ზელენსკი: უკრაინა შავი ზღვის გამავალი რეჟიმს დათანხმდა და რუსეთის პასუხს ელოდება
კრიმის პლატფორმის მეექვსე სამიტზე ნიუ-იორკში 23 სექტემბერს პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა შავ ზღვაში გემების უსაფრთხო გატარების რეჟიმს დათანხმდა და შუამავლების მეშვეობით რუსეთის პასუხს ელოდება. მისი თქმით, ეგვიპტე, ინდოეთი და თურქეთი უკრაინას შავი ზღვის ნავიგაციასთან დაკავშირებით წერილობით წინადადებებით მიმართეს. ზელენსკიმ ენერგიისა და სურსათის ფასების ზრდა რუსეთის მიერ 2014 წელს ყირიმის ოკუპაციას და ნახემარს დაუკავშირა.
მთავარი მომენტები
- ზელენსკიმ 23 სექტემბერს კრიმის პლატფორმის მეექვსე სამიტზე განაცხადა, რომ უკრაინა შავ ზღვაში გემების უსაფრთხო გატარების რეჟიმს დათანხმდა.
- უკრაინა შუამავლების მეშვეობით რუსეთის პასუხს ელოდება; ეგვიპტის, ინდოეთისა და თურქეთის წინადადებები, ზელენსკის თქმით, „ქაღალდზეა".
- ზელენსკიმ ენერგიისა და სურსათის ფასების ზრდა რუსეთის 2014 წლის ყირიმის ოკუპაციასა და მის შემდგომ მილიტარიზაციას დაუკავშირა.
- თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაკან ფიდანმა განაცხადა, რომ თურქეთი შავი ზღვის საკითხზე მოლაპარაკებებს აქტიურად აწარმოებს.
- ნიუ-იორკში ვიზიტის ფარგლებში ზელენსკისა და თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიიფ ერდოღანის შეხვედრა გაიმართა.
- 2026 წლის ივლისსა და აგვისტოს პირველ ნახევარში რუსეთმა 52 სამოქალაქო გემი დაარტია, ხოლო აგვისტოში უკრაინის მარცვლეულის ექსპორტი 2025 წლის ანალოგიური პერიოდის მოცულობასთან შედარებით 2,5-ჯერ შემცირდა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
უკრაინის მზადყოფნამ შავი ზღვის გამავალი რეჟიმის მიმართ მოლაპარაკებადი სიგნალი გაუგზავნა საერთაშორისო საზოგადოებას და რუსეთს, თუმცა მოსკოვის პასუხი ჯერ კიდევ მიღებული არ არის. სამმხრივი დიპლომატია ეგვიპტეს, ინდოეთისა და თურქეთის ჩართვით მიუთითებს, რომ საკითხი გასცდა ორმხრივ ფორმატს. ფონზე კი რუსეთის გაძლიერებული თავდასხმები სამოქალაქო გემებზე და უკრაინის მარცვლეულის ექსპორტის მკვეთრი ვარდნა მოლაპარაკების სასწრაფოდ გამართვის აუცილებლობაზე მეტყველებს — ვინაიდან შეფერხებამ შეიძლება უკრაინას 2026/27 სამარკეტინგო წელს 5 მილიარდ დოლარზე მეტი ექსპორტის შემოსავალი და დაახლოებით 24 მილიონი ტონა მარცვლეულის გატანა უკარგვინოს.
