ზელენსკი ბრიუსელში ევროპული საბჭოს სამიტზე: ევროკავშირი სანქციებს არ შეასუსტებს, უკრაინა კი ფინანსურ დახმარებას ითხოვს

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს სამიტი იყო მთავარი პლატფორმა უკრაინისთვის ფინანსური, სამხედრო და ენერგეტიკული მხარდაჭერის კოორდინაციისთვის სრულმასშტაბიანი ომის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ზამთრამდე. ევროკავშირის ლიდერებმა საჯაროდ აღიარეს რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების შენარჩუნების ვალდებულება ომის დასრულებამდე და ახალი სანქციების პაკეტის მომზადება დაიწყეს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აშშ-ის მიერ მოსკოვთან ცალკე მოლაპარაკებების ფონზე. ამავდროულად, სამიტმა გამოაშკარავა ევროკავშირის წევრებს შორის ღრმა უთანხმოება რუსეთის გაყინული აქტივების გამოყენების თაობაზე, რაც უკრაინის დაფინანსების გრძელვადიან სტრატეგიას საფრთხეს უქმნის.

რა მოხდა

16 ოქტომბერს უკრაინის პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი ბრიუსელში ჩავიდა ევროპული საბჭოს ორდღიანი სამიტის მეორე დღეზე, რომელიც 15-16 ოქტომბერს გაიმართა. მოლაპარაკებების დაწყებამდე ზელენსკიმ ევროკომისიის პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლიაიენსა და ევროპული საბჭოს პრეზიდენტ ანტონიუ კოშტასთან ერთად ჟურნალისტებთან გამოსვლა გამართა.

კოშტამ განაცხადა, რომ ამ ეტაპზე არ უნდა შემცირდეს უკრაინის დახმარება და არ უნდა შესუსტდეს რუსეთის სანქციები. მან პირადად მიმართა ზელენსკის და აღუთქვა ევროკავშირის მხარდაჭერა არა მხოლოდ ომის დროს, არამედ უკრაინის მომავალი ევროკავშირის წევრობისთვის. ფონ დერ ლიაიენმა ხაზი გაუსვა, რომ ევროკავშირი არ მოხსნის სანქციებს, სანამ რუსეთი ომს არ დაასრულებს, და მე-22 სანქციების პაკეტზე მუშაობას აწარმოებს. მან ასევე აღნიშნა, რომ ევროკავშირი მხარს უჭერდა პრეზიდენტ ტრამპის ენერგეტიკული შეთანხმების ინიციატივას, მაგრამ რუსეთმა ეს არ დაიცვა და პირიქით, ესკალაცია გააგრძელა.

ზელენსკიმ მთავარ პრიორიტეტად მომავალი ზამთრისთვის მომზადება დაასახელა და განაცხადა, რომ უკრაინას ენერგეტიკული, საჰაერო თავდაცვის და საფინანსო საჭიროებებს მოიცავს „საშემოდგომო პაკეტი". მან მოითხოვა დამატებითი საჰაერო თავდაცვის სისტემები და დაფინანსება არა მხოლოდ 2026, არამედ 2027 წლისთვის. ზელენსკიმ ასევე განაცხადა, რომ რუსეთისგან მშვიდობისთვის მზაობის რაიმე სიგნალს არ ხედავს. ნიდერლანდების პრემიერ-მინისტრმა რობ იეტენმა განაცხადა, რომ მცირე რაოდენობის სახელმწიფო გვაძლევს უკრაინისთვის თვალსაჩინო ფინანსურ მხარდაჭერას. ლატვიის პრემიერ-მინისტრმა ანდრის კულბერგსმა შეშფოთება გამოთქვა ორმუზის სრუტის სიტუაციის გამო რუსეთისთვის მიცემული „სუნთქვის სიცოცხლით".

სამიტი გაიმართა აშშ-სთან უკრაინის ურთიერთობის გაუარესების ფონზე: პრეზიდენტმა ტრამპმა ზელენსკი რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების გამო გააკრიტიკა, ხოლო ვაშინგტონმა მოსკოვთან რუსულ დიზელზე შეთანხმება გააფორმა, რაც სანქციების დროებით შესუსტებას ითვალისწინებს და ევროპაში შეშფოთებას იწვევს.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ხაზს უსვამს ზელენსკის პირად გზავნილს სამიტზე: მან დღის წესრიგის ცენტრში ენერგეტიკული საჭიროებები და მომავალი ზამთრისთვის მომზადება მოათავსა, „საშემოდგომო პაკეტი" წარადგინა, რომელიც ენერგეტიკას, საჰაერო თავდაცვას და დაფინანსებას მოიცავს, და დაფინანსება მოითხოვა 2026 და 2027 წლებისთვის. გაშუქება ასევე ანათებს ევროკავშირის ინსტიტუციურ ნაბიჯებს: ახალი კლასტერების გახსნა ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებებში, მომავალი მე-22 სანქციების პაკეტი და კოშტას პირადი დაპირება უკრაინის მომავალი ევროკავშირის წევრობის შესახებ. უკრაინული წყაროები განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს ვაშინგტონთან დიპლომატიურ კონფლიქტს — ტრამპის კრიტიკას ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების გამო და აშშ-რუსეთის დიზელის შეთანხმებას, ასევე ზელენსკის განცხადებას ცალკე ევროპული სამოლაპარაკებო ფორმატის შესახებ, რომელიც უკრაინის ინტერესებს დაიცავს.

როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები

არაუკრაინული ინგლისურენოვანი გამოცემა (ჰონგ კონგიდან) მთავარ აქცენტს ფინანსურ მოთხოვნაზე აკეთებს და ზელენსკის თხოვნას 79 მილიარდი დოლარის დამატებითი დაფინანსებისთვის სათავეში აყენებს. როგორც უკრაინული, ისე არაუკრაინული წყაროები ერთნაირად ახსენებენ ევროკავშირის ინსტიტუციურ პოზიციას — კოშტას და ფონ დერ ლიაიენის განცხადებებს იმის შესახებ, რომ არ არის დრო დახმარების შესამცირებლად და რომ რუსეთმა ტრამპის ენერგეტიკული შეთანხმება არ დაიცვა — მაგრამ ჩარჩოება ფოკუსირებულია ევროკავშირის გზავნილზე კიევისა და მოსკოვისთვის, არა ზელენსკის შიდა პოლიტიკურ მესიჯზე. არაუკრაინული სტატია არ ეხება ევროკავშირის შიგნითა უთანხმოებებს გაყინული აქტივების ან სესხის სტრუქტურის თაობაზე, რაც უკრაინულ გაშუქებაში სამიტის ცენტრალურ დაძაბულობად წარმოჩინდება.

სად განსხვავდება გაშუქება

ევროკავშირის წევრებს შორის სამი ძირითადი უთანხმოება გამოიკვეთა:

**გაყინული რუსული აქტივების გამოყენება:** ბელგიის პრემიერ-მინისტრი ბარტ დე ვევერი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება ამ საკითხის განხილვას და ამტკიცებს, რომ ისტორიულად გაყინული აქტივები მხოლოდ კონფლიქტის დასრულების შემდეგ შეთანხმებებში გამოიყენებოდა. დანიის პრემიერ-მინისტრი მეტე ფრედერიკსენ ამ აქტივებს უკრაინის დამატებითი დაფინანსების „ყველაზე очевидным წყაროდ" მიიჩნევს, ხოლო ლატვიის პრემიერ-მინისტრი ანდრის კულბერგსი მათ უკრაინის დასახმარებლად გამოსაყენებელ ერთ-ერთ წყაროდ მიიჩნევს.

**ფინანსური მხარდაჭერის მასშტაბი და ტვირთის განაწილება:** ნიდერლანდების რობ იეტენი აცხადებს, რომ მცირე რაოდენობის სახელმწიფო გვაძლევს უკრაინისთვის თვალსაჩინო ფინანსურ დახმარებას და ნიდერლანდებს ხუთეულში აყენებს. ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრი ანდრეი ბაბიში კატეგორიულად ეწინააღმდეგება 100 მილიარდი ევროს სესხის ევროკავშირის მრავალწლიან ბიუჯეტში ჩართვას და აცხადებს, რომ ჩეხეთი ამ თანხებს არ დაიცავს და პასუხისმგებლობას არ აიღებს. წინასწარი ცნობებით, სამიტზე უკრაინის დაფინანსების ან რუსული აქტივების საკითხებზე კონსენსუსის ნაკლებობის გამო გადაწყვეტილებები არ მიიღებოდა.

კონტექსტი

უკრაინის დამატებითი საფინანსო საჭიროება 2026 წლისთვის დაახლოებით 70 მილიარდ ევროდ შეფასებულია, ხოლო უკრაინის ფინანსთა მინისტრმა სერგიი მარჩენკომ 2027 წლისთვის შესაძლო 78 მილიარდი დოლარის ბიუჯეტის დეფიციტის შესახებ განაცხადა. ევროკავშირში გაწევრიანების მოლაპარაკებებმა პროგრესი განიცადა ორი დამატებითი კლასტერის გახსნით; ევროკომისია წლის ბოლომდე დანარჩენი ორი კლასტერის გახსნას ცდილობს, თუმცა უკრაინის რეფორმების ტემპი შენელდა, რაც ბიუჯეტის მხარდაჭერის ტრანშებზე გავლენას ახდენს. ევროკომისია რუსეთის წინააღმდეგ მე-22 სანქციების პაკეტს ამზადებს, ხოლო უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიხამ საჯაროდ დაამტკიცა, რომ მოსკოვზე ზეწოლა უნდა გაიზარდოს სანქციების, გაყინული აქტივების გამოყენების, იზოლაციის და ტექნოლოგიებზე წვდომის შეზღუდვის გზით.