უკრაინამ „კარპატიის რვეულის" ფორმატი წარადგინა; უნგრეთმა მონაწილეობაზე უარი განაცხადა
პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ 18 სექტემბერს ბუკოველში „კარპატიის რვეულის" (C8) რეგიონული თანამშრომლობის ახალი ფორმატი წარადგინა, რომელიც უკრაინას, რუმინეთს, სერბეთს, პოლონეთს, სლოვაკეთს, ჩეხეთს, ავსტრიას, უნგრეთს და ევროკავშირს აერთიანებს. უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა 21 სექტემბერს პარლამენტში განაცხადა, რომ უნგრეთი ფორმატის წევრი არ არის და მოსაწვევი მიზეზთა გამო მიიღო, მაგრამ მონაწილეობაზე უარი თქვა. სამიტზე „რკინიგზის კოალიციის" შექმნა შეთანხმდა უკრაინის რკინიგზის მხარდასაჭერად, ხოლო მოგვიანებით უნგრეთმა საკუთარი კომპანია MOL-ის მიერ ნაფთოგაზთან გაფორმებული მემორანდუმი უკვყოფლის სამთავრობო თანხმობის გარეშე მიიღო, რამაც დიპლომატიური გაცვლა გამოიწვია.
მთავარი მომენტები
- 18 სექტემბერს ზელენსკიმ ბუკოველში „კარპატიის რვეულის" (C8) ფორმატი წარადგინა, რომელიც უკრაინას, რუმინეთს, სერბეთს, პოლონეთს, სლოვაკეთს, ჩეხეთს, ავსტრიას, უნგრეთს და ევროკავშირს მოიცავს.
- სამიტის საბოლოო დეკლარაციას ხელი მოაწერეს უკრაინამ, ავსტრიამ, პოლონეთმა, რუმინეთმა, სერბეთმა და სლოვაკეთმა; უნგრეთმა არ მოაწერა.
- 21 სექტემბერს უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა პარლამენტში განაცხადა, რომ უნგრეთი C8-ის წევრი არ არის და უკრაინის მოწვევაზე „პატივსაცემი მიზეზების" გამო უარი თქვა.
- სამიტზე „რკინიგზის კოალიციის" შექმნა შეთანხმდა უკრაინის რკინიგზის (Укрзалізниця) მხარდასაჭერად; მსოფლიო ბანკმა 100 მლნ დოლარის გრანტი დაუთმო მეორადი ლოკომოტივების შესაძენად, ხოლო EBRD-მ 130 მლნ ევრო გამოყო ენერგეტიკული მდგრადობისთვის.
- 20 სექტემბერს ნაფთოგაზმა უნგრულ MOL-თან მემორანდუმი გააფორმა ნავთობპროდუქტების საცავე ტერმინალების მშენებლობაზე უნგრეთის ტერიტორიაზე; მადიარმა განაცხადა, რომ MOL-მა ეს მოლაპარაკებები უნგრეთის მთავრობის თანხმობის გარეშე წარამართა.
- სამიტზე წარდგენილი ინვესტიციური პორტფელი დაახლოებით 95 პროექტს მოიცავდა და დაახლოებით 40 მლრდ ევროს შეადგენდა, ხოლო 1 მლრდ ევროზე მეტის 50 გარიგება ხელმოსაწერად მზად იყო.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
C8 უკრაინის ინიცირებული რეგიონული ფორმატია, რომელიც კიევს კარპატიის რეგიონში ევროკავშირთან თანამშრომლობის ლიდერად, და არა მხოლოდ მიმღებ მხარედ, აყალიბებს. ვიქტორ ორბანის ჩანაცვლების შემდეგაც უნგრეთის უარი მიუთითებს, რომ ბუდაპეშტ-კიევის უთანხმოება გრძელდება. სამიტმა კონკრეტული შედეგები გამოიღო: „რკინიგზის კოალიცია", მსოფლიო ბანკის 100 მლნ დოლარი და EBRD-ის 130 მლნ ევრო უკრაინის რკინიგზისთვის, ასევე 40 მლრდ ევროს საინვესტიციო პორტფელი, რაც C8-ს მხოლოდ პოლიტიკური სიგნალიდან ინფრასტრუქტურულ და ეკონომიკურ ფორმატამდე აყალიბებს. Naftogaz–MOL-ის მემორანდუმი გვიჩვენებს C8-ის მიზნების ფარგლებში ტრანსსასაზღვრო ენერგეტიკული თანამშრომლობის შესაძლებლობას, თუმცა ამავე დროს მის ზღვრებს, როცა უნგრეთის მთავრობა საკუთარი კომპანიის მიერ გაფორმებულ შეთანხმებას უკავშირდება.
