ტრამპის „ენერგეტიკული დაზავების“ გამოცხადება მოულოდნელი აღმოჩნდა კიევისთვის, რუსეთი კვლავ აგრძელებს იერიშებს უკრაინის ენერგოსისტემაზე
11 ოქტომბერს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა Truth Social-ში გამოაცხადა, რომ რუსეთსა და უკრაინას შორის „ენერგეტიკული დაზავება“ დაიწყო და ორივე მხარე შეთანხმებაზე თანხმდებოდა. პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ვარშავის უსაფრთხოების ფორუმზე განაცხადა, რომ ეს გამოცხადება მისთვის მოულოდნელი იყო, უკრაინა მზადაა შეთანხმებისთვის, თუმცა რუსეთი განაგრძობს კიევისა და ხარკივის ენერგოობიექტებზე იერიშებს.
მთავარი მომენტები
- 11 ოქტომბერს ტრამპმა Truth Social-ში გამოაცხადა რუსეთ-უკრაინის „ენერგეტიკული დაზავების“ დაწყება ორივე მხარის თანხმობით.
- ბრეკს დღეს „ენერგეტიკული დაზავება“ ნიშნავს მხოლოდ ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების ერთმანეთზე დარტყმების შეჩერებას — „ქარხანა ქარხნის სანაცვლოდ“.
- ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ეს გამოცხადება მისთვის მოულოდნელი იყო, თუმცა უკრაინა მზადაა, შეწყვიტოს იერიში რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგოსისტემაზე თავდასხმებს.
- ტრამპის განცხადებამდე დაახლოებით ერთი საათით ადრე რუსულმა ძალებმა კიევში ენერგოობიექტს დაარტყეს, ხოლო განცხადების შემდეგ — ხარკივში TEC-5 თბოელექტროსადგურს.
- კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა თქვა, რომ რუსეთს „დაზავება“ არ სურს და ცდილობს „გრძელვადიან მშვიდობას“, ხოლო სერგეი ლავროვმა — რომ ზელენსკიმ „ბრძოლის ველზე შესვენება არ დაიმსახურა“.
- აშშ-ის სპეცდავალიანურებმა სტივ ვიტკოვმა და ჯარედ კუშნერმა მოსკოვში დაგეგმილი ვიზიტი გადადობეს.
- უკრაინას მხოლოდ ერთი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა აქვს, რომელიც რუსული იერიშების გამო სრული დატვირთვით არ მუშაობს; უკრაინა დიდი რაოდენობით დიზელსაწვავს და სხვა ნავთობპროდუქტებს იმპორტით იღებს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
აშშ-ის მიერ დაანონსებული „ენერგეტიკული დაზავება“ პრეზენტებული იყო როგორც მნიშვნელოვანი დიპლომატიური მიღწევა, მაგრამ მისი რეალური შინაარსი და მხარეთა თანხმობა საკამათო რჩება. ბრეკს მას „ქარხანა ქარხნის სანაცვლოდ“ უწოდებს, რაც უკრაინას არ აძლევს იმის გარანტიას, რომ რუსეთი შეწყვეტს მის ენერგოსისტემაზე იერიშებს — რაც კიევისთვის მთავარი საკითხია. ამავდროულად, მოსკოვი ოფიციალურად აცხადებს, რომ დაზავება არ სურს და მხოლოდ „გრძელვადიან მშვიდობას“ ესწრაფვის, ხოლო გამოცხადების წინ და მის შემდეგ რუსულმა ძალებმა კიევსა და ხარკივში ენერგოობიექტებს დაარტყეს. ამ ფონზე აშშ-უკრაინის ურთიერთობები იძაბება: თეთრი სახლი უკრაინის მიერ რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე იერიშებს ზელენსკის მიმართ ნდობის დაკარგვად მიიჩნევს, ხოლო ამერიკის სპეცდავალიანურებმა მოსკოვში ვიზიტი გადადობეს.
