ტრამპი უკრაინას მოუწოდებს ახალი პრეზიდენტი აირჩიოს; ზელენსკი დიზელის შეთანხმებას „საჩუმაროდ“ აფასებს
10 ოქტომბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ჟურნალისტებთან განაცხადა, რომ უკრაინას ახალი პრეზიდენტი სჭირდება, რომელიც რუსეთთან ომის დასასრულებლად შეთანხმების დადებას შეძლებს. განცხადება მოჰყვა 9 ოქტომბრის ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბრის შემდეგ, რომლის დროსაც შეთანხმება გაფორმდა რუსული დიზელის საწვავის აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე მიწოდებაზე 2027 წლის 7 აპრილამდე მოქმედი სანქციების შეჩერებით. ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ეს ნაბიჯი „საჩუმაროდ პუტინისთვის საჩუმარო საჩუმაროდ“ და „სისუსტედ“ შეაფასა, ხოლო უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ განაცხადა, რომ ზელენსკის უკრაინელი ხალხის მხარდაჭერა აქვს.
მთავარი მომენტები
- 10 ოქტომბერს ტრამპმა თქვა: „დროა, რომ უკრაინამ ახალი პრეზიდენტი აირჩიოს, რომელიც ომის დასასრულებელ შეთანხმებას დადებს".
- ტრამპმა ზელენსკი დაადანაშაულა იმაში, რომ მას ომის „ბევრჯერ" დასრულება შეეძლო, მაგრამ „არჩევდა არ გაეკეთებინა".
- 9 ოქტომბერს ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბრის შემდეგ შეთანხმება გაფორმდა რუსული დიზელის მიწოდებაზე (300 ათასი ტონა დაუყოვნებლივ, 500 ათასი ნოემბერში, მილიონი ტონა შემდეგ, დამატებით 3 მილიონამდე); აშშ-ის სა� Treasury-მ ლიცენზია გასცა 2027 წლის 7 აპრილამდე.
- ზელენსკიმ დიზელის შეთანხმება „საჩუმაროდ პუტინისთვის საჩუმარო საჩუმაროდ“ და „სისუსტედ" მოიხსენია და თქვა, რომ უკრაინული მოლაპარაკებთა ჯგუფი მაიამიში „ფარად" გამოიყენებოდა.
- უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ განაცხადა, რომ ზელენსკის უკრაინელი ხალხის მხარდაჭერა აქვს და ლიდერის არჩევა უკრაინელების უფლებაა, რუსეთის არჩევნის საკითხი კი არა.
- 9-10 ოქტომბრის ღამეს რუსულმა დარტყმებმა ზაპორიჟიაში მოკლა მინიმუმ 20 ადამიანი, მათ შორის სამი ბავშვი; დაშავდა მინიმუმ 18.
- ტრამპმა უკრაინის რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმები გააკრიტიკა და თქვა, რომ აშშ-მა ზელენსკისთვის ნათქვამი: „რაც გინდათ გააკეთეთ რუსეთთან, მაგრამ ნავთობგადამამუშავებლებს ნუ შეეხებით — ეს მსოფლიო პრობლემაა".
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ტრამპის განცხადება უპრეცედენტოა — მოქმედმა აშშ-ის პრეზიდენტმა ომში მყოფი და აშშ-ის მიერ მხარდაჭერილი ქვეყნის ლიდერის შეცვლისკენ საჯაროდ მოუწოდა. ეს მოჰყვა მოსკოვთან რუსული დიზელის მიწოდების შეთანხმებას, რაც მკვეთრად ეწინააღმდეგება ბოლო პერიოდის აშშ-ის პოლიტიკას, რომელიც რუსეთის საომარ შემოსავლებს ზღუდავდა. განცხადება მაიამიში უკრაინა-აშშ-ევროპის მოლაპარაკებების ფონზე გაკეთდა, რამაც კიდევ უფრო შეარყიოა უკრაინის მოლაპარაკებრივი პოზიცია.
