კიევში სროლა СБУ-სა და ГУР-ს შორის — პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ინციდენტი „სამარცხვინოდ“ მიიჩნია

რატომ არის მნიშვნელოვანი

კიევში, ომის პირობებში, ორ უკრაინულ სპეცსამსახურს — СБУ-ს და ГУР-ს — შორის შეიარაღებული შეტაკება გადაურჩა მშვიდობიან მოსახლეობას და ქმნის სერიოზულ კითხვებს უშიშროების სტრუქტურებს შორის კოორდინაციისა და პოლიტიკური ზედამხედველობის შესახებ. Президент ზელენსკის პირადი რეაგირება და ДБР-ს/პროკურატურის ჩართვა ცხადყოფს, რომ ინციდენტი განიხილება როგორც ეროვნული უსაფრთხოების საკითხი, რომელსაც შეიძლება კადრული შედეგები მოჰყვეს.

რა მოხდა

2 სექტემბრის ღამეს და დილით კიევის დნიპროს რაიონში, შუმსკოჰოს ქუჩაზე, №10 სახლთან, СБУ-ს და ГУР-ს ოპერატიულ ჯგუფებს შორის შეიარაღებული შეტაკება მოხდა. СБУ-ს ოფიციალური განცხადებით, „Альфа“-ს სპეცრაზმს ცეცხლი მოუწია გამოეყენებინა „შეიარაღებული წინააღმდეგობის შეწყვეტისას“, როცა „პირთა ჯგუფმა“ მანქანებით დაბლოკა სამართალდამცავების გავლა და შეიარაღებული წინააღმდეგობა გაუწია. СБУ-მ განაცხადა, რომ დაკავებულები უკრაინის თავდაცვის ძალების ერთ-ერთი ნაწილის წარმომადგენლები აღმოჩნდნენ და მათგან იარაღი და დოკუმენტები ჩამოართვეს. გენერალურმა პროკურატურამ სისხლის სამართლის წინასწარი გამოძიება დაიწყო სამართალდამცავის სიცოცხლის ხელყოფის მცდელობის ფაქტზე.

СБУ-მ და ГУР-მ ერთობლივად განაცხადეს, რომ „აღკვეთეს ტერაქტი, რომელსაც ФСБ ამზადებდა რუსეთის ოპოზიციური პოლიტიკური ეროვნული მოძრაობის ერთი ლიდერის წინააღმდეგ, რომელიც დამოუკიდებლობის დღის აღსანიშნავად ჩამოვიდა უკრაინაში“. СБУ-მ ამ ლიდერის ვინაობა საჯაროდ არ დაასახელა. „უკრაინსკა პრავდას“ და ЛІГА.net-ის წყაროებით, სამიზნე „Русский добровольческий корпус“-ის (РДК) მოადგილე სტეპან კაპლუნოვი იყო, რომელიც ГУР-ს დაქვემდებარებული ნაწილია. მისმა ადვოკატმა ტარას ბოროვსკიმ განაცხადა, რომ კაპლუნოვი 23 აგვისტოს დაკავებული იყო დაკავების ოქმისა და ადვოკატის გარეშე; 1-დან 2 სექტემბრის ღამეს კი СБУ-ს თანამშრომლები მის ბინაში ჩხრეკის ჩასატარებლად მივიდნენ.

Президент ზელენსკის კომუნიკაციების მრჩეველმა დმიტრო ლიტვინმა თქვა, რომ პრეზიდენტმა „ზეწოლა მოახდინა შესაბამისი სტრუქტურების ხელმძღვანელებზე“ — СБУ-ს მოვალეობის შემსრულებელ ოლექსანდრ პოკლადსა და ГУР-ს უფროს ოლეგ ივაშჩენკოზე — მოსახლეობისთვის ინფორმაციის მიწოდება მოეთხოვა. პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსმა კირილო ბუდანოვმა „საფუძვლიანი და მიუკერძოებელი გამოძიების“ ჩატარება მოითხოვა. საღამოს მიმართვაში ზელენსკიმ ინციდენტი „სრულიად სამარცხვინოდ“ მიიჩნია, განაცხადა, რომ ისაუბრა გენერალურ პროკურორ რუსლან კრავჩენკოსთან, და მოითხოვა, რომ სპეცსამსახურების ხელმძღვანელებმა კადრული გადაწყვეტილებები მიიღონ და ორივე სტრუქტურაში შიდა გამოძიება ჩატარდეს. იმავე დღეს მან ბრძანებულება გამოსცა СБУ-ს სახელმწიფო საიდუმლოების დაცვისა და ლიცენზირების დეპარტამენტის უფროსის ოლეგ ხრამოვის გათავისუფლების შესახებ.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