რა მოხდა
18 სექტემბერს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ივანო-ფრანკოვსკის ოლქში, ბუკოველში გამართულ სამიტზე „კარპატიის რვეულის" (C8) რეგიონული თანამშრომლობის ფორმატი წარადგინა. C8 აერთიანებს უკრაინას, რუმინეთს, სერბეთს, პოლონეთს, სლოვაკეთს, ჩეხეთს, ავსტრიას, უნგრეთს და ევროკავშირს, ხოლო მისი მიზანია უსაფრთხოების, ენერგეტიკის, ლოჯისტიკის და ტრანსსასაზღვრო ეკონომიკური პროექტების განვითარება; თანამშრომლობა განკუთვნილია როგორც ქვეყნების, ისე ცალკეული რეგიონების დონეზე. უნგრეთი სამიტზე მხოლოდ უნგრეთის საელჩოს კიევში დროებითი ხელმძღვანელით/მოადგილით იყო წარმოდგენილი და საბოლოო დეკლარაციას ხელი არ მოაწერა. პრეზიდენტმა ზელენსკიმ სამიტზე ასევე განაცხადა, რომ შეთანხმებული ინვესტიციური და სავაჭრო გარიგებების მოცულობამ 1 მლრდ ევროს გადააჭარბა. 21 სექტემბერს უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა პეტერ მადიარმა პარლამენტში განაცხადა, რომ უნგრეთი მიიღო უკრაინის მოწვევა, მაგრამ მონაწილეობაზე უარი თქვა და C8-ის წევრი არ არის. მან ასევე განაცხადა, რომ უნგრულმა კომპანია MOL-მა უკრაინასთან 20 სექტემბერს გაფორმებული მემორანდუმი უნგრეთის მთავრობის თანხმობის გარეშე მოამზადა და რომ უკრაინული ნავთობპროდუქტების საცავე უნგრეთში არ აშენდება. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიჰამ X-ზე მადიარის განცხადებები „უსაფუძვლოდ კონფრონტაციულად" შეაფასა და აღნიშნა, რომ „ვიქტორ ორბანი წასულია, მაგრამ მისი ბლოკირებისა და იზოლაციონიზმის პოლიტიკა კვლავ ხალობს". სამიტზე ასევე შეთანხმდა „რკინიგზის კოალიციის" შექმნა უკრაინის რკინიგზის მხარდასაჭერად; მსოფლიო ბანკმა 100 მლნ დოლარის გრანტი დაუთმო მეორადი ლოკომოტივების შესაძენად, EBRD-მ კი 130 მლნ ევრო გამოყო UZ Energy-ის ფარგლებში ენერგეტიკული მდგრადობისთვის.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროები C8-ის სამიტის თარიღებში განსხვავდებიან: უმეტესობა 18–19 სექტემბერს ასახელებს, ზოგიერთი კი 18–20 სექტემბერს, ვრცელდება ჰუტა-ბუკოველზე. უნგრეთის უარის ფორმულირებაც განსხვავებულია: LIGA.net „კარგ მიზეზებს" („хороші причини") იშველიებს, HVG-ს კი „პატივსაცემ მიზეზებს" („поважні причини"). დამატებით, ზელენსკიმ 18 სექტემბრის განცხადებაში უნგრეთი C8-ის წევრ ქვეყნებს შორის ჩართო, მაგრამ ბუდაპეშტმა მოგვიანებით მონაწილეობაზე უარი დაადასტურა; საბოლოო დეკლარაციას ხელი მოაწერეს მხოლოდ უკრაინამ, ავსტრიამ, პოლონეთმა, რუმინეთმა, სერბეთმა და სლოვაკეთმა, რითაც უნგრეთის სტატუსი ადრეულ რეპორტაჟებში ბუნდოვნად რჩებოდა.
კონტექსტი
მაისში პეტერ მადიარმა ვიქტორ ორბანი უნგრეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე შეცვალა, თუმცა უკრაინა აღნიშნავს, რომ უნგრეთმა რუსული ენერგორესურსების შეძენა არ შეუწყვეტია და უკრაინის ევროკავშირში გაწევრიანების კონტექსტში ტრანსკარპატიის უნგრელების საკითხს კვლავ წამოჭრის. უკრაინა უკვე მონაწილეობს „ნებაის კოალიციასა" და „შესაძლებლობების კოალიციაში"; „რკინიგზის კოალიცია" მესამე, რკინიგზაზე ორიენტირებული ფორმატია. ინფრასტრუქტურის მინისტრ მიკოლა კალაშნიკის თქმით, სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყების შემდეგ უკრაინის რკინიგზის 533 და კერძო საწარმოების 75 ლოკომოტივი დაზიანდა.