რა მოხდა
10 ოქტომბერს, თეთრი სახლიდან ტენესიში გამგზავრების წინ, აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ჟურნალისტებს უთხრა, რომ „დროა, უკრაინამ ახალი პრეზიდენტი აირჩიოს", რომელიც რუსეთთან ომის დასასრულებელ შეთანხმებას დადებს. მან ვოლოდიმირ ზელენსკი დაადანაშაულა იმაში, რომ ომის დასასრულებლად მრავალი შესაძლებლობა ჰქონდა, მაგრამ „არჩევდა არ გამოეყენებინა". ტრამპმა ასევე გააკრიტიკა უკრაინის დარტყმები რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე, რომელთა შეჩერებაზეც, მისი თქმით, ვაშინგტონი ზელენსკის მოუწოდებდა, რადგან ეს „მსოფლიო პრობლემას" ქმნის. განცხადება მოჰყვა 9 ოქტომბრის ტრამპ-პუტინის სატელეფონო საუბარს, რომლის შემდეგაც ტრამპმა შეთანხმება გამოაცხადა რუსული დიზელის საწვავის აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე მიწოდებაზე. ზელენსკიმ ეს ნაბიჯი მწვავედ გააკრიტიკა და უკრაინული მოლაპარაკებრივი ჯგუფი „ფარად" გამოყენებად შეაფასა. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ უპასუხა, რომ ზელენსკის უკრაინელი ხალხის მხარდაჭერა აქვს და ლიდერის არჩევა მხოლოდ უკრაინელების უფლებაა. მაიამიში უკრაინა-აშშ-ევროპის მოლაპარაკებები დიზელის შეთანხმების გამოცხადების შემდეგ ნაადრევად შეწყდა; უკრაინულმა დელეგაციამ განაცხადა, რომ შეთანხმების შესახებ წინასწარ არ იყო ინფორმირებული. 9-10 ოქტომბრის ღამეს რუსულმა დარტყმებმა ზაპორიჟიაში მოკლა მინიმუმ 20 ადამიანი, მათ შორის სამი ბავშვი.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია, პირველ რიგში, საგარეო საქმეთა მინისტრ ანდრიი სიბიჰას პასუხს აშუქებს და ხაზს უსვამს, რომ ზელენსკის უკრაინელი ხალხის მხარდაჭერა გააჩნია და ლიდერის შეცვლის გადაწყვეტილება მხოლოდ უკრაინელებს ეკუთვნით. უკრაინული გამოცემები დიდ ყურადღებას აქცევს ზელენსკის მწვავე კრიტიკას ტრამპის დიზელის შეთანხმების მიმართ — „საჩუმარო საჩუმარო პუტინისთვის" და უკრაინული მოლაპარაკებრივი ჯგუფის „ფარად" გამოყენებას. კონტექსტი მოიცავს დიპლომატიურ შედეგებს: მაიამიში მოლაპარაკებების ნაადრევ შეწყვეტას, უკრაინული დელეგაციის სამშობლოში დაბრუნებას და კიევის გაოცებას შეთანხმების გამოცხადების გამო.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
საერთაშორისო მედია ტრამპის საკუთარ სიტყვებს უსვამს ხაზს — სათაურში „დროა, უკრაინამ ახალი პრეზიდენტი მიიღოს" — და მის კომენტარებს ზელენსკის წინააღმდეგ პირდაპირ თავდასხმად წარმოაჩენს. არაუკრაინული მედია ხშირად დიზელის შეთანხმებას და რუსეთის როლს აყენებს წინა პლანზე, ხშირად პუტინის თანაშემწე იური უშაკოვის სიტყვებს ციტირებს, რომ პუტინმა ტრამპთან საუბარში მშვიდობის მოლაპარაკებები უარყო. რამდენიმე საერთაშორისო გამოცემა ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის უფროსის კაია კალასის ეხმიანებას ზელენსკის კრიტიკისა და რუსეთის წინააღმდეგ ახალი სანქციების პაკეტის დამტკიცების გეგმებს ციტირებს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები ვერ თანხმდებიან იმაზე, თუ სად გააკეთა ტრამპმა უკრაინის ლიდერობის შეცვლის შესახებ განცხადება: ზოგიერთი მათგანი მაილენდს (Joint Base Andrews) ასახელებს, ზოგი — თეთრ სახლს. ასევე განსხვავებულია რუსეთის მიერ ოკუპირებული უკრაინული ტერიტორიის წილის ციფრები: ტრამპმა 30% დაასახელა, 2026 წლის ოქტომბრის დასაწყისისთვის რეპორტებში კი დაახლოებით 19%-ია მოხსენიებული (ყირიმისა და დონბასის ჩათვლით). ტრამპი ომის მიზეზად „უუნარობას" ასახელებს, რაც ეწინააღმდეგება უკრაინულ და ევროკავშირის წყაროებს, რომლებიც ომს რუსეთის მიერ წამოწყებულ გამართლებულ აგრესიად წარმოაჩენენ.
კონტექსტი
ტრამპმა 9 ოქტომბერს ვლადიმირ პუტინთან სატელეფონო საუბრის შემდეგ გამოაცხადა შეთანხმება რუსული დიზელის საწვავის აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე მიწოდებაზე; აშშ-ის სახაზინო დეპარტამენტმა შემდგომ ლიცენზია გასცა რუსული წარმოშობის დიზელის იმპორტისთვის 2027 წლის 7 აპრილამდე. მაიამიში აშშ-უკრაინა-ევროპის მოლაპარაკებები ომის დასასრულებლად შეთანხმების საჯარო გამოცხადების შემდეგ ნაადრევად შეწყდა; უკრაინულმა დელეგაციამ განაცხადა, რომ წინასწარ არ იყო ინფორმირებული. უკრაინა 2022 წლის თებერვლიდან რუსეთის შეჭრის წინააღმდეგ იცავს თავს; საომარი მდგომარეობა მოქმედებს და საპრეზიდენტო არჩევნები დროებით შეჩერებულია. ტრამპმა ახალი უკრაინული ლიდერობისკენ მოწოდება იმ მოსაზრებით ჩამოაყალიბა, რომ უკრაინის დარტყმები რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე მსოფლიო დიზელის ფასებს აძვირებს — ფასები, რომლებიც 2026 წლის თებერვალში დაწყებული აშშ-ის სამხედრო ოპერაციის შემდეგ მკვეთრად გაიზარდა.