რა მოხდა
11 ოქტომბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა Truth Social-ში გამოაცხადა, რომ რუსეთსა და უკრაინას შორის „ენერგეტიკული დაზავება“ დაიწყო და ორივე მხარე ამაზე შეთანხმდა. თეთრი სახლის წარმომადგენელმა Axios-ს განუცხადა, რომ ეს გულისხმობს მხოლოდ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების შეჩერებას — ფორმულით „ქარხანა ქარხნის სანაცვლოდ“ — და ტრამპი ველოდება, რომ ზელენსკი ამ შეთანხმებას დაეთანხმება. 12 ოქტომბერს ვარშავის უსაფრთხოების ფორუმზე ვიდეოკავშირით გამოსულმა პრეზიდენტმა ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ეს გამოცხადება მისთვის მოულოდნელი იყო, თუმცა უკრაინა მზადაა, შეწყვიტოს იერიში რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე, თუ რუსეთი შეწყვეტს უკრაინის ენერგოსისტემასა და კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე იერიშებს. ზელენსკიმ ასევე აღნიშნა, რომ უკრაინას მხოლოდ ერთი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა აქვს, რომელიც რუსული იერიშების შედეგად სრული დატვირთვით არ მუშაობს, დიდი რაოდენობით დიზელსაწვავს და სხვა ნავთობპროდუქტებს იმპორტით იღებს, ხოლო რუსეთს — ფართო ნავთობგადამამუშავებელი ქსელი აქვს. ტრამპის განცხადებამდე დაახლოებით ერთი საათით ადრე რუსულმა ძალებმა კიევში ენერგოობიექტს დაარტყეს, რამაც ხუთ რაიონში ავარიული ელექტრომომარაგების გათიშვა გამოიწვია, ხოლო განცხადების შემდეგ რუსეთმა ხარკივში TEC-5 თბოელექტროსადგურს დაარტყა. აშშ-ის სპეცდავალიანურებმა სტივ ვიტკოვმა და ჯარედ კუშნერმა მოსკოვში დაგეგმილი ვიზიტი გადადობეს; ახალი თარიღი Axios-ის ცნობით მხოლოდ მაშინ დაინიშნება, როცა გაირკვევა, მზად არიან თუ არა უკრაინა და ევროკავშირის ქვეყნები ვლადიმირ პუტინისთვის ახალი შეთანხმებული წინადადების მხარდაჭერისთვის.
როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები
უკრაინული მედია ტრამპის გამოცხადებას მოულოდნელად წარმოგენს, რომელიც კიევთან არ იყო შეთანხმებული, და ხაზს უსვამს, რომ რუსეთი განცხადების წინ და მის შემდეგ კიევისა და ხარკივის ენერგოინფრასტრუქტურაზე იერიშებს აგრძელებდა. რეპორტაჟებში გამოკვეთილია უკრაინის სტრუქტურული უხერხობა „ქარხანა ქარხნის სანაცვლოდ“ ფორმულის პირობებში — უკრაინას მხოლოდ ერთი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა აქვს, რომელიც რუსული იერიშების გამო სრული დატვირთვით არ მუშაობს, ხოლო უკრაინა დიდი რაოდენობით დიზელსაწვავს და გაზს იმპორტით იღებს, რუსეთს კი ფართო ნავთობგადამამუშავებელი ქსელი აქვს. ზელენსკი და საგარეო საქმეთა მინისტრი ანდრიი სიბიჰა ხაზს უსვამენ, რომ უკრაინა მზადაა ორმხრივი ენერგეტიკული დაზავებისთვის, თუმცა ის ცალმხრივი ვერ იქნება და რუსეთის ქმედებები, არა სიტყვები, უნდა შეფასდეს. უკრაინული წყაროები ასევე აშშ-ის მხრიდან ნაჩქარევ, უკრაინის ინტერესებს მოკლებულ ნაბიჯებად მიიჩნევენ — მათ შორის, ტრამპის გადაწყვეტილებას რუსული დიზელის ექსპორტზე სანქციების დროებით მოხსნის შესახებ და მის კრიტიკას ზელენსკის მისამართით — და ევროპულ/კანადურ დიპლომატიურ მხარდაჭერას (საუბრები რუტესთან, ფონ დერ ლიაიენთან, სტუბთან, კარნისთან; ევროკომისარ ანდრიუს კუბილიუსის მოწოდება ევროკავშირ-უკრაინის დამოუკიდებელი სამშვიდობო სტრატეგიის შემუშავებისკენ) ამ ფონზე გადამწონ ძალად წარმოაჩენენ.