უკრაინული მედია და საჯარო რეაქცია ფართოდ აშუქებს ინციდენტს, როგორც შიდა კრიზისს უშიშროების სფეროში. Президент ზელენსკის მწვავე შეფასება („სრულიად სამარცხვინო სიტუაცია“), ДБР-ს და გენერალური პროკურატურის ჩართვა და კადრული გადაწყვეტილებების მოთხოვნა აჩვენებს, რომ ხელისუფლება ცდილობს ინციდენტი პოლიტიკური პასუხისმგებლობის ფარგლებში მოაქციოს. წყაროები ერთდროულად ასახავს ორ ვერსიას: СБУ-ს/ГУР-ს ოფიციალურ ნარატივს „აღკვეთილი ФСБ-ს ტერაქტის“ შესახებ და მედიის/ადვოკატის ვერსიას კაპლუნოვთან დაკავშირებული „პროცედურის გარეშე დაკავების“ შესახებ, არცერთ მათგანს არ ადასტურებს ერთმნიშვნელოვნად.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროები მნიშვნელოვნად განსხვავდება სამ საკითხში. პირველი, დაშავებულთა რაოდენობა და სიმძიმე: „უკრაინსკა პრავდას“ წყაროები ГУР-ს სამ დაშავებულზე მიუთითებს, ადვოკატი ბოროვსკი კი ამბობს, რომ ორი მძიმედ, ერთი მსუბუქად იყო დაშავებული. მეორე, ვინ დაიწყო ცეცხლი: СБУ/პროკურატურა ამბობს, რომ „შეიარაღებულმა ჯგუფმა“ შეტევა მიიტანა СБУ-ს ჯგუფზე და „Альфа“-მ წინააღმდეგობის ჩასაქრობად გამოიყენა იარაღი; ადვოკატი და ГУР-სთან ახლო წყაროები ამბობენ, რომ მოლაპარაკებებისა და ხელის ჩამორთმევის შემდეგ СБУ-ს „ძალოვანმა ბლოკმა“ უკონტროლო ГУР-ს თანამშრომლებზე გახსნა ცეცხლი. მესამე, ძირითადი ოპერაციის ხასიათი: СБУ-ს ოფიციალური ვერსია ამტკიცებს, რომ ეს იყო ერთობლივი კონტრტერორისტული ოპერაცია ФСБ-ს წინააღმდეგ და არ ასახელებს სამიზნეს; ბოროვსკი და მედია ამბობენ, რომ საქმე ეხება კაპლუნოვის პროცედურის გარეშე დაკავებას და ანტიტერორისტულ ჩარჩოს „პიარ-ხრიკს“ უწოდებს.

კონტექსტი

სტეპან კაპლუნოვი — „Русский добровольческий корпус“-ის (РДК) მოადგილე საბრძოლო მუშაობის მიმართულებით, ნაწილი, რომელიც ГУР-ს დაქვემდებარებულ სტრუქტურად მიიჩნევა. РДК 2022 წელს რუსეთის ულტრამემარჯვენე მოძრაობის წარმომადგენლებმა ჩამოაყალიბეს. ЛІГА.net-ის ცნობით, 2025 წლის დეკემბერში რუსეთმა РДК-ს მეთაურ დენის კაპუსტინზე მკვლელობის შეკვეთა $500 000-ად შეაფასა; უკრაინა ამტკიცებს, რომ შეთქმულება გამოაშკარავდა, კაპუსტინის სიკვდილი ინსცენირებული იყო და $500 000 რუსებისგან მიღებული. კაპლუნოვის გაუჩინარების შესახებ РДК-მ 28 აგვისტოს გამოაქვეყნა პოსტი; 1 სექტემბერს РДК-ს შტაბის უფროსმა ოლექსანდრ ფორტუნამ ღიად განაცხადა, რომ კაპლუნოვი „უცნობმა პირებმა სახლის ეზოში გაიტაცეს“. ადვოკატ ბოროვსკის თქმით, რეალურად ის 23 აგვისტოს დაკავებული იყო დაკავების ოქმისა და ადვოკატის გარეშე და შემდეგ „საიდუმლო ციხეში“ გამოკითხვებზე იმყოფებოდა.