ევროკავშირის ყველა ქვეყანამ უკრაინისთვის მოლაპარაკების კლასტერების გახსნაზე თანხმდომა განაცხადა
ევროკავშირის წევრმა ყველა ქვეყანამ უკრაინის (და მოლდოვის) ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესში მეორე და მესამე მოლაპარაკების კლასტერების გახსნაზე თანხმდომა მიაღწია. გადაწყვეტილება გამოაცხადა ირლანდიის ევროპულ საქმეში სახელმწიფო მინისტრმა თომას ბირნმა, რომელმაც დღეს „სუპერ სამშაბათი“ უწოდა ალბანეთის, მოლდოვისა და უკრაინისთვის. ოფიციალური გახსნა მოსალოდნელია 13 ოქტომბრის სამთავრობათშორის კონფერენციაზე.
მთავარი მომენტები
- ევროკავშირის ყველა წევრმა სახელმწიფომ მხარი დაუჭირა უკრაინისთვის მოლაპარაკების მე-2 და მე-3 კლასტერების გახსნას.
- იმავე გადაწყვეტილებით მე-2 და მე-3 კლასტერები მოლდოვისთვისაც გაიხსნა.
- გადაწყვეტილება გამოაცხადა ირლანდიის ევროპულ საქმეთა სახელმწიფო მინისტრმა თომას ბირნმა (თავდაცვის უფლებამოსილებით), რომელმაც დღეს „სუპერ სამშაბათი“ უწოდა ალბანეთის, მოლდოვისა და უკრაინისთვის.
- ევროკავშირის წევრებმა ასევე დახურეს მონტენეგროსთვის სამი მოლაპარაკების თავი (17, 18, 19) და ალბანეთისთვის ერთი თავი (20).
- მე-2 კლასტერი მოიცავს შიდა ბაზარს — საქონლის, მუშაკების, მომსახურებისა და კაპიტალის თავისუფალ გადაადგილებას; მე-3 კლასტერი — კონკურენტუნარიანობას, ციფრულ ტრანსფორმაციას, განათლებას, მეცნიერებას და ეკონომიკურ პოლიტიკას.
- 12 ოქტომბერს ვერხოვნა რადამ მიიღო კანონპროექტი №16119 მშობლიური ხალხებისა და ეროვნული უმცირესობების საგანმანათლებლო უფლებების შესახებ, რომელიც უნგრეთის ერთ-ერთი პირობა იყო უკრაინის მოლაპარაკებების განბლოკვისთვის; პრეზიდენტმა ზელენსკიმ კანონი ხელი მოაწერა.
- უკრაინას ამ გადაწყვეტილებამდე უკვე ორი კლასტერი ჰქონდა გახსნილი — „საფუძვლები“ და „გარე ურთიერთობები“; ფორმალური გახსნა მოსალოდნელია 13 ოქტომბრის სამთავრობათშორის კონფერენციაზე ლუქსემბურგში.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
გადაწყვეტილება უკრაინას ევროკავშირთან მოლაპარაკებებში ორი ახალი კლასტერის — შიდა ბაზრისა და კონკურენტუნარიანობის/ინკლუზიური ზრდის — გახსნით ამაღლებს, რაც პრაქტიკულად ნიშნავს მოლაპარაკებების ფართო სფეროებში გაღრმავებას. ეს გახდა შესაძლებელი უნგრეთის ვეტოს მოხსნისა და კიევის მიერ უმცირესობათა განათლების შესახებ კანონმდებლობის მიღების შემდეგ. გარდა ამისა, პაკეტი ერთდროულად მოლდოვას, მონტენეგროსა და ალბანეთსაც შეეხო, რაც ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის გაგრძელებადობაზე მიუთითებს.