როგორ აშუქებენ საერთაშორისო წყაროები
დასავლური მედია (Axios, Financial Times) წერს, რომ ტრამპის გამოცხადება კიევისთვის მოულოდნელი იყო და რომ საბოლოო შეთანხმება არ არსებობს — ამაზე მიუთითებს ვიტკოვ-კუშნერის მოსკოვში ვიზიტის გადადება და მაიამიში ჩაშლილი მოლაპარაკებები. Axios-ის ცნობით, თეთრი სახლის წარმომადგენლები აფრთხილებენ, რომ უკრაინის იერიშები რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე ზელენსკის ურთიერთობას ტრამპთან უფრო მეტად აზარალებს, ვიდრე რუსეთს, და ტრამპს „ნამდვილად გაბრაზებულს“ უწოდებენ; ჟურნალისტური წყაროები ასევე იუწყებიან მუქარებს სადაზვერვო ინფორმაციის გაზიარების შეჩერებისა და PURL მექანიზმით იარაღის შესყიდვის შეწყვეტის თაობაზე. Financial Times-ი პუტინზე დაყრდნობით წერს, რომ მოსკოვი ზამთრამდე შეთანხმებას არ დადებს, რადგან უკრაინის ენერგოსისტემაზე იერიშებით კიევზე ზეწოლის გაზრდას ცდილობს. რუსული ოფიციალური რეაქცია ფსკოვისა და ლავროვის მეშვეობით ეჭვქვეშ აყენებს ნებისმიერ დაზავებას და ევროპას ომის გახანგრძლივებაში ადანაშაულებს; ჩინეთი მოუწოდებს დიალოგისთვის; ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის უფროსი კაია კალასი ამბობს, რომ ევროკავშირი იდეას მიესალმება, მაგრამ მოსკოვის მზაობის ნიშანი არ ჩანს. პოლონეთის საპრეზიდენტო კანცელარიის საერთაშორისო პოლიტიკის ბიუროს უფროსი მარჩინ პშიდაჩი აცხადებს, რომ აშშ-რუსეთის დიზელის შეთანხმება არ ნიშნავს ურთიერთობების „გადატვირთვას“ და რუსეთი კეთილსინდისიერ მოლაპარაკებებზე თანხმდებობის ნიშანს არ აჩვენებს.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები სამ საკვანძო საკითხზე მნიშვნელოვნად განსხვავდებიან. პირველ რიგში, გამოცხადებულ დაზავებაზე მხარეთა თანხმობის საკითხში: ტრამპი აცხადებს, რომ ორივე მხარე შეთანხმდა და ის „დაუყოვნებლივ“ ძალაში შევიდა; ზელენსკი ამბობს, რომ ეს მისთვის მოულოდნელი იყო, ხოლო Financial Times-ის ცნობით უკრაინის მაღალჩინოსანი განაცხადა, რომ კიევს ამ შეთანხმების შესახებ არაფერი ჰქონდა ცნობილი; რუსეთის სახელმწიფო დუმის ენერგეტიკის კომიტეტის წარმომადგენელმა იგორ ანანსკიხმა თქვა, რომ შეთანხმებაზე საუბარი ნაადრევია, ხოლო ფსკოვმა — რომ კონტაქტები გრძელდება და განსაცხადებელი ჯერ არაფერი არის. მეორე საკითხია დაზავების შინაარსი: თეთრი სახლი მას „ქარხანა ქარხნის სანაცვლოდ“ ფორმულით მხოლოდ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე დარტყმების შეჩერებად განმარტავს, ხოლო უკრაინა მიიჩნევს, რომ მისთვის მთავარია რუსეთის მიერ ელექტროსადგურებსა და ენერგოქსელზე იერიშების შეწყვეტა, რაზეც ტრამპი საჯაროდ ვალდებულებას არ იღებს. მესამე საკითხია დაზავების ფაქტობრივი მოქმედება ტერიტორიაზე: ტრამპი მოუწოდებს მხარეებს მის დარღვევას არ მიმართონ, მაგრამ ტრამპის განცხადებამდე დაახლოებით ერთი საათით ადრე კიევში ენერგოობიექტზე იერიში განხორციელდა, ხოლო მის შემდეგ — ხარკივში TEC-5-ზე და ღამით უკრაინის გაზის ობიექტებსა და ბენზინგასამართ სადგურებზე; ზელენსკი ამას „პუტინი Truth Social-ს არ კითხულობს“ შეფასებით აჯამებს.
კონტექსტი
რუსეთი რამდენიმე წელია აწარმოებს კამპანიას უკრაინის ელექტროსადგურებისა და ენერგოქსელის წინააღმდეგ, რაც ყოველ ზამთარს მატულობს და უკრაინაში ყოველდღიურ ელექტროენერგიის გათიშვებს იწვევს. თავის მხრივ, უკრაინა შორი მანძილის იერიშებს ახორციელებს რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე, რაც რუსეთში საწვავის დეფიციტს და ქარხნების ხანძრებს იწვევს. 9 ოქტომბერს ტრამპმა განაცხადა, რომ პუტინთან საუბრის შემდეგ მიაღწია შეთანხმებას რუსული დიზელის შეტანის შესახებ აშშ-ისა და მსოფლიო ბაზრებზე და აპრილამდე დროებით მოხსნა რუსული დიზელის ექსპორტის სანქციები; მომდევნო დღეს მან ზელენსკი გააკრიტიკა და განაცხადა, რომ უკრაინას ახალი პრეზიდენტი სჭირდება. 14 სექტემბერს ტრამპმა უკვე განაცხადა, რომ უკრაინა და რუსეთი ერთმანეთის ენერგეტიკულ ობიექტებზე იერიშებზე შეთანხმდნენ, თუმცა Financial Times-ი შემდგომში წერდა, რომ გამოცხადება ნაჩქარევი იყო და საბოლოო შეთანხმება არ არსებობდა. ამ ფონზე აშშ მთავარი დიპლომატიური შუამავალია, ხოლო ევროკავშირი — უკრაინის მთავარი ფინანსური დონორი.