კორეცნიი: რუსულმა დარტყმებმა უკრაინულ ბიზნესს წელს 7,7 მილიარდი დოლარის პირდაპირი ზარალი მიაყენა

რატომ არის მნიშვნელოვანი

პრემიერ-მინისტრის მიერ დასახელებული 7,7 მილიარდი დოლარი პირდაპირი ზარალი რუსული დარტყმების შედეგად რიცხვში გამოხატავს იმ ეკონომიკურ ზარალს, რომელიც უკრაინულმა კერძო სექტორმა 2026 წელს განიცადა. ლოჯისტიკური ინფრასტრუქტურის — მილიონზე მეტი კვადრატული მეტრი საწყობი და საწარმოო ფართის — განადგურებამ და დიდი ოდესის პორტებში საზღვაო ექსპორტის შეჩერებამ გამოხატა როგორც საწარმოო ჯაჭვების, ასევე ექსპორტის არხების მოწყვლადობა. ამ ფონზე მთავრობა რელოკაციისთვის სახელმწიფო ფართის გადაცემით, 5-7-9%-იანი პროგრამის პირობების შეცვლით და სამოქალაქო გემებისთვის 80%-მდე სახელმწიფო გარანტიებით ცდილობს დანაკარგების შერბილებას, თუმცა შიდა კრიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ სისტემური მექანიზმი ჯერ კიდევ არ არსებობს და დაგეგმილი ბიზნესის დახმარების ფონდი მოსაწევადი საშუალო გადასახადის ზრდაზე უარის თქმის გამო ჩავარდნილია.

რა მოხდა

უკრაინის პრემიერ-მინისტრმა სერგიი კორეცკიმ BBC Ukraine-სთან ინტერვიუში, რომელიც უკრინფორმმა გადმოსცა, განაცხადა, რომ რუსულმა დარტყმებმა უკრაინულ ბიზნესს 2026 წელს 7,7 მილიარდი დოლარის პირდაპირი ზარალი მიაყენა. მისი თქმით, მილიონზე მეტი კვადრატული მეტრი საწყობი, საწარმოო და ლოჯისტიკური ფართი განადგურებულია ან მნიშვნელოვნად დაზიანებული. ამავე ინტერვიუში პრემიერ-მინისტრმა აღნიშნა, რომ მიუხედავად ამისა, ეკონომიკა მუშაობს და მთავრობა რამდენიმე მიმართულებით რეაგირებს: ბიზნესს გადაეცემა სახელმწიფო ფართი რელოკაციისთვის და საწყობების განაწილებისთვის; 5-7-9%-იანი შეღავათიანი სესხების პროგრამის საპროცენტო სტავკების კომპენსაციისთვის ამ წლის ბიუჯეტში 18 მილიარდი გრივნაა გამოყოფილი; ხოლო სამოქალაქო გემებისთვის, რომლებიც უკრაინის პორტებში მაღალი რისკის გამო ვერ იღებენ საერთაშორისო დაზღვევას, დანაკარგების ნაწილობრივი ანაზღაურება სახელმწიფომ თავის თავზე აიღო.

Forbes Ukraine-ის ანალიტიკური ცნობებით, ივლისის დასაწყისიდან 6 აგვისტომდე რუსეთმა გაანადგურა 400 000-ზე მეტი კვადრატული მეტრი საწყობი და ლოჯისტიკური კომპლექსი. 5 აგვისტოს ღამეს დაზარალდნენ Novus-ის, Epicenter-ის, Rozetka-ს, Silpo-ს და სხვა კომპანიების საწყობები. Rozetka-მ საკუთარი ზარალი მილიარდობით გრივნად შეაფასა, ხოლო EVA-მ ბროვარიში განადგურებული სადისტრიბუციო ცენტრის ზარალი დაახლოებით 1 მილიარდ გრივნად დაასახელა. 14 სექტემბრისთვის მხოლოდ კიევსა და კიევის ოლქში ივლისიდან განადგურებული იყო მინიმუმ 500 000 კვადრატული მეტრი საწყობი — თითქმის ბაზრის მესამედი. მთავრობის პირველი გადაწყვეტილებები რიტეილერებთან შეხვედრის შემდეგ 5 აგვისტოს გამოცხადდა, 6 აგვისტოს კი კორეცკიმ განაცხადა, რომ ეკონომიკის სამინისტრო, ARMA და სახელმწიფო ქონების ფონდი სამ დღეში მოამზადებდნენ სახელმწიფო ფართის ნუსხას საწყობების განაწილებისთვის; ამავე დღეს 5-7-9%-იანი პროგრამის პირობები შეიცვალა აგროსექტორისთვის — სამუშაო კაპიტალის სესხებზე საპროცენტო სტავკა 15%-დან 10%-მდე შემცირდა.

