ფლორიდის შეხვედრაზე ტრამპის დიზელის შეთანხმება პუტინთან გამოაცხადდა; გავრცელდა ოთხპუნქტიანი სამშვიდობო გეგმის დეტალები
9 ოქტომბერს ფლორიდაში, სტივ უიტკოფის Shell Bay-ის გოლფის კლუბში, ექვსსაათიანი შეხვედრა გამართა აშშ-ის სპეცწარმომადგენლებმა ჯარედ კუშნერმა და სტივ უიტკოფმა უკრაინის დელეგაციასთან და დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, ევროკავშირისა და ნატოს წარმომადგენლებთან. იმავე დღეს დონალდ ტრამპმა განაცხადა ვლადიმერ პუტინთან რუსული დიზელის საწვავის მიწოდების შეთანხმების შესახებ, რამაც გააკრიტიკა გამოიწვია კიევსა და ევროპის დედაქალაქებში. პარალელურად, The Washington Post-მა დაავსტურა ცნობები ოთხძირითადი კომპონენტისგან შემდგარი სამშვიდობო გეგმის შესახებ, რომელსაც აშშ და ევროპა ერთობლივად ამუშავებენ. უკრაინის პრეზიდენტის კომუნიკაციების მრჩეველმა დმიტრო ლიტვინმა ეს გეგმა „არაცუდ პიარად“ შეაფასა და განაცხადა, რომ ის არ წარმოადგენს შეთანხმებულ ერთობლივ ამერიკულ-ევროპულ დოკუმენტს.
მთავარი მომენტები
- 9 ოქტომბერს ფლორიდაში ექვსსაათიანი შეხვედრა გამართეს ჯარედ კუშნერმა და სტივ უიტკოფმა უკრაინის სამპიროვნიან დელეგაციასთან, ასევე დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, ევროკავშირისა და ნატოს წარმომადგენლებთან.
- იმავე დღეს დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ვლადიმერ პუტინთან შეთანხმებას მიაღწია რუსული დიზელის საწვავის აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე მიწოდების შესახებ (ტრამპის თანახმად, 4,8 მლნ ტონა; Reuters-ის თანახმად, 2,25 მლნ ბარელზე მეტი).
- ამერიკელმა წარმომადგენლებმა უკრაინას მოუწოდეს შეეწყვიტა რუსული ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმები; ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ეს მოთხოვნა უარყო.
- ზელენსკიმ ტრამპის გადაწყვეტილება, რომელიც რუსულ დიზელზე სანქციებს ასუსტებდა, „უსამართლო და უპრინციპო“ � назвал.
- The Washington Post-ის ცნობით, აშშ და ევროპა ოთხკომპონენტიან სამშვიდობო გეგმაზე მუშაობენ: უკრაინის აღდგენის დაფინანსება (მსოფლიო ბანკი, BlackRock), ნატოს მე-5 მუხლის ეკვივალენტური უსაფრთხოების გარანტიები, რუსეთ-უკრაინა-ევროკავშირის ეკონომიკური/ენერგეტიკური ინტეგრაცია და ცეცხლის შეწყვეტა მიმდინარე კონტაქტის ხაზზე.
- Reuters-ის წყაროს ცნობით, კრემლთან ახლოს მდგომმა პირებმა ამერიკელ წარმომადგენლებს უთხრეს, რომ პუტინი მოლაპარაკებებს მხოლოდ მაშინ დაუბრუნდება, თუ დონბასის უკრაინის კონტროლის ქვეშ მყოფ დანარჩენ დაახლოებით 11%-ს მიიღებს.
