ზელენსკი: უკრაინა შეწყვეტს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმებს, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმებს
11 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა მზად არის შეწყვიტოს რუსული ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების დარტყმები, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმებს, ხოლო ნებისმიერი დეესკალაცია უნდა იყოს ურთიერთგამომრიცხავი და რეალური გარანტიებით თანმხლები. განცხადება გაკეთდა ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბრისა და აშშ-რუსეთის დიზელის შეთანხმების ფონზე და მას თან ახლდა რუსული დარტყმების კვირაში მაღალი ტემპის ჩამონათვალი.
მთავარი მომენტები
- ზელენსკიმ 11 ოქტომბერს განაცხადა, რომ უკრაინა მზად არის შეწყვიტოს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმები, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგეტიკულ ობიექტებზე თავდასხმებს.
- ნებისმიერი დეესკალაცია, ზელენსკის თქმით, უნდა იყოს ორმხრივი და თან ახლდეს რეალური გარანტიები; მისი შეფასებით, პუტინი ამის სურვილს არ გამოხატავს.
- კვირაში რუსეთმა უკრაინაზე დაახლოებით 1 450 საჰაერო ბომბა, 75 რაკეტა და 1 640-ზე მეტი დარტყმითი დრონი გაუშვა, დრონების დაახლოებით 60% რეაქტიური ძალის ტიპის იყო.
- დილით დასრულდა სამაშველო ოპერაცია ზაპორიჟიაში, სადაც რუსულმა დარტყმამ 23 ადამიანი მოკლა, მათ შორის ოთხი ბავშვი.
- ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ წინა დღეს რუსებმა სამედიცინო დაწესებულება დაარტყეს ხარკოვში, ხოლო 11 ოქტომბრის დილით — ხუთსართულიანი შენობა სლოვიანსკში, ერთი შესასვლელი მთლიანად განადგურდა და ადამიანები შეიძლება ნანგრევებში იყვნენ.
- განცხადებამ წინ უძღო ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბარს, რის შემდეგაც გამოცხადდა აშშ-რუსეთის შეთანხმება რუსული დიზელის მილიონობით ტონის მიწოდებაზე ამერიკულ და მსოფლიო ბაზრებზე; აშშ-ის საფინანსო სამინისტრომ ვადამდე 2027 წლის 7 აპრილამდე დროებითი ლიცენზია გასცა.
- ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა გააგრძელებს კოორდინაციას ევროპელ ლიდერებთან, ძირითადად დამატებითი საჰაერო თავდაცვის სისტემებისა და საბრძოლო ავიაციის საბრძოლო მასალის მიმართულებით.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
განცხადება პირველად აფიქსირებს უკრაინის მზაობას ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების ურთიერთგამომრიცხავი შეჩერებისთვის, ხოლო დეესკალაციის ნებისმიერ ნაბიჯს რეალური გარანტიების პირობას უკავშირებს — ეს არის საჯარო წითელი ხაზი მოლაპარაკებრივი პროცესისთვის. ის ჟღერდება იმ ფონზე, როცა აშშ კიევზე ზეწოლას ახორციელებს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების გამო და რუსეთთან ცალკე დიზელის მიწოდების შეთანხმებას მართავს, რაც ატლანტიკურ დაძაბულობას ამწვავებს. იმავდროულად, ზელენსკი ევროპელ ლიდერებთან კოორდინაციას საჰაერო თავდაცვისა და საბრძოლო ავიაციის საბრძოლო მასალისთვის უკავშირებს, რაც მიუთითებს უკრაინის დასავლური ვექტორისკენ შესაძლო გადახრაზე, თუ აშშ-ის მხარდაჭერა შესუსტდება.
