კიევში სბუ-ს და გურ-ის თანამშრომლებს შორის შეიარაღებული შეტაკება მოხდა, დაკავებები და სასამართლო გადაწყვეტილებები მოჰყვა

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს არის ღია შეიარაღებული შეტაკება უკრაინის ორ მთავარ უშიშროების სტრუქტურას შორის, ქუჩაში, კიევში, რაც უჩვეულო სიტუაცია სამშობლო ომის პირობებში. შეტაკებამ დააზარალა სამი გურ-ის მებრძოლი, წარმოშობილია სისხლის სამართლის საქმეები ორივე მხარის წარმომადგენლების წინააღმდეგ, და პრეზიდენტმა ზელენსკიმ უკვე გამოაცხადა სბუ-სა და გურ-ში მოადგილეების გათავისუფლების შესახებ. ინციდენტი ხაზს უსვამს უსაფრთხოების სამსახურებს შორის კოორდინაციის, ბრძანების პასუხისმგებლობის და პოლიტიკური გავლენის საკითხებს, სბუ-ს მიერ წარმოდგენილი კონტრტერორისტული ვერსია კი ამავდროულად მის უფრო ფართო კონტექსტში, რუსული სპეცსამსახურების მიერ უკრაინის ტერიტორიაზე ოპერაციის მომზადების თქმულებაში, ათავსებს.

რა მოხდა

2025 წლის 1 სექტემბრის გვიან საღამოს და 2 სექტემბრის დილით კიევში, დნიპროს რაიონის ბერეზნიაკის კვარტალში, იურია შუმსკის ქუჩაზე, სბუ-ს და გურ-ის თანამშრომლებს შორის ორი შეიარაღებული შეტაკება მოხდა. კონფლიქტი რუსული მოხალისეთა კორპუსის (რმკ) მოადგილე მეთაურის, გურ-ის ტიმურის სპეცრაზმის წევრის სტეპან კაპლუნოვის დაკავებას უკავშირდება. რმკ-მ 1 სექტემბერს ის „გაიტაცეს“ თქვა, სბუ-მ კი ამავე პერიოდში თავისი ოპერაცია გამოაცხადა. შეტაკებას სამი გურ-ელის დაჭრა მოჰყვა: ერთი მსუბუქად, ორი საშუალო სიმძიმით; დაჭრილები ჰოსპიტალიზებული იყვნენ. საგამოძიებო სამსახურმა (დბრ) დაიწყო სისხლის სამართლის საქმე შეიარაღებულ კონფლიქტთან დაკავშირებით, ცალკე საქმე დაიწყო კაპლუნოვის გაუჩინარების ფაქტზეც. 3 სექტემბერს ორ მონაწილეს ეჭვი წარუდგინეს: გურ-ის სერჟანტ სერჰეი ივანოვს — სამართალდამცავის სიცოცხლის ხელყურყოფა (სსკ-ის 348-ე მუხლი, 9-15 წელი ან უვადო პატიმრობა), და სბუ-ს თანამშრომელ ნაზარ ვერხოლას — უფლებამოსილების გადამეტება იარაღის გამოყენებით (სსკ-ის 365-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, 3-დან 8 წლამდე). 4 სექტემბერს პეჩერსკის რაიონულმა სასამართლომ ორივე ბრალდებულისთვის პროკურორის მიერ მოთხოვნილი დაკავების ნაცვლად პირადი გირაო/პორუჩით გათავისუფლება შეუფარდა; ივანოვის პორუჩიკი მისი სამხედრო ნაწილის მეთაური ზაურ მალაქშენიძე, ვერხოლასი კი — სბუ-ს კონტრდაზვერვის დეპარტამენტის უფროსი. სასამართლო სხდომები დახურულად გაიმართა.