- ევროკავშირის უფროსმა ჩინოვნიკმა ბიორნ ზაიბერტმა 11 ოქტომბერს ევროკავშირის 27 ქვეყნის ელჩებს განუცხადა, რომ „ამერიკელები რუსებთან უფრო მეტად თანამშრომლობენ, ვიდრე საჯაროდ აღიარებენ“; ელჩები დიზელის შეთანხმების გამოცხადებამ „შოკში ჩააგდო“.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ფლორიდის შეხვედრა და მოგვიანებით The Washington Post-ში გამოქვეყნებული ცნობები პირველად ასახავს კონკრეტულ ოთხკომპონენტიან ჩარჩოს ომის დასრულებისთვის, რომელიც აკავშირებს უკრაინის აღდგენის დაფინანსებას, ნატოს მე-5 მუხლის ტიპის უსაფრთხოების გარანტიებს, რუსეთის ეკონომიკურ რეინტეგრაციას და ცეცხლის შეწყვეტას მიმდინარე ფრონტის ხაზზე, ტერიტორიული კომპრომისის საფუძველზე. ტრამპის ცალმხრივმა გადაწყვეტილებამ რუსულ დიზელზე სანქციების შემსუბუქების შესახებ ფაქტობრივად ჩაშალა აშშ-ის ენერგეტიკული სანქციები და გამოიწვია კიევისა და ევროპის მწვავე რეაქცია, რაც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს აშშ-ის პოლიტიკის კოორდინაციას ომის მიმართ. ამერიკელმა წარმომადგენლებმა უკრაინას გადასცეს კრემლის პირობა: პუტინი მოლაპარაკებებს მხოლოდ დონბასის უკრაინის კონტროლის ქვეშ მყოფი დანარჩენი დაახლოებით 11%-ის სანაცვლოდ დაუბრუნდება — მოთხოვნა, რომელიც უკრაინამ კატეგორიულად უარყო. მაიამის მოლაპარაკებები დაგეგმილზე ადრე დასრულდა, უიტკოფ-კუშნერის მოსკოვში დაგეგმილი ვიზიტი გადაიდო, ხოლო უკრაინის სამიზნე ამ გეგმას „არაცუდ პიარად“ მიიჩნევს.
რა მოხდა
9 ოქტომბერს ფლორიდაში, სტივ უიტკოფის Shell Bay-ის გოლფის კლუბში, აშშ-ის სპეცწარმომადგენლებმა ჯარედ კუშნერმა და სტივ უიტკოფმა ექვსსაათიანი შეხვედრა გამართეს სამპიროვნიან უკრაინულ დელეგაციასთან, ასევე დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, ევროკავშირისა და ნატოს უფროს ჩინოვნიკებთან. შეხვედრის დროს უიტკოფი მოკლედ გავიდა ოთახიდან, რათა ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბარში ჩართულიყო. ამერიკელმა წარმომადგენლებმა უკრაინას მოსთხოვეს შეეწყვიტათ რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმები და აცნობეს, რომ ტრამპი რუსეთთან დიზელის საწვავის შესახებ შეთანხმებას გააფორმებდა; მათ ასევე ხაზი გაუსვეს, რომ პუტინი ჯერჯერობით მზად არ არის ომის დასრულების მოლაპარაკებებისთვის. იმავე დღეს ტრამპმა განაცხადა პუტინთან რუსული დიზელის საწვავის აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე მიწოდების შეთანხმების შესახებ. უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ეს გადაწყვეტილება „უსამართლო და უპრინციპო“ უწოდა და უარი თქვა ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმების შეწყვეტაზე. Reuters-ის სამი წყაროს, მათ შორის ერთი მონაწილის, ცნობით, ამერიკელები არ დაემუქრნენ ცალსახის შეწყვეტით უკრაინისთვის სამხედრო ან დაზვერვითი მხარდაჭერის შეწყვეტით, თუმცა Financial Times-მა, Axios-მა, CNN-მა და The Washington Post-მა დაწერეს, რომ მათ მუქარა გამოუყენეს დაზვერვის გაზიარების და/ან ევროპული შეიარაღების შესყიდვების შეჩერების თაობაზე. მაიამის მოლაპარაკებები დაგეგმილზე ადრე დასრულდა, ხოლო უიტკოფ-კუშნერის მოსკოვში დაგეგმილი ვიზიტი გადაიდო. 