რა მოხდა
ევროკავშირის ყველა წევრმა სახელმწიფომ მხარი დაუჭირა უკრაინისთვის მოლაპარაკებების მე-2 და მე-3 კლასტერების გახსნას. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელ X-ში გამოაცხადა ირლანდიის ევროპულ საქმეთა სახელმწიფო მინისტრმა თომას ბირნმა, რომლის ქვეყანაც ამჟამად ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარეობს. მან დღეს „სუპერ სამშაბათი“ უწოდა ალბანეთის, მოლდოვისა და უკრაინისთვის, წინა დღის „მონტენეგროს ორშაბათის“ შემდეგ. იმავე პაკეტით მე-2 და მე-3 კლასტერები გაიხსნა მოლდოვისთვისაც, დაიხურა სამი მოლაპარაკების თავი მონტენეგროსთვის (17, 18, 19) და ერთი თავი ალბანეთისთვის (20). უკრაინას ამ გადაწყვეტილებამდე უკვე ორი კლასტერი ჰქონდა გახსნილი — „საფუძვლები“ და „გარე ურთიერთობები“; ფორმალური გახსნა დაგეგმილია 13 ოქტომბრის მეოთხე სამთავრობათშორის კონფერენციაზე ლუქსემბურგში. 12 ოქტომბერს ვერხოვნა რადამ მიიღო კანონპროექტი №16119 მშობლიური ხალხებისა და ეროვნული უმცირესობების საგანმანათლებლო უფლებების შესახებ, პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ხელი მოაწერა — ეს იყო უნგრეთის ერთ-ერთი პირობა უკრაინის მოლაპარაკებების განბლოკვისთვის. ევროსაბჭოს პრეზიდენტმა ანტონიუ კოშტამ მიესალმა გადაწყვეტილებას და განაცხადა, რომ ევროკავშირის გაფართოება კვლავ ერთ-ერთი მთავარი გეოპოლიტიკური პრიორიტეტია.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის გადაწყვეტილების თარიღთან დაკავშირებით ვარიაციაა: ნაწილი მათგანი თარიღად 12 ოქტომბერს (ორშაბათი) მიუთითებს, როცა ბირნმა განცხადება გააკეთა, ხოლო ნაწილი — 13 ოქტომბერს (სამშაბათი), როცა ფორმალური სამთავრობათშორის კონფერენცია იყო დაგეგმილი. გადაწყვეტილების არსთან, კლასტერების შინაარსთან ან რომელი ქვეყნების პროგრესს მოიცავდა, მნიშვნელოვანი სხვაობა არ არის.
კონტექსტი
უკრაინამ ევროკავშირის წევრობაზე განაცხადი 2022 წლის 28 თებერვალს შეიტანა, კანდიდატის სტატუსი 2022 წლის 23 ივნისს მიენიჭა. გაწევრიანების მოლაპარაკებები 2023 წლის ბოლოს დაიშვა და 2024 წელს ფორმალურად დაიწყო. ევროკავშირის გაწევრიანების პროცესი მოლაპარაკების თავებად იყოფა, რომლებიც ექვს თემატურ კლასტერად არის დაჯგუფებული. ახალი კლასტერების გახსნა მანამდე ბლოკავდა უნგრეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ვიქტორ ორბანი; უნგრეთში მთავრობის შეცვლის შემდეგ ქვეყანამ 17-თვიანი ვეტო 2026 წლის ივნისში მოხსნა, თუმცა რამდენიმე კვირაში კვლავ შეაფერხა პროცესი მოთხოვნით, რომ კიევმა შეასრულოს ზაკარპატიაში უნგრელების უფლებებთან დაკავშირებული შეთანხმება. 12 ოქტომბერს ვერხოვნა რადამ მიიღო კანონპროექტი №16119 მშობლიური ხალხებისა და ეროვნული უმცირესობების საგანმანათლებლო უფლებების შესახებ, პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ხელი მოაწერა — კანონი აფართოებს განათლების შესაძლებლობებს ევროკავშირის ოფიციალურ ენებზე ეროვნული უმცირესობებისთვის, უკრაინულ ენასთან ერთად.