3 სექტემბერს სბუ-მ განაცხადა, რომ კაპლუნოვი ფსბ-ს დავალებით ამზადებდა უკრაინაში დამოუკიდებლობის დღისთვის ჩამოსული რუსი ოპოზიციონერის მკვლელობას და რამდენიმე უკრაინის თავდაცვის ძალების სამხედროს ლიკვიდაციას ფულის სანაცვლოდ. სბუ-მ გამოაქვეყნა ეკრანის ანაბეჭდები კაპლუნოვის ტელეფონიდან და ამტკიცა, რომ მან ფსბ-სთან კონტაქტი აღიარა და გამოძიებასთან თანამშრომლობდა. კაპლუნოვმა ეს ბრალდებები უარყო და განაცხადა, რომ ჩვენება „ფსიქოლოგიური ზეწოლის ქვეშ“ იძულებით მიიღო. რმკ-ის მეთაურმა დენის კაპუსტინმა თქვა, რომ კაპლუნოვის ყველა კონტაქტი რუსულ მხარესთან მისთვის ცნობილი იყო და უნებართვო კონტაქტები არ არსებულა. კაპლუნოვი ამტკიცებს, რომ სბუ მის საქმეს იყენებს გურ-ის „ტიმურის“ სპეცრაზმისა და ოფისის უფროს კირილე ბუდანოვის დისკრედიტაციისთვის.

პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ინციდენტი „სრულიად სამარცხვინო“ უწოდა, ორივე სტრუქტურის პასუხისმგებლობა გამოაცხადა და 3 სექტემბერს სბუ-ს სახელმწიფო საიდუმლოების დაცვისა და ლიცენზირების დეპარტამენტის უფროსი ოლეგ ხრამოვი გაათავისუფლა. დბრ-მ უარყო ბლოგერების იგორ ლაჩენკოვისა და სერჰეი სტერნენკოს ბრალდება, რომ მისმა თანამშრომელმა დირექტორ ოლექსი სუხაჩოვის ბრძანებით სბუ-ს ოფიცრების პერსონალური მონაცემები გადასცა და ამას „დისკრედიტაციის მცდელობად“ შეაფასა, ასევე დაიწყო გამოძიება ამ მონაცემების გავრცელების ფაქტზე. ექს-დეპუტატმა იგორ მოსიიჩუკმა (რომელსაც რნბო-მ სანქციები დაუწესა პრორუსული პროპაგანდის გამო) თავის Telegram-არხზე ანაბეჭდები გამოაქვეყნა, რომლებიც, მისი თქმით, სბუ-ს კონტრდაზვერვის მე-5 მთავარი სამმართველოს სამ თანამშრომელს ეკუთვნის.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია ინციდენტს ძირითადად სბუ-სა და გურ-ის შიდა დაპირისპირების კონტექსტში ათავსებს. პოლიტოლოგ ვოლოდიმირ ფესენკოს შეფასებით, ამ კონფლიქტის ფესვი არის პირადი და პოლიტიკური დაპირისპირება სბუ-ს ხელმძღვანელ ოლექსანდრ პოკლადსა და გურ-ის/ოფისის უფროს კირილე ბუდანოვს შორის. უკრაინული გამოცემები ფართოდ აშუქებენ რმკ-ის მეთაურ დენის კაპუსტინის ვერსიას, რომ სბუ-მ გახსნა ცეცხლი ფეხქვეშ, და ასევე კაპლუნოვის განცხადებებს, რომ ის გაიტაცეს და ცრუშეგონება აიძულეს. ერთგულება ეთმობა ასევე ბლოგერების — იგორ ლაჩენკოვის და სერჰეი სტერნენკოს — ბრალდებებს დბრ-ის წინააღმდეგ პერსონალური მონაცემების გაჟონვის შესახებ. მნიშვნელოვანი ყურადღება ეთმობა პეჩერსკის სასამართლოს პროცედურას — პროკურორის მოთხოვნილი დაკავებისა და სასამართლოს მიერ შერჩეული პირადი გირაო/პორუჩის სახით გათავისუფლების კონტრასტს.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები რამდენიმე საკითხზე ვერ თანხმდებიან. (1) კაპლუნოვის 23 აგვისტოს დაკავების ხასიათზე: რმკ და თავად კაპლუნოვი მას გატაცებად მიიჩნევენ, რომელშიც პოლიციელებად მოსასხმელი პირები მონაწილეობდნენ, ფიზიკური ძალა და ფსიქოლოგიური ზეწოლა გამოიყენეს; სბუ კი მას კონტრტერორისტულ ოპერაციად ასახელებს, რომელშიც კაპლუნოვმა თანამშრომლობდა. (2) 2 სექტემბრის დილის ეპიზოდში ვინ გახსნა ცეცხლი: კაპუსტინი ამტკიცებს, რომ ცეცხლი სბუ-მ გახსნა, ფეხქვეშ ისროდა, გურ-ი პასუხ ცეცხლს არ სროდია; სბუ კი ამტკიცებს, რომ მის ოპერატიულ-საგამოძიებო ჯგუფს შეიარაღებული თავდასხმა განახორციელა და „ალფამ“ ცეცხლი გამოიყენა წინააღმდეგობის ჩასაქრობად. (3) ფიზიკური კონფრონტაციის დამწყებზე: სბუ-ს ვერსიით, რომელიც დაცვის ადვოკატმა ტარას ბოროვსკიმ გადმოსცა, გურ-ის სამხედრო მოსამსახურე ივანოვი „პირველმა განახორციელა თავდასხმა“; კაპუსტინის აღწერით კი აგრესორი სბუ-ს მხარე იყო. (4) სბუ-ს ოფიცრების პერსონალური მონაცემების გაჟონვის თაობაზე: ბლოგერები ლაჩენკოვი და სტერნენკო ბრალდებენ დბრ-ს, რომ მისმა თანამშრომელმა დირექტორ სუხაჩოვის ბრძანებით მონაცემები ბლოგერ მოსიიჩუკს გადასცა; დბრ-მ ეს უარყო და „დისკრედიტაციის მცდელობა“ უწოდა. (5) ფსბ-ს მიერ რუსი ოპოზიციონერის მკვლელობის მომზადების თაობაზე: სბუ ამტკიცებს, რომ მკვლელობა მომზადდა (მედია ამ პიროვნებად ახსენიებს ახმედ ზაკაევს), მაგრამ ზაკაევის გარემოცვაში განაცხადეს, რომ შეთქმულების შესახებ მხოლოდ მედიიდან შეიტყვეს; თავად კაპლუნოვი ბრალდებას უარყოფს.

