ევროკომისია კანდიდატ ქვეყნებს, მათ შორის საქართველოს, „თანდათანობით ინტეგრაციას“ სთავაზობს
ევროკომისიამ მოამზადა წინადადება „თანდათანობითი ინტეგრაციის“ მოდელის შესახებ, რომელიც ევროკავშირის კანდიდატ ქვეყნებს ერთიან ბაზარში უ� барიერო ვაჭრობას და სამეცნიერო პროგრამებში მონაწილეობას შესთავაზებს, სანამ მათი განაცხადები ჯერ კიდევ განხილვაშია. პრიორიტეტული „საგზაო რუკები“ შეთავაზებულია უკრაინისთვის, მოლდოვისთვის, ალბანეთისთვის და ჩერნოგორიისთვის. ეკონომიკური სარგებელი დამოკიდებული იქნება ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის მხარდაჭერაზე და მგრძნობიარე ტექნოლოგიების მტრული სახელმწიფოებისთვის გადაცემის აკრძალვაზე. რეფორმა ოფიციალურად 6 ოქტომბერს წარადგინება, ხოლო 15-16 ოქტომბერს ბრიუსელში სამიტზე განიხილება.
მთავარი მომენტები
- ევროკომისიამ მოამზადა წინადადება კანდიდატი ქვეყნებისთვის „თანდათანობითი ინტეგრაციის“ შესახებ, რომელიც ერთიან ბაზარში უბარიერო ვაჭრობას და სამეცნიერო პროგრამებში წვდომას გულისხმობს.
- პრიორიტეტული „საგზაო რუკები“ შეთავაზებულია უკრაინისთვის, მოლდოვისთვის, ალბანეთისთვის და ჩერნოგორიისთვის; სხვა კანდიდატების (ჩრდილოეთ მაკედონია, კოსოვო, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, სერბეთი, თურქეთი) პროცესი ნელდება.
- ეკონომიკური სარგებელი დამოკიდებული იქნება ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის მხარდაჭერაზე და კრიტიკული ტექნოლოგიების მტრული სახელმწიფოებისთვის (რუსეთი, ჩინეთი) გადაცემის აკრძალვაზე.
- მგრძნობიარე სექტორებში (ნახევარგამტარები, ხელოვნური ინტელექტი, კვანტური ტექნოლოგიები, ბიოტექნოლოგია, კოსმოსი) წვდომა დამოკიდებული იქნება სანქციების დაცვასა და ინვესტიციების სკრინინგზე.
- ვალდებულებების დარღვევის ან დემოკრატიის/კანონის უზენაესობის უკუსვლის შემთხვევაში ბაზარზე წვდომა შეიძლება შეჩერდეს ან გაუქმდეს.
- კომისია გვთავაზობს გადაწყვეტილებების მიღების გამარტივებას „passerelle clauses“-ის უფრო ფართო გამოყენებით (კვალიფიციური უმრავლესობა ერთსულოვნების ნაცვლად სანქციების, ადამიანის უფლებების კრიზისების და სამოქალაქო მისიების სფეროში).
- რეფორმა ოფიციალურად 6 ოქტომბერს წარადგინება, ხოლო ევროკავშირის ლიდერები დეტალებს 15-16 ოქტომბრის ბრიუსელის სამიტზე განიხილავენ.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
ეს წინადადება 2013 წლის შემდეგ ევროკავშირის გაფართოების პოლიტიკის ფუნდამენტურ გადახედვას წარმოადგენს. უკრაინისთვის, მოლდოვისთვის, ალბანეთისთვის და ჩერნოგორიისთვის ის სრულ წევრობაზე სწრაფ ტრაექტორიას გვთავაზობს ერთიან ბაზარში. ამავდროულად, ეკონომიკური სარგებელი პირდაპირ უკავშირდება ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკურ მიზნებთან მისდომას და კრიტიკული ტექნოლოგიების მტრული სახელმწიფოებისთვის გადაცემის აკრძალვას. ასევე, რეფორმა მიზნად ისახავს ერთსულოვნების პრინციპის შეზღუდვას, რაც ერთმა წევრმა ქვეყანამ ვეტოს უფლებით სტრატეგიული გადაწყვეტილებების ბლოკირების შესაძლებლობას შეზღუდავს. პოლიტიკური გრაფიკი კონკრეტულია: ოფიციალური პრეზენტაცია 6 ოქტომბერს, ხოლო ლიდერების განხილვა 15-16 ოქტომბრის სამიტზე.
რა მოხდა
ევროკომისიამ, პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლიაიენის მთავარი მრჩევნის ალექსანდრე ადამის (ყოფილი მრჩეველი საფრანგეთის პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონისა) ხელმძღვანელობით, მოამზადა წინადადება კანდიდატი ქვეყნებისთვის „თანდათანობითი ინტეგრაციის“ მოდელის შესახებ. მოდელი ითვალისწინებს ერთიან ბაზარში უბარიერო ვაჭრობის და ევროკავშირის პროგრამებში მონაწილეობის თანდათანობით გახსნას, რეფორმების პროგრესის მიხედვით. პრიორიტეტული „საგზაო რუკები“ შეთავაზებულია ოთხი ქვეყნისთვის: უკრაინა, მოლდოვა, ალბანეთი და ჩერნოