დიდი ბრიტანეთი 17 მილიონ ფუნტსტერლინგს გამოყოფს ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის კონფაინმენტის შესაკეთებლად
დიდმა ბრიტანეთმა 14 ოქტომბერს გამოაცხადა, რომ ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მეოთხე რეაქტორის გამანადგურებელ დაცვით კონსტრუქციაზე — ახალ უსაფრთხო კონფაინმენტზე — სარემონტო სამუშაოებისთვის 17 მილიონ ფუნტსტერლინგს გამოყოფს. თანხა, რომელიც 20 მილიონ ევროზე მეტია, ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის (EBRD) მიერ უკრაინის მთავრობასთან და G7-ის დონორებთან ერთად კოორდინირებული საერთაშორისო პროგრამის ნაწილია.
მთავარი მომენტები
- 14 ოქტომბერს ბრიტანეთის კანცლერმა და საგარეო საქმეთა მინისტრმა გამოაცხადეს 17 მილიონი ფუნტის გამოყოფის შესახებ.
- თანხა მოხმარდება ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მეოთხე რეაქტორზე ახალი უსაფრთხო კონფაინმენტის, ვენტილაციის სისტემის შეკეთებას და მისი ექსპლუატაციის ვადის გახანგრძლივებას.
- დაზიანება გამოწვეულია რუსული დრონის იერიშით (2025 წლის თებერვალში).
- ბრიტანული დახმარება EBRD-ის მიერ უკრაინის მთავრობასთან და G7-ის დონორებთან ერთად კოორდინირებული საერთაშორისო პროგრამის ნაწილია.
- 17 მილიონი ფუნტი 20 მილიონ ევროზე მეტია.
- პაკეტი ჯამში ერთვის ევროკავშირის 75 მლნ ევროს, გერმანიის 50 მლნ ევროს და ნორვეგიის 9 მლნ ევროზე მეტ დახმარებას.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
დაფინანსება ეხმიანება ევროპისთვის რადიაციული რისკებისგან დაცვის კრიტიკული ბირთვული უსაფრთხოების ობიექტის შეკეთებას, რომელიც 2025 წლის თებერვალში რუსული დრონის იერიშით დაზიანდა. ეს ნაბიჯი EBRD-ის მეშვეობით უკრაინასთან და G7-ის პარტნიორებთან კოორდინირებული საერთაშორისო ძალისხმევის ნაწილია, რომელშიც ევროკავშირი 75 მლნ ევროთი, გერმანია 50 მლნ ევროთი და ნორვეგია 9 მლნ ევროზე მეტით მონაწილეობენ. გარდა ამისა, ბრიტანეთმა გამოაცხადა, რომ გამოყოფილი თანხა ასევე პოლიტიკური მხარდაჭერის სიგნალია, რომელიც მთლიანობაში თითქმის 25 მილიარდ ფუნტს (33 მილიარდ დოლარზე მეტი) შეადგენს სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყებიდან.
რა მოხდა
14 ოქტომბერს ბრიტანეთის კანცლერმა და საგარეო საქმეთა მინისტრმა გამოაცხადეს, რომ ბრიტანეთი ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მეოთხე რეაქტორზე ახალი უსაფრთხო კონფაინმენტის შესაკეთებლად 17 მილიონ ფუნტსტერლინგს (20 მილიონ ევროზე მეტს) გამოყოფს. დაზიანება 2025 წლის თებერვალში რუსული დრონის იერიშმა გამოიწვია, რამაც ცეცხლი გააჩინა, დამცავ კონსტრუქციაში ხვრელი წარმოქმნა და გარე და შიდა გარსები, ამწე მოწყობილობები, ვენტილაციისა და ელექტრომომარაგების სისტემები დააზარალა. ბრიტანული დახმარება EBRD-ის მიერ უკრაინის მთავრობასთან და G7-ის დონორებთან ერთად კოორდინირებული საერთაშორისო პროგრამის ნაწილია და მიზნად ისახავს დამცავი კონსტრუქციის, ვენტილაციის ფუნქციების აღდგენას და კონფაინმენტის საპროექტო ექსპლუატაციის ვადის უზრუნველყოფას.
სად განსხვავდება გაშუქება
წყაროებს შორის უთანხმოებაა ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ვინაობაში — ნაწილი მათგანი დევიდ ლამის ასახელებს, ნაწილი — ედ მილიბენდს. ასევე განსხვავებულია ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის სახელი — ზოგიერთ წყაროში კირ სტარმერი მოიხსენიება, ზოგში კი ენდი ბერნემი. ერთ-ერთ წყაროში 17 მილიონი ფუნტის დოლარის ექვივალენტი 22,5 მილიონ დოლარად არის მოცემული, ხოლო ბრიტანეთის საერთო დახმარების მაჩვენებელი — 33 მილიარდ დოლარზე მეტად.
კონტექსტი
2025 წლის თებერვალში რუსულმა ფუგასური ბომბით დატვირთულმა დრონმა ახალი უსაფრთხო კონფაინმენტი დააზარალა, ცეცხლი გააჩინა, დამცავ კონსტრუქციაში ხვრელი გააჩინა და მისი გარე და შიდა გარსები, ამწე მოწყობილობები, ვენტილაციისა და ელექტრომომარაგების სისტემები დააზარალა. 2025 წლის დეკემბერში ბირთვული ენერგიის საერთაშორისო სააგენტომ (IAEA) განაცხადა, რომ დარტყმის შედეგად დამცავმა არკამ ძირითადი უსაფრთხოების ფუნქციები — მათ შორის რადიოაქტიური ნივთიერებების შეკავების უნარი — დაკარგა, თუმცა საყრდენი კონსტრუქციები და მონიტორინგის სისტემები ხელუხლებელი დარჩა. 2025 წლის მარტში ჩერნობილის საერთაშორისო თანამშრომლობის ფონდიდან არკის დაზიანების შესასწავლად 400 ათასი ევრო გამოიყო; 2026 წლის აპრილში უკრაინამ პარტნიორებთან ერთად ხელი მოაწერა შეთანხმებას კონფაინმენტის აღდგენისთვის სპეციალური ანგარიშის გახსნის შესახებ; 2026 წლის აგვისტოში გერმანიამ 50 მლნ ევროს გამოყოფა დააანონსა, ევროკავშირმა 75 მლნ ევრო გრანტი გამოყო, ხოლო ნორვეგია 9 მლნ ევროზე მეტს გამოყოფს. ბრიტანეთი 2020 წელს ჩერნობილის საერთაშორისო თანამშრომლობის ანგარიშის (ICCA) დამფუძნებელი დონორი გახდა და 8 მლნ ევროს შეტანით მისი მესამე უდიდესი ინდივიდუალური დონორია ნორვეგიისა და საფრანგეთის შემდეგ.