პევკური გადადგება: ესტონეთის სკანდალი უკრაინისთვის განკუთვნილი 70 მლნ ევროს კონტრაქტის გამო
ევროკომისია იკვლევს, უნდა დააბრუნოს თუ არა ესტონეთმა თითქმის 70 მლნ ევრო, რომელიც 2024 წელს ინდურ კომპანიებს ავანსად გადაეცა უკრაინისთვის არტილერიული снарядების მიწოდების შეუსრულებელი კონტრაქტის ფარგვებში. კონტრაქტი ევროპის მშვიდობის ფონდიდან გამოყოფილი, გაყინული რუსული აქტივების შემოსავლებთან დაკავშირებული თანხით დაფინანსდა. სკანდალის ფონზე ესტონეთის თავდაცვის მინისტრმა ჰანო პევკურმა გადადგომის შესახებ განაცხადა.
მთავარი მომენტები
- 2024 წელს ესტონეთმა უკრაინისთვის არტილერიული снарядების მიწოდების კონტრაქტი გააფორმა, რომლის ღირებულებაც 70 მლნ ევროზე მეტი იყო
- თანხა ევროპის მშვიდობის ფონდიდან, გაყინული რუსული აქტივების შემოსავლებთან დაკავშირებული სახსრებით, ავანსად გადაეცა ინდურ კომპანიებს, რომლებიც ადრე снарядების გაყიდვას არ ეწეოდნენ
- კონტრაქტი შეუსრულებელი დარჩა; ესტონეთი შესაბამის ინდურ კომპანიას სასამართლოში უჩივის
- ევროკომისია შეისწავლის, საჭიროებს თუ არა საქმე თანხის ევროპის მშვიდობის ფონდში დაბრუნებას, მაგრამ ჯერჯერობით ვერ ადასტურებს და ვერ გამორიცხავს ამას
- 3 სექტემბერს ესტონეთის თავდაცვის მინისტრმა ჰანო პევკურმა გადადგომა გამოაცხადა; ფორმალური გადადგომა რიგიკოგუს შემდგომი სხდომიდან ადრე არ იგეგმება
- კონტრაქტებს ესტონეთის თავდაცვის სამინისტროს სახელით ესტონეთის თავდაცვის ინვესტიციების ცენტრი (RKIK) აფორმებს
- ევროკომისიის წარმომადგენელმა კრისტიან ვიგანდმა აღნიშნა, რომ ევროპის მშვიდობის ფონდის ფარგვებში არსებობს თანხის დაბრუნების საგარანტიო მექანიზმები
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ამ საქმემ გამოავლინა მოწყვლადობა ევროკავშირის მიერ დაფინანსებულ სამხედრო შესყიდვებში უკრაინისთვის: 70 მლნ ევროს ავანსი გადაეცა ინდურ კომპანიებს შესაბამისი გამოცდილების გარეშე, ხოლო კონტრაქტი შეუსრულებელი დარჩა. ევროკომისიის პოზიცია თანხის დაბრუნების შესახებ პრეცედენტს შექმნის ევროპის მშვიდობის ფონდის პირობებში ანგარიშვალდებულებისთვის. ნატო-ს წევრი ესტონეთის თავდაცვის მინისტრის გადადგომა მნიშვნელოვანი პოლიტიკური შედეგია უკრაინის აქტიური მხარდამჭერისთვის.
რა მოხდა
ევროკომისია კონტაქტშია ესტონეთის ხელისუფლებასთან 2024 წელს გაფორმებული კონტრაქტის გამო, რომლითაც ესტონეთის თავდაცვის სამინისტროს სახელით მოქმედმა თავდაცვის ინვესტიციების ცენტრმა (RKIK) ინდურ კომპანიას უკრაინისთვის არტილერიული снарядების მიწოდება დაუკვეთა. კონტრაქტის ღირებულება 70 მლნ ევროზე მეტი იყო და თანხა ევროპის მშვიდობის ფონდიდან, გაყინული რუსული აქტივების შემოსავლებთან დაკავშირებული სახსრებით, ავანსად გადაირაცა. როგორც გაირკვა, ინდური კომპანია снарядების გაყიდვას ადრე არ ეწეოდა და მიწოდება არც განხორციელებულა; ესტონეთი ამჟამად ამ კომპანიის წინააღმდეგ სასამართლოში იბრძვის. აუდიტის შედეგებმა ესტონეთში დიდი სკანდალი გამოიწვია. ევროკომისიის პრესსპიკერმა კრისტიან ვიგანდმა ბრიუსელში განაცხადა, რომ კომისია შეისწავლის, საჭიროებს თუ არა საქმე თანხის დაბრუნებას, მაგრამ ვერ ადასტურებს და ვერც გამორიცხავს ამას ამ ეტაპზე. პრესსპიკერმა ასევე აღნიშნა, რომ ევროპის მშვიდობის ფონდი, რომელიც 2022 წლიდან უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერას ემსახურება, გარკვეულ საგარანტიო მექანიზმებს ითვალისწინებს. 3 სექტემბერს ესტონეთის თავდაცვის მინისტრმა ჰანო პევკურმა გადადგომა გამოაცხადა; პრემიერ-მინისტრმა კრისტენ მიხალმა ერთი დღით ადრე გაახმოვანა მოსალოდნე გადადგომა. ფორმალური გადადგომა 14 სექტემბრამდე არ იგეგმება, როდესაც რიგიკოგუ (ესტონეთის პარლამენტი) ზაფხულის არდადგომის შემდეგ პირველ სხდომას გამართავს.
სად განსხვავდება გაშუქება
ჟურნალისტურ წყაროებს შორის არსებობს განსხვავება ევროპის მშვიდობის ფონდიდან 6,5-6,6 მლრდ ევროს სტატუსთან დაკავშირებით. ერთი ვერსიით, უნგრეთმა თავისი ვეტო უკვე მოხსნა, მეორე ვერსიით კი ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის უფროსმა კაია კალასმა 2 სექტემბერს განაცხადა, რომ ეს თანხები უახლოეს დღეებში, საჰაერო თავდაცვის დასაფინანსებლად, გამოთავისუფლდებოდა — ფორმულირება „უკვე გამოთავისუფლდა" vs. „გამოთავისუფლდება" შეიცავს განსხვავებას.
კონტექსტი
ევროპის მშვიდობის ფონდი არის ევროკავშირის ინსტრუმენტი, რომლის მეშვეობითაც წევრი სახელმწიფოები უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერას აფინანსებენ. ესტონეთში ეროვნული სამხარე-შემსრულებელი ორგანო თავდაცვის ინვესტიციების ცენტრია. დავაშ საქმეში განხილული თანხები გაყინული რუსული აქტივების შემოსავლებთან იყო დაკავშირებული, რომელთა ნაწილიც ევროკავშირმა უკრაინის სამხედრო დახმარებისკენ მიმართა. აგვისტოს დასაწყისში ორმა დეპუტატმა მმართველი კოალიცია დატოვა და უმრავლესობა დაკარგა; ოპოზიციური პარტია „ისამაა" (Isamaa) ადრეულ არჩევნებს და პრემიერ-მინისტრ კრისტენ მიხალის მთავრობის გადადგომას ითხოვს.