22 ივლისიდან დიდი ოდესის პორტებში არცერთი გემი არ შესულა — პირველად 2022 წლის ივლისის შემდეგ. მინისტრის განმარტებით, თავად გემთმფლობელებმა უარი თქვეს პორტებში შესვლაზე. ვიცე-მინისტრ ანდრიი კაშუბას თქმით, უკრაინული ექსპორტის 90% ზღვით გადის. მთავრობამ დაამტკიცა სახელმწიფო გარანტიების მექანიზმი, რომელიც რუსული თავდასხმებისგან სამოქალაქო გემებისთვის მიყენებულ ზარალს 80%-მდე ანაზღაურებს. სახალხო დეპუტატი იაროსლავ ჟელეზნიაკი მიიჩნევს, რომ დაზარალებული საწარმოების დასახმარებლად სისტემური მექანიზმი ჯერ კიდევ არ არსებობს. 13 ოქტომბერს მინისტრთა კაბინეტმა უარი თქვა დღგ-ის ერთი პროცენტული პუნქტით გაზრდაზე, და დამატებითი შემოსავლით დასაფინანსებელი ბიზნესის დახმარების ფონდი განხილვიდან მოიხსნა. ამჟამად ოთხი სამხარადმოცემელო პროგრამა მოქმედებს: გრანტები 16 მილიონ გრივნამდე აღჭურვილობის აღდგენისთვის, 150 მილიონ გრივნამდე სესხები 0,1%-ით პირველი ორი წლის განმავლობაში, პროსტოს პერიოდში ხელფასის კომპენსაცია და საომარი რისკების დაზღვევა.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

ყველა ოთხი მიწოდებული წყარო უკრაინული მედია და სააგენტოა და უკრაინულ ენაზე ქვეყნდება. ყურადღება ფოკუსირდება პრემიერ-მინისტრის BBC Ukraine-სთან ინტერვიუზე და ერთდროულად ხაზს უსვამს როგორც ზარალის მასშტაბს, ასევე მთავრობის აქტიურ რეაგირებას — სამხარადმოცემელო პროგრამებს, 5-7-9%-იანი სესხების პირობების ცვლილებას და სამოქალაქო გემებისთვის სახელმწიფო გარანტიების მექანიზმს. Forbes Ukraine-ის ციფრები და ცალკეული კომპანიების — Novus-ის, Epicenter-ის, Rozetka-ს, Silpo-ს, EVA-ს — დასახელებული ზარალი ოფიციალურ მონაცემებს კონკრეტული კონტექსტით ავსებს. შიდა პოლიტიკური კრიტიკაც ჩანს: სახალხო დეპუტატ იაროსლავ ჟელეზნიაკის შეფასებით, დაზარალებული საწარმოების დასახმარებლად სისტემური მექანიზმი ჯერ კიდევ არ არსებობს, ხოლო დღგ-ის ზრდასთან დაკავშირებული ბიზნესის დახმარების ფონდი ჩავარდნილია.

კონტექსტი

Forbes Ukraine-ის ანალიტიკურმა განყოფილებამ დაადასტურა, რომ ივლისის დასაწყისიდან 6 აგვისტომდე რუსეთმა გაანადგურა 400 000-ზე მეტი კვადრატული მეტრი საწყობი და ლოჯისტიკური კომპლექსი. Forbes Ukraine-ის ცნობით, 14 სექტემბრისთვის მხოლოდ კიევსა და კიევის ოლქში ივლისიდან განადგურებული იყო მინიმუმ 500 000 კვადრატული მეტრი საწყობი — თითქმის ადგილობრივი ბაზრის მესამედი. უკრაინის ვიცე-მინისტრ ანდრიი კაშუბას თქმით, უკრაინული ექსპორტის 90% საზღვაო გზით გადის, რაც დიდი ოდესის პორტების სტრატეგიულ მნიშვნელობას გამოხატავს. პრემიერ-მინისტრმა თავისი განცხადებები BBC Ukraine-სთან ინტერვიუში გააკეთა, რომელიც უკრინფორმმა გადმოსცა. ამჟამად ოთხი სამხარადმოცემელო პროგრამა მოქმედებს: გრანტები 16 მილიონ გრივნამდე აღჭურვილობის აღდგენისთვის, 150 მილიონ გრივნამდე სესხები 0,1%-ით პირველი ორი წლის განმავლობაში, პროსტოს პერიოდში ხელფასის კომპენსაცია და საომარი რისკების დაზღვევა.