ნიუ-იორკში ზელენსკიმ და ტრამპმა ენერგეტიკული ზავის, Patriot-ის ლიცენზიებისა და სამმხრივი შეხვედრის საკითხები განიხილეს
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ და აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა 22 სექტემბერს ნიუ-იორკში, გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიის ფარგლებში, შეხვედრა გამართეს. ზელენსკიმ წარადგინა ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის ურთიერთშეწყვეტის შეთავაზება, Patriot-ის რაკეტების წარმოების ლიცენზიის საკითხი და პუტინთან პირადი შეხვედრის მზაობა გამოთქვა. ტრამპმა განაცხადა, რომ ომი „უფრო სწრაფად დასრულდება, ვიდრე ხალხი წარმოიდგენს" და ახალი სანქციების კანონის გამოყენების მზაობა დაადასტურა.
მთავარი მომენტები
- 22 სექტემბერს ნიუ-იორკში, გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში, შედგა ზელენსკი-ტრამპის შეხვედრა.
- უკრაინამ შესთავაზა ურთიერთგადაცემის შეწყვეტა ენერგეტიკულ ობიექტებზე — უკრაინა შეწყვეტს რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმებს, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგოსისტემაზე, გათბობასა და წყალმომარაგებაზე თავდასხმებს.
- ზელენსკიმ განაცხადა, რომ მზადაა ნებისმიერ დროს შეხვდეს პუტინს, და ტრამპმა სამმხრივი შეხვედრის ორგანიზებაში დახმარება შესთავაზა.
- განიხილულ იქნა Patriot-ის გადამწყვეტი რაკეტების წარმოების ლიცენზიის საკითხი უკრაინაში; ზელენსკის თქმით, ტრამპი ამას დადებითად უყურებს.
- ტრამპმა გაეროს ტრიბუნიდან განაცხადა, რომ რუსეთ-უკრაინის ომი „უფრო სწრაფად დასრულდება, ვიდრე ხალხი წარმოიდგენს".
- 18-19 სექტემბრის ღამეს ტრამპმა ხელი მოაწერა „ლინდსი გრემის კანონს" (HR 5334), რომელიც 100%-მდე ტარიფებს აწესებს რუსული ენერგორესურსების მყიდველ ქვეყნებზე.
- შეხვედრაზე აშშ-ის მხრიდან იყვნენ სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო, ფინანსთა მინისტრი სკოტ ბესენტი, სპეცწარმომადგენელი სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი; უკრაინის დელეგაციას კი — კირილო ბუდანოვი, რუსტემ უმეროვი, ანდრიი სიბიჰა და სხვები.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს შეხვედრა იყო ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი დონის ორმხრივი კონტაქტი უკრაინისა და აშშ-ის პრეზიდენტებს შორის გაეროს გენერალური ასამბლეის კვირეულზე და გავლენას ახდენს მოკლევადიან დიპლომატიაზე ომის დასასრულებლად. უკრაინამ წარადგინა ფორმალური შეთავაზება ურთიერთგადაცემის შეწყვეტის შესახებ ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე, რითაც შესაძლო პირველი ნაბიჯი გადაიდგა დეესკალაციისკენ. ასევე განიხილულ იქნა Patriot-ის რაკეტების წარმოების ლიცენზიის საკითხი, რაც მნიშვნელოვანი გადახრაა დასავლურ თავდაცვის თანამშრომლობაში კიევთან. ზელენსკიმ ღიად გამოთქვა მზაობა პირადად შეხვდეს პუტინს, ხოლო ტრამპმა — რომ დაეხმარებოდა სამმხრივი სამიტის ორგანიზებაში.
რა მოხდა
22 სექტემბერს ნიუ-იორკში, გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიის ფარგლებში, უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ და აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა შეხვედრა გამართეს. ღია ნაწილი დაახლოებით შვიდ წუთს გაგრძელდა, საიდანაც პრესის წინაშე გამოსვლისას ზელენსკიმ განაცხადა, რომ იმედოვნებს, ომი ზამთრამდე დასრულდება ტრამპის დახმარებით, ხოლო ტრამპმა — რომ პუტინი „მზადაა შეხვედრისთვის" და ორივე მხარეს სურს ომის დასასრულება. შეხვედრის დახურული ნაწილი დაახლოებით 40 წუთს გაგრძელდა. აშშ-ის დელეგაციაში შედიოდნენ სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო, ფინანსთა მინისტრი სკოტ ბესენტი, სპეცწარმომადგენელი სტივ ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი; უკრაინის მხრიდან — პრეზიდენტის კანცელარიის უფროსი კირილო ბუდანოვი, საგარეო დაზვერვის სამსახურის უფროსი რუსტემ უმეროვი, საგარეო საქმეთა მინისტრი ანდრიი სიბიჰა, „მომავალი ქართველი" ფრაქციის ლიდერი დავით არახამია და კანცელარიის მოადგილე პავლო პალისა. ძირითადი თემები იყო: უკრაინის შეთავაზება ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის ურთიერთდარტყმების შეწყვეტის შესახებ რუსეთთან, Patriot-ის გადამწყვეტი რაკეტების წარმოების ლიცენზია, სამმხრივი შეხვედრის პერსპექტივა და ზამთრის საჰაერო თავდაცვის პაკეტი. ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ აშშ-ის მხარე შეთავაზებას გადასცემს რუსეთს, ხოლო ტრამპი — რომ ამ სანქციების კანონის გამოყენება შეუძლია აუცილებლობის შემთხვევაში.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ხაზს უსვამს, რომ ზელენსკი შეხვედრაზე კონკრეტული შეთავაზებებით მივიდა — სიმეტრიული ენერგეტიკული ზავი, Patriot-ის ლიცენზირება და ჩინეთის ლიდერ სი ძინპინის ჩართვის მოთხოვნა — და რომ უკრაინას არ მოუხდენია ცალმხრივი მოთხოვნა რუსეთზე დარტყმების შეწყვეტის შესახებ. ადგილობრივი რეპორტაჟი გამოჰყოფს ზელენსკის მტკიცებას, რომ პუტინი არ არის მზად სამმხრივი მოლაპარაკებებისთვის და არც ომის დასასრულებლას, რაც ეჭვქვეშ აყენებს მოსკოვის გულწრფელობას. წყაროები ხაზს უსვამს ორპარტიულ ამერიკულ მხარდაჭერას სენატორებთან შეხვედრის შემდეგ, დეესკალაციის დღის წესრიგს და უკრაინის მზაობას ენერგეტიკული ზავის ნებისმიერი ფორმისთვის აშშ-ის მედიაციით. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უკრაინის საჰაერო თავდაცვის საჭიროებებს (Patriot-ის გადამწყვეტები ზამთრისთვის, შიდა წარმოების ლიცენზია) და ზელენსკის გაფრთხილებებს რუსეთისგან ევროპის ქვეყნებისთვის მომავალი საფრთხის შესახებ.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ინგლისურენოვანი და საერთაშორისო რეპორტაჟი ფოკუსირდება ტრამპის გაეროს ტრიბუნიდან გაკეთებულ განცხადებებზე („დაასრულე ომი!", „უფრო სწრაფად, ვიდრე ხალხი წარმოიდგენს") და მის მიერ „გრემის კანონის" გამოყენების მუქარაზე, როგორც ეკონომიკური ზეწოლის ბერკნაზე. რეპორტაჟები ხაზს უსვამს ტრამპის მტკიცებას, რომ როგორც პუტინს, ასევე ზელენსკის სურთ ომის დასასრულება და რომ პუტინი მზადაა შეხვედრისთვის — რაც ეწინააღმდეგება ზელენსკის სკეპტიციზმს. შეხვედრის წინა რეპორტაჟი (The Guardian, Reuters) შეხვედრის ჩარჩოს ენერგეტიკულ ზავთან და გლობალურ დიზელის ფასებთან აკავშირებდა, განსაკუთრებით გამოკვეთით, რომ ტრამპი უკრაინას რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმების შეწყვეთისკენ უბიძგებდა. საერთაშორისო წყაროები განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს სამმხრივი შეხვედრის პერსპექტივას (ზელენსკი მზადაა პუტინთან შესახვედრად, ტრამპმა შესაძლოა მაიამიში G20-ის სამიტი მოაწყოს) და გაეროს ასამბლეის ფართო დინამიკას, მათ შორის ტრამპის სხვა განცხადებებს ირანის, კუბისა და ვენესუელის შესახებ.
კონტექსტი
შეხვედრა გაიმართა გაეროს გენერალური ასამბლეის 81-ე სესიის მაღალი დონის კვირეულის (22-28 სექტემბერი) ფარგლებში, რომელსაც 130-ზე მეტი სახელმწიფოს მეთაური ესწრებოდა. ზელენსკიმ ნიუ-იორკში ვიზიტი 21 სექტემბერს ამერიკელ სენატორებთან შეხვედრით დაიწყო, სადაც მადლობა გადაუხადა მათ გრემის სანქციების კანონპროექტის მხარდაჭერისთვის და განიხილეს დეესკალაციის შეთავაზებები, ბალისტიკური რაკეტების საწინააღმდეგო თავდაცვის საჭიროებები და ზამთრის გამოწვევები. აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატამ გრემის სანქციების კანონპროექტი (HR 5334) 16 სექტემბერს დაამტკიცა სენატის აგვისტოს მხარდაჭერის შემდეგ; ტრამპმა მას ხელი 18-19 სექტემბრის ღამეს მოაწერა, როგორც „2026 წლის ლინდსი ო. გრემის სანქციების კანონს რუსეთისა და ირანის წინააღმდეგ", რომელიც რუსული ენერგორესურსების მყიდველ ქვეყნებზე 100%-მდე ტარიფების დაწესების უფლებამოსილებას ანიჭებს. ტრამპ-ზელენსკის წინა შეხვედრა 28 ივლისს თეთრ სახლში გაიმართა; ტრამპი და პუტინი კი აგვისტოში ალასკაზე შეხვდნენ ერთმანეთს. ნიუ-იორკის მოლაპარაკებებამდე ტრამპმა 20 სექტემბერს ტელეფონით მოუწოდა ზელენსკის, შეეწყვიტა უკრაინული დარტყმები რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე, გლობალური დიზელის ფასების მიზეზით.