კონტექსტი

რუსული მოხალისეთა კორპუსი (რმკ) გურ-ის „ტიმურის“ სპეცრაზმის შემადგენლობაში შედის. რმკ-ის მეთაური დენის კაპუსტინი ამტკიცებს, რომ მისი ხელმძღვანელობა კაპლუნოვის რუსულ მხარესთან კონტაქტებს იცნობს და ამას უჭერს მხარს. 1 სექტემბერს რმკ-მ განაცხადა, რომ კაპლუნოვი გაიტაცეს; მოგვიანებით დადგინდა, რომ მის დაკავებაში სბუ იყო ჩართული და უწყებამ ეს ოპერაცია, არამედ გატაცება, დაასახელა. სბუ-ს თანახმად, კაპლუნოვმა ფსბ-სთან კონტაქტი აღიარა და კამპანიის ფარგლებში ფულის სანაცვლოდ რუსი ოპოზიციონერის (მედიის ციტირებით, შაჰიდ იჩქერიის მთავრობის თავმჯდომარის ახმედ ზაკაევის) და რამდენიმე უკრაინის თავდაცვის ძალების სამხედროს მოკვლის დავალება მიიღო; კაპლუნოვი ბრალდებებს უარყოფს და ამტკიცებს, რომ აღიარება ზეწოლის ქვეშ მოიპოვეს. 3 სექტემბერს გურ-მა შემდგომი გაჟონვები სბუ-ს ოფიცრების შესახებ განმარტა, როგორც სამიზნო დეზინფორმაციული კამპანია, რომელშიც მედია, ბლოგერები და Telegram-არხები მონაწილეობენ, ფინანსური ანაზღაურების ჩათვლით.