რა მოხდა
11 ოქტომბერს, კვირას, პრეზიდენტმა ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა მზად არის შეწყვიტოს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმები, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმებს. მისი თქმით, ნებისმიერი დეესკალაციის ნაბიჯი უნდა იყოს ორმხრივი და თან ახლდეს რეალური გარანტიები; მისი შეფასებით, უკვე დღეს რეალურად შესაძლებელია ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების შეჩერება, მაგრამ პუტინს ამის სურვილი არ აქვს. ზელენსკიმ წინა კვირაში რუსული დარტყმების მასშტაბიც დაასახელა: დაახლოებით 1 450 საჰაერო ბომბა, 75 რაკეტა და 1 640-ზე მეტი დარტყმითი დრონი, რომელთა დაახლოებით 60% რეაქტიური ძალის ტიპის იყო. მან ასევე აღნიშნა, რომ წინა დღეს რუსებმა ხარკოვში სამედიცინო დაწესებულება დაარტყეს, ღამით — სამოქალაქო ინფრასტრუქტურას, საცხოვრებელ სახლებსა და ენერგეტიკულ ობიექტებს, ხოლო 11 ოქტომბრის დილით — ხუთსართულიანი შენობა სლოვიანსკში, რა დროსაც ერთი შესასვლელი მთლიანად განადგურდა და ადამიანები შეიძლება ნანგრევებში დარჩნენ. 11 ოქტომბრის დილითვე დასრულდა სამაშველო ოპერაცია ზაპორიჟიაში, სადაც რუსულმა დარტყმამ 23 ადამიანი მოკლა, მათ შორის ოთხი ბავშვი. განცხადებამ წინ უძღო აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპსა და რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს შორის სატელეფონო საუბარს, რის შემდეგაც გამოცხადდა აშშ-რუსეთის შეთანხმება რუსული დიზელის მილიონობით ტონის მიწოდებაზე ამერიკულ და მსოფლიო ბაზრებზე; აშშ-ის საფინანსო სამინისტრომ ვადამდე 2027 წლის 7 აპრილამდე დროებითი ლიცენზია გასცა. ზელენსკიმ ასევე განაცხადა, რომ უკრაინა გააგრძელებს კოორდინაციას ევროპელ ლიდერებთან, ძირითადად დამატებითი საჰაერო თავდაცვის სისტემებისა და საბრძოლო ავიაციის საბრძოლო მასალის მიმართულებით.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ამ განცხადებას ურთიერთგამომრიცხავი, პირობითი შეთავაზების ჩარჩოში წარმოადგენს, როგორც ერთგვაროვანი დათმობის მიღებაზე კატეგორიულ უარს. ყურადღება გამახვილებულია რუსეთის მიერ სამოქალაქო და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის უწყვეტ დარტყმებზე იმავე კვირაში — ზაპორიჟიაში 23 ადამიანის, მათ შორის ოთხი ბავშვის სიცოცხლის შემწყობი რუსული დარტყმა, ხარკოვში სამედიცინო დაწესებულებაზე თავდასხმა და სლოვიანსკში ხუთსართულიანი შენობის ერთი შესასვლელის სრული განადგურება. განცხადებაში ხაზგასასმელია ევროპელ ლიდერებთან მიმდინარე კოორდინაცია საჰაერო თავდაცვისა და საბრძოლო ავიაციის საბრძოლო მასალისთვის, რაც ევროპული მხარდაჭერის ნარატივს ამყარებს. უკრაინული წყაროები ასევე მკვეთრად აკრიტიკებენ ტრამპის ნაბიჯებს, აშშ-რუსეთის დიზელის შეთანხმებას აშშ-ის „სისუსტედ“ და პუტინისთვის „საჩუქრად“ მოიხსენიებენ და ტრამპის უკრაინულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების შეჩერების მოთხოვნას კიევზე ზეწოლად, მოსკოვის წახალისებად წარმოაჩენენ. ამავე კონტექსტში ისინი უკრაინის, აშშ-ისა და ევროპის ოფიციალური პირების მიამიტში, მაიამიში გამართულ, ომის დასრულების მიზნით წარმოებული მრავალმხრივი მოლაპარაკებების ნაადრევად შეწყვეტას და პუტინის მრჩევლის, იური უშაკოვის, მეშვეობით გავრცელებულ განცხადებას მოჰყვანენ, რომ პუტინმა სამშვიდობო მოლაპარაკებები უარყო და სამხედრო მოქმედებების გაგრძელება გამოაცხადა.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