12-13 ოქტომბერს The Washington Post-მა გამოაქვეყნა სვეტი ოთხკომპონენტიანი სამშვიდობო გეგმის შესახებ, რომელსაც აშშ და ევროპა ერთობლივად ამუშავებენ: უკრაინის აღდგენის დაფინანსების მექანიზმი მსოფლიო ბანკისა და BlackRock-ის მონაწილეობით; ნატოს მე-5 მუხლის ეკვივალენტური უსაფრთხოების გარანტიები; რუსეთ-უკრაინა-ევროკავშირის ეკონომიკური და ენერგეტიკური ინტეგრაცია, მათ შორის შესაძლო ნავთობ-გაზსადენით; და ცეცხლის შეწყვეტა მიმდინარე კონტაქტის ხაზზე, რაც რუსეთს ამ ეტაპზე ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, მათ შორის დონბასის ნაწილზე, კონტროლის შენარჩუნების საშუალებას მისცემდა. 11 ოქტომბერს ევროკავშირის უფროსმა ჩინოვნიკმა ბიორნ ზაიბერტმა, რომელიც ფლორიდის შეხვედრას ესწრებოდა, 27 ქვეყნის ელჩებთან ბრიფინგი გამართა და მათ განუცხადა, რომ „ამერიკელები რუსებთან უფრო მეტად თანამშრომლობენ, ვიდრე საჯაროდ აღიარებენ“; ელჩები დიზელის შეთანხმების გამოცხადებამ „შოკში ჩააგდო“.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ყურადღებას ამახვილებს 9 ოქტომბრის მაიამის შეხვედრაზე და შემდგომ The Washington Post-ში გაჟონვაზე, ხაზგასასმელად მუდმივად აღნიშნავს, რომ გამოქვეყნებული „სამშვიდობო გეგმა“ არ წარმოადგენს შეთანხმებულ ერთობლივ ამერიკულ-ევროპულ დოკუმენტს, არამედ „არაცუდ პიარს“ ამერიკული მხარის მხრიდან, როგორც ამას პრეზიდენტის კომუნიკაციების მრჩეველი დმიტრო ლიტვინი აფასებს. უკრაინული გამოცემები ხაზს უსვამენ კიევისა და ევროპელი პარტნიორების გაღიზიანებას ტრამპ-პუტინის ცალმხრივ დიზელის შეთანხმებაზე, რომელიც ფაქტობრივად ასუსტებს აშშ-ის სანქციებს რუსულ ენერგომატარებლებზე და რომელიც ზელენსკის სიტყვებით „უსამართლო და უპრინციპოა“. ცენტრალური ადგილი უჭირავს უკრაინის წითელ ხაზებს: ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნების მტკიცე მოთხოვნას, უარს დონბასის უკრაინის კონტროლის ქვეშ მყოფი ნაწილის რუსეთზე გადაცემაზე, უარს რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმების შეწყვეტაზე ამერიკის მოთხოვნის საფუძველზე და მზაობას მხარი დაუჭიროს მხოლოდ ისეთ ენერგეტიკულ ცეცხლის შეწყვეტას, რომელსაც მოსკოვიც დაიცავს. უკრაინული წყაროები ასევე ხაზს უსვამენ რუსულ წინაპირობას, რომელიც ამერიკელმა წარმომადგენლებმა გადასცეს: პუტინი მოლაპარაკებებს მხოლოდ დონბასის უკრაინის კონტროლის ქვეშ მყოფი დანარჩენი დაახლოებით 11%-ის სანაცვლოდ დაუბრუნდება.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
წყაროების ნაკრები ექსკლუზიურად უკრაინულენოვანი მედიისგან შედგება, თუმცა რამდენიმე სტატია ეყრდნობა საერთაშორისო გამოცემებს (Reuters, The Washington Post, Financial Times, Axios, CNN, The New York Times, Bloomberg) და ამბავს აშშ-ის ხელმძღვანელობით დიპლომატიურ ინიციატივად წარმოაჩენს ევროპული ჩართვით, სადაც Reuters-ის წყაროები „აშშ-ის მხრიდან ცალსახა მუქარის არარსებობის“ ვერსიას აწვდიან, ხოლო FT/Axios/CNN/Washington Post — „დაზვერვის/შეიარაღების შეჩერების მუქარის“ ვერსიას. The Washington Post-ის რეპორტაჟი, რომელიც უკრაინულმა მედიამ გადმოსცა, პროპოზიციას