რა მოხდა
კრიმის პლატფორმის მეექვსე სამიტზე, რომელიც ნიუ-იორკში 23 სექტემბერს გაიმართა, პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა შავ ზღვაში გემების უსაფრთხო გატარების რეჟიმს დათანხმდა და შუამავლების მეშვეობით რუსეთის პასუხს ელოდება. მისი თქმით, ეგვიპტემ, ინდოეთმა და თურქეთმა უკრაინას შავი ზღვის ნავიგაციასთან და სურსათის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით ვარიანტები შესთავაზეს, რომლებიც „ქაღალდზეა". ზელენსკიმ კიდევ ერთხელ დააკავშირა ენერგიისა და სურსათის გლობალური ფასების ზრდა რუსეთის მიერ 2014 წელს ყირიმის ოკუპაციასთან და ნახემარის შემდგომ მილიტარიზაციასთან; მისი შეფასებით, ყირიმის „უზარმაზარ სამხედრო ბაზად" გადაქცევის გარეშე მარცვლეულის, სასუქების, დიზელისა და ნავთობის ექსპორტი შავ ზღვაში შეუფერხებლად წარიმართებოდა. უკრაინამ ასევე შავ ზღვაში ცეცხლის შეწყვეტის სარკის რეჟიმი შესთავაზა საქონლის, მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის, შეუფერხებელი ტრანსპორტირებისთვის. ნიუ-იორკში ვიზიტის ფარგლებში ზელენსკის შეხვედრა გამართა თურქეთის პრეზიდენტ რეჯეფ თაიიფ ერდოღანთან; თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჰაკან ფიდანმა განაცხადა, რომ თურქეთი მოლაპარაკებებს შავი ზღვის საკითხზე აქტიურად აწარმოებს. ზელენსკიმ მადლობა გადაუხადა ევროპას, აშშ-ს, თურქეთს და ეგვიპტეს სურსათის უსაფრთხოებისა და ნავიგაციის აღდგენის მიზნით გაწეული ძალისხმევისთვის.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
ყველა მოწოდებული წყარო უკრაინულენოვანი მედია და სააგენტოებია, რომლებიც ფოკუსირებენ ზელენსკის განცხადებებზე და ხაზს უსვამენ უკრაინის მზადყოფნას მოლაპარაკებებისთვის, ხოლო შავი ზღვის დარღვევებში ბრალს რუსეთს აკისრებენ. ისინი შავი ზღვის ექსპორტის პრობლემების ფუნდამენტურ მიზეზად 2014 წლის ყირიმის ოკუპაციას მიიჩნევენ და რუსეთის თავდასხმებს სამოქალაქო გემებზე „განზრახ ეკონომიკურ და ჰუმანიტარულ ტერორად" აფასებენ. გარდა ამისა, ხაზს უსვამენ შუამავლების — თურქეთის (ფიდანის აქტიურობა და ზელენსკი-ერდოღანის შეხვედრა ნიუ-იორკში), ეგვიპტისა და ინდოეთის — დიპლომატიურ როლს.
კონტექსტი
რუსეთმა ყირიმი 2014 წელს დაიკავა და მას შემდეგ ნახემარი მილიტარიზებულია, რაც, ზელენსკის შეფასებით, შავ ზღვაში მარცვლეულის, სასუქების, დიზელისა და ნავთობის ექსპორტის შეფერხების ფუნდამენტური მიზეზია. 2022 წელს რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ მსოფლიოში სურსათის ფასები მკვეთრად გაიზარდა და განსაკუთრებით განვითარებადი ქვეყნები დააზარალა; 18 სექტემბერს გახსნილ გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე ევროკავშირის წარმომადგენლებს 2022 წლის მსგავსი სურსათის კრიზისის თავიდან აცილება ევალებოდათ. უკრაინის აღდგენის, ინფრასტრუქტურისა და ტრანსპორტის მინისტრის მიკოლა კალაშნიკის ინფორმაციით, სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან დღემდე 1173 პორტის ინფრასტრუქტურის ობიექტი და 274 სამოქალაქო გემია დაზიანებული ან ნაწილობრივ განადგურებული. შავი ზღვის ბლოკადის გამო რუსეთიდან და უკრაინიდან დაახლოებით 100 მილიონი ტონა სურსათი ვერ აღწევს მსოფლიო ბაზარს — დაახლოებით 60 მილიონი ტონა რუსული მარცვლეული და 30-35 მილიონი ტონა უკრაინული მარცვლეული და ზეთოვანი კულტურები. Forbes Ukraine-ის შეფასებით, თუ მარცვლეულის ექსპორტის ბლოკადა 2026/27 სამარკეტინგო წლის ბოლომდე გაგრძელდება, უკრაინას 5 მილიარდ დოლარზე მეტი ექსპორტის შემოსავალი და დაახლოებით 24 მილიონი ტონა მარცვლეულის გატანის შესაძლებლობა შეიძლება დაეკარგოს. 14 სექტემბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ დიზელის ფასების ზრდა ძირითადად რუსეთის ომმა გამოიწვია და არა ირანის ირგვლივ მდგომარეობამ; ზელენსკიმ უპასუხა, რომ კიევი მზადაა კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმების ურთიერთშეწყვეტისთვის, თუ პარტნიორები რუსეთის შესრულების გარანტიას მისცემენ. 15 სექტემბერს კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა ე.წ. „ენერგეტიკული ზავი“ „ძალიან კარგ იდეად" მონათხოვრა, თუმცა მანამდე ენერგეტიკა უკრაინის „ახილესის ქუსლად" მონათხოვრა და ამით პრაქტიკულად გამორიცხა ასეთი შეთანხმების შესაძლებლობა. უკრაინამ 51 გაეროს წევრ სახელმწიფოსთან ერთად სრული, დაუყოვნებელი და უპირობო ცეცხლის შეწყვეტის მოწოდებას შეუერთდა.