ასიმეტრიის დამატებით მაგალითია — უკრაინას ერთი ნავთობგადამუშავების ქარხანა ჰყავს, რუსეთს — ფართო ქსელი.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ერთადერთი არაუკრაინული და არაამერიკული წყარო — აზერბაიჯანული სააგენტო APA — ფოკუსირებულია მხოლოდ ზელენსკის საჯარო რეაქციაზე და მის მოწოდებაზე ევროპის უფრო აქტიური როლისკენ მშვიდობის პროცესში. ფრანგული წყაროს ინფორმაცია, რომელიც უკრაინულმა მედიამ მაკრონის სიტყვებით გადასცა, შეთანხმებას «არაკონტექსტურ და არაეფექტურს» უწოდებს, ხაზს უსვამს, რომ რუსული მოცულობები უკვე არსებობს მსოფლიო ბაზარზე, და ტრანსატლანტიკურ ურთიერთობებში ნდობის დაკარგვისა და განხეთვის ფაქტორის შესახებ გაფრთხილებს. უნგრულ წყაროებში შეთანხმება ბუდაპეშტისთვის ხელსაყრელად არის წარმოდგენილი და გამოყენებულია უნგრეთის რუსული ენერგიისგან თავისუფლების გახანგრძლივების დასაბუთებლად. საერთო ჯამში, საერთაშორისო კომენტარი ტრამპის მიმართ უფრო დიპლომატიურ ტონს ინარჩუნებს, ვიდრე უკრაინული გაშუქება, რომელიც ღია კონფრონტაციულია.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები სხვადასხვა მოცულობებს ასახელებენ შეთანხმებული რუსული დიზელის მიწოდებისთვის: «ორასეულ ათასობით ტონა» ზოგადი ფორმულირებით, 300 ათასიდან 500 ათას ტონამდე თვეში ზელენკის ციტატაში და 300 ათასიდან 3 მილიონ ტონამდე ადრინდელ რეპორტაჟში. მიქსის კანონპროექტის თანასპონსორთა რაოდენობაში განსხვავებაა — Politico 16 დემოკრატიულ თანასპონსორს ასახელებს, სხვა გამოცემები კი საერთო ჯამში 17 თანასპონსორს. მსოფლიო დიზელის მოხმარების ციტატა განსხვავდება: ზელენსკი ამბობს 120 მილიონ ტონას თვეში, კუდრიცკი — 30-35 მილიონს. ორპარტიული სენატის ოპოზიცია სხვადასხვანაირად არის წარმოდგენილი — 12 სენატორის ჯგუფი, ცალკე 7 სენატორი და ინდივიდუალური სენატორები, რაც რამდენიმე გადახურებულ, მაგრამ თანაბალი კონგრესული მოქმედების არსებობას აჩვენებს.
კონტექსტი
2022 წელს აშშ-ის კონგრესმა აკრძალა რუსული ენერგორესურსების იმპორტი, რათა შეეჩერებინა ამერიკული სახსრების გამოყენება რუსეთის ომის დასაფინანსებლად. 2026 წლის ივლისში კრემლმა დიზელის ექსპორტის აკრძალვა დააწესა უკრაინული დარტყმების საპასუხოდ რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე, რომელიც შემდეგ დროზე ადრე მოიხსნა ტრამპის შეთანხმების შემდეგ. ამერიკის ორპარტიული სანქციების კანონი, რომელსაც ამწე სენატორი ლინდსი გრეჰემი ემხარებოდა, სენატმა 86-დან 11-ის წინააღმდეგ მიიღო. უკრაინული დრონების დარტყმები რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე 2025 წლის ოქტომბრიდან მიმდინარეობს; უკრაინას მხოლოდ ერთი მოქმედი ნავთობგადამუშავების ქარხანა ჰყავს, რომელიც რუსული თავდასხმების ხშირი სამიზნეა.