თურქეთი და გაერო შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ახალ მოლაპარაკებებს აწყობენ
თურქეთი და გაეროთა ერთა ორგანიზაცია რუსეთსა და უკრაინას შორის შავი ზღვაზე ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ახალ მოლაპარაკებებს ხელმძღვანელობენ, რათა მარცვლეულისა და საკვები პროდუქტების ექსპორტი დაცული იყოს. შეხვედრები ოქტომბრის დასაწყისისთვის იგეგმება, ხოლო მედიატორობას შვეიცარიული არასამთავრობო ორგანიზაცია Center for Humanitarian Dialogue განახორციელებს. ინიციატივა 2022 წლის მარცვლეულის შეთანხმების განახლებას ისახავს მიზნად.
მთავარი მომენტები
- თურქეთი და გაერო რუსეთ-უკრაინას შორის შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ახალ მოლაპარაკებებს აწყობენ, შეხვედრები ოქტომბრის დასაწყისშია დაგეგმილი.
- მედიატორობას შვეიცარიული არასამთავრობო ორგანიზაცია Center for Humanitarian Dialogue განახორციელებს.
- სექტემბრის ბოლოს გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში დახურული შეხვედრა გაიმართა თურქეთის, აშშ-ის, ევროპის, ინდოეთისა და ეგვიპტის მონაწილეობით.
- Bloomberg-ის ნახელავის თანახმად, მონაწილეებმა „ვიწროდ განსაზღვრული და ურთიერთშეთანხმებული გარიგება“ განიხილეს, რომელიც თავისუფალ კომერციულ საზღვაო ნავიგაციასა და პორტებისა და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვას ითვალისწინებს.
- რუსეთი მოლაპარაკებების აღდგენის პირობებს აწესებს, მათ შორის სანქციების შემსუბუქებას და უკრაინისგან სამხედრო დათმობებს მოითხოვს.
- უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრ ანდრი სიბიჰას თქმით, კიევმა შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტის ოთხი ვარიანტი მიიღო — აშშ-ისგან, ინდოეთისგან, თურქეთისგან და ეგვიპტისგან.
- რუსეთის ინტენსიურმა დარტყმებმა უკრაინის პორტულ ინფრასტრუქტურაზე მარცვლეულის ფიუჩერსები აგვისტოში სამწლიან მაქსიმუმამდე გაზარდა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
შავი ზღვის ახალი შეთანხმება უკრაინული მარცვლეულის, სასუქებისა და საკვები პროდუქტების უსაფრთხო ექსპორტს დაიცავს იმ პერიოდში, როდესაც რუსეთის დარტყმებმა გემთმშენებლობა მკვეთრად შეამცირა და გლობალური ხორბლის ფიუჩერსები სამწლიან მაქსიმუმამდე აიწია. რუსეთი და უკრაინა ერთად მსოფლიო ხორბლის ექსპორტის მეტი ვიდრე მეოთხედს უზრუნველყოფენ, ამიტომ შავი ზღვის გადაზიდვების შეფერხება პირდაპირ სურსათის უვნებლობაზე აისახება ისეთ იმპორტზე მძაფრად დამოკიდებულ ქვეყნებში, როგორიც ეგვიპტეა. მოლაპარაკებები ტესტავს, შესაძლებელია თუ არა 2022 წლის მარცვლეულის შეთანხმების ჩარჩოს აღდგენა და დათანხმდება თუ არა მოსკოვი მედიატორების პირობებზე, რადგან რუსეთი სანქციების შემსუბუქებას და უკრაინისგან სამხედრო დათმობებს მოითხოვს.
რა მოხდა
თურქეთი და გაერო ახალ მოლაპარაკებებს აწყობენ რუსეთსა და უკრაინას შორის შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ მარცვლეულისა და საკვები პროდუქტების ექსპორტის დასაცავად. ერთი დიპლომატის ცნობით, შეხვედრები ოქტომბრის დასაწყისში გაიმართება, ხოლო მედიატორობას შვეიცარიული არასამთავრობო ორგანიზაცია Center for Humanitarian Dialogue განახორციელებს. ინიციატივა 2025 წლის სექტემბერში დაიწყო და მიზნად 2022 წლის მარცვლეულის შეთანხმების განახლებას ისახავს, რომელიც უკრაინული მარცვლეულის, სასუქებისა და საკვები პროდუქტების უსაფრთხო გატანას უზრუნველყოფდა შავი ზღვის პორტებიდან. გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში სექტემბრის ბოლოს დახურული შეხვედრა გაიმართა თურქეთის, აშშ-ის, ევროპის, ინდოეთისა და ეგვიპტის წარმომადგენლების მონაწილეობით. Bloomberg-ის მიერ ნანახი დოკუმენტის თანახმად, მონაწილეებმა „ვიწროდ განსაზღვრული და ურთიერთშეთანხმებული გარიგება“ განიხილეს, რომელიც თავისუფალ კომერციულ საზღვაო ნავიგაციას, აგრეთვე პორტებისა და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვას ითვალისწინებს. რუსეთი მოლაპარაკებების აღდგენის პირობებს აწესებს, მათ შორის სანქციების შემსუბუქებას და უკრაინისგან სამხედრო დათმობებს მოითხოვს. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრი სიბიჰამ თქვა, რომ კიევმა შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტის ოთხი ვარიანტი მიიღო — აშშ-ისგან, ინდოეთისგან, თურქეთისგან და ეგვიპტისგან, საიდანაც ყველაზე ფართო პროპოზიცია ინდოეთისგან მოვიდა. თურქეთისა და ეგვიპტის შეთავაზებები სასურსათო ცეცხლის შეწყვეტას, ანუ „მარცვლეულის დერეფნის“ აღდგენას ეხება, აშშ-ის პროპოზიცია კი ენერგეტიკულ ცეცხლის შეწყვეტას, რომელიც ზელენსკიმ და ტრამპმა შეხვედრისას განიხილეს. სიბიჰამ აღნიშნა, რომ უკრაინა ენერგეტიკულ და შავი ზღვის ცეცხლის შეწყვეტას მხოლოდ ერთობლივად, მთლიანი პაკეტის სახით დაუჭერს მხარს.