ერთი საერთაშორისო სააგენტო, APA (აზერბაიჯანი, ინგლისურად), წინა პლანზე აყენებს ზელენსკის პირობით შეთავაზებას და კონტექსტად იყენებს ტრამპ-პუტინის საუბარს, აშშ-რუსეთის დიზელის შეთანხმებას, ზელენსკის „დაბადების დღის საჩუქარი პუტინისთვის“ შეფასებას და მაიამიში მოლაპარაკებების ნაადრევ დასრულებას — მაგრამ არ მოიცავს რუსული დარტყმების კვირეულ შეჯამებას, ზაპორიჟიის, ხარკოვის, სლოვიანსკის დარტყმების დეტალებს და უკრაინული წყაროებისთვის დომინანტურ ევროპულ კოორდინაციის თემას.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავება იმაშია, შეურათხათ ამერიკელმა მოლაპარაკებლებმა — სტივ ვიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა — განაცხადეს, რომ ტრამპს შეუძლია შეაჩეროს უკრაინისთვის დაზვერვითი ინფორმაციის გაზიარება, თუ კიევი რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმებს გააგრძელებს. Axios-მა, უსახელო ამერიკელ და უკრაინელ ჩინოვნიკებზე დაყრდნობით, ასეთი მუქარა გადასცა; ამერიკელმა ჩინოვნიკმა უარყო, რომ მუქარა ყოფილა, თუმცა ხაზი გაუსვა, რომ აშშ უკრაინის მნიშვნელოვანი პარტნიორია და კიევმა ნაბიჯები არ უნდა გადადგას, რომლებიც ამერიკელ მომხმარებლებს აზარალებს. მეორე განსხვავება ზელენსკის პოზიციის ინტერპრეტაციაშია: Financial Times-სთვის მიცემულ კომენტარში უსახელო უკრაინელმა ჩინოვნიკმა განაცხადა, რომ უკრაინა ვაშინგტონის გადაწყვეტილების მიუხედავად რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმებს გააგრძელებს, ზელენსკი კი საჯაროდ აკონდიციონებს ნებისმიერ შეჩერებას რუსეთის მხრიდან რეციპროკულობაზე.
კონტექსტი
რუსული დარტყმები უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე განახლდა ომის დეკლარირებულ მიზნად და მოჰყვა ელექტროგენერაციისა და ქსელის ობიექტებზე განმეორებითი თავდასხმები. უკრაინული შორი დიაპაზონის დრონებით რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმები კონფლიქტის განმეორებადი ელემენტი გახდა და ვაშინგტონთან დაძაბულობის წყარო — გლობალურ დიზელის ფასებზე მისი გავლენის გამო. 9 ოქტომბერს ტრამპმა და პუტინმა სატელეფონო საუბარი გამართეს; ტრამპმა მას შემდეგ გამოაცხადა რუსულ დიზელზე სანქციების მოხსნისა და რუსული დიზელის მილიონობით ტონის ამერიკულ და მსოფლიო ბაზრებზე მიწოდების შეთანხმება; აშშ-ის საფინანსო სამინისტრომ ვადამდე 2027 წლის 7 აპრილამდე დროებითი ლიცენზია გამოსცა. უკრაინამ ეს ნაბიჯი აშშ-ის „სისუსტედ“ და პუტინისთვის „საჩუქრად“ მოიხსენია; ევროკავშირმა განაცხადა, რომ რუსეთზე ზეწოლის შესუსტების დრო არ არის. მაიამიში უკრაინის, ამერიკის და ევროპის მრავალმხრივი მოლაპარაკებები ომის დასრულების მიზნით ნაადრევად შეწყდა; 10 ოქტომბერს უკრაინული დელეგაცია სამშობლოში გაემგზავრა. რუსეთის პრეზიდენტის თანაშემწე იური უშაკოვი განაცხადა, რომ პუტინმა ტრამპთან საუბარში სამშვიდობო მოლაპარაკებები უარყო და ხაზი გაუსვა, რომ რუსეთი საბრძოლო მოქმედებებს გააგრძელებს, სანამ „ყველა თავის მიზანს“ არ მიაღწევს. Axios-მა, უსახელო ამერიკელ ჩინოვნიკზე დაყრდნობით, დაწერა, რომ ტრამპმა დიზელის შეთანხმების გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღო, რაც ზელენსკიმ რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების ცალმხრივად შეჩერებაზე უარი განაცხადა.