ოთხკომპონენტიან ერთობლივ ამერიკულ-ევროპულ პაკეტად წარმოაჩენს. ევროპელი დიპლომატების ცნობები, მათ შორის ბიორნ ზაიბერტის ბრიფინგი ევროკავშირის ელჩებისთვის, გამოიყენება იმის გადმოსაცემად, რომ „ამერიკელები რუსებთან უფრო მეტად თანამშრომლობენ, ვიდრე საჯაროდ აღიარებენ“ და რომ ევროპის ლიდერები დიზელის შეთანხმებამ „შოკში ჩააგდო“, თუმცა მათი განზრახვაა, რომ დიპლომატიური პროცესი უიტკოფ-კუშნერის ხელმძღვანელობით გაგრძელდეს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა. პირველ რიგში, არსებობს უთანხმოება იმის თაობაზე, ამუქარებდნენ თუ არა ამერიკელი წარმომადგენლები ცალსახად უკრაინისთვის სამხედრო ან დაზვერვითი მხარდაჭერის შეწყვეტით, თუ კიევი რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმებს არ შეწყვეტდა: Reuters-ის სამი წყარო, მათ შორის ერთი მონაწილე, აცხადებს, რომ ცალსახა მუქარა არ გამოუყენებიათ, ხოლო Financial Times-ი, Axios-ი, CNN-ი და The Washington Post-ი წერენ, რომ მუქარა გამოყენებული იყო დაზვერვის გაზიარების და/ან ევროპული შეიარაღების შესყიდვების შეჩერების თაობაზე. მეორე, განსხვავებული შეფასება არსებობს The Washington Post-ში გაჟონილი „სამშვიდობო გეგმის“ სტატუსთან დაკავშირებით: სტატიაში ის ერთობლივ ამერიკულ-ევროპულ გეგმად არის წარმოდგენილი, ხოლო პრეზიდენტ ზელენსკის კომუნიკაციების მრჩეველი დმიტრო ლიტვინი ამტკიცებს, რომ სვეტი ასახავს მხოლოდ ამერიკული გუნდის ნაწილის პოზიციას და არა ერთობლივ შეთანხმებულ ამერიკულ-ევროპულ დოკუმენტს. მესამე, რუსული დიზელის მოცულობის შეფასებაში განსხვავებაა: ტრამპი საჯაროდ 4,8 მლნ ტონას ასახელებს, Reuters-ის რეპორტაჟი კი 2,25 მლნ ბარელზე მეტზე მიუთითებს. მეოთხე, უკრაინული დელეგაციის შემადგენლობასთან დაკავშირებით: ერთი წყარო აცხადებს, რომ 12 ოქტომბრის საღამოს კიევში დაბრუნებული ჯგუფი ოთხი პირისგან შედგებოდა, სხვა რეპორტაჟები კი მას სამ პირად ასახელებენ.
კონტექსტი
რუსეთმა ფართომასშტაბიანი შეჭრა უკრაინაში 2022 წლის 24 თებერვალს დაიწყო და ომი მას შემდეგ გრძელდება, დონბასის ნაწილის და სხვა უკრაინული ტერიტორიების ოკუპაციით. აშშ-ის სანქციები რუსულ ენერგომატარებლებზე, მათ შორის რუსულ დიზელზე, ძალაში იყო, ხოლო ტრამპის ადმინისტრაციამ ახლახან მოაწერა ხელი რუსეთთან დაკავშირებულ სანქციების კანონმდებლობას, რომელსაც დიზელის შეთანხმება, რეპორტაჟების თანახმად, ასუსტებს. უკრაინა მტკიცედ დგას ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნების პოზიციაზე და არ დათანხმებულა დონბასის უკრაინის კონტროლის ქვეშ მყოფი დანარჩენი ნაწილის რუსეთზე გადაცემაზე. ევროპის დედაქალაქებმა და უკრაინამ ტრამპ-პუტინის დიზელის შეთანხმებას მწვავე რეაქცია გამოხატეს, თუმცა ევროპის ლიდერებმა განაცხადეს, რომ უიტკოფ-კუშნერის ხელმძღვანელობით დიპლომატიური პროცესის გაგრძელებას გეგმავენ. ევროპელმა დიპლომატმა შეაფასა, რომ უკრაინის შესაძლებლობამ რუსულ ნავთობგადამუშავების ქარხნებზე დარტყმები მიაყენოს რუსულ ეკონომიკას ზიანი მიაყენა და კიევის მოლაპარაკებრივი პოზიცია გააძლიერა, რაც იმის მიზეზია, რომ აშშ-ის მოთხოვნა ამ დარტყმების შეწყვეტის შესახებ ცენტრალური უთანხმოების საგანი გახდა.