სად განსხვავდება გაშუქება
პერსპექტივები შავი ზღვის/მარცვლეულის ცეცხლის შეწყვეტის შესაძლებლობებზე განსხვავდება: თურქეთის პრეზიდენტი ერდოღანი აცხადებს, რომ ვოლოდიმირ ზელენსკისგან მარცვლეულის დერეფნის აღდგენაზე „დადებითი“ პასუხი მიიღო, ხოლო უკრაინის აგრარული პოლიტიკის მინისტრი ტარას ვისოცკი ამბობს, რომ მომდევნო თვეებში მარცვლეულის ცეცხლის შეწყვეტის პერსპექტივას ვერ ხედავს და პარტნიორების ინფორმაციაზე დაყრდნობით აცხადებს, რომ მოსკოვი ყველა შეთავაზებას გვერდს უვლის. რუსეთის რეაგირების შეფასებაშიც განსხვავებაა: საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა 2022 წლის შეთანხმებაზე დაბრუნება „სრულიად მიუღებელ და არარეალისტურ“ უწოდა და უკრაინას მისი ბოროტად გამოყენებაში დასდო ბრალი, ვლადიმერ პუტინმა კი თქვა, რომ უკრაინის შეთავაზებები თავდასხმების შეწყვეტის შესახებ, მათ შორის შავ ზღვაში, „მაგიდაზეა“ და რუსეთი საკუთარი ინტერესებიდან გამომდინარე მიიღებს გადაწყვეტილებას.
კონტექსტი
2022 წლის შავი ზღვის მარცვლეულის ინიციატივა, რომელიც თურქეთისა და გაეროს შუამავლობით შედგა, უკრაინული მარცვლეულის, სასუქებისა და საკვები პროდუქტების უსაფრთხო ექსპორტს უზრუნველყოფდა უკრაინის პორტებიდან და დაახლოებით ერთი წელი მოქმედებდა, სანამ რუსეთი მას გამოვიდოდა. რუსეთი და უკრაინა ერთად მსოფლიო ხორბლის ექსპორტის მეტი ვიდრე მეოთხედს უზრუნველყოფენ, ხოლო უკრაინა ფართომასშტაბიანი ომის დაწყებამდე მზესუმზირის ზეთის გლობალური ექსპორტის დაახლოებით 46%-ს, სიმინდის 12%-ს და ხორბლის 9%-ს იღებდა. ესკალაციამდე უკრაინის ექსპორტის დაახლოებით 90% ზღვით გადიოდა. რუსეთის დარტყმები უკრაინის პორტულ ინფრასტრუქტურაზე და სამოქალაქო ფლოტზე 22 ივლისიდან მკვეთრად გაძლიერდა, რის შემდეგაც უკრაინის საზღვაო პორტებში გემების შესვლა დროებით შეჩერდა და დიდი ოდესის პორტებში ტვირთნამუშავება 15-ჯერზე მეტად შემცირდა. აღდგენის მინისტრის მონაცემებით, ფართომასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან დაზიანდა ან ნაწილობრივ განადგურდა 1 173 პორტული ინფრასტრუქტურული ობიექტი და 274 სამოქალაქო გემი. აგვისტოში, პორტულ ინფრასტრუქტურაზე ურთიერთდარტყმების ფონზე, ხორბლის ფიუჩერსები სამწლიან მაქსიმუმამდე ავიდა. ეგვიპტე, მსოფლიოში ხორბლის უმსხვილესი იმპორტიორი, შავი ზღვიდან მარცვლეულს დაახლოებით ერთი თვეა არ იღებს და მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული უკრაინულ და რუსულ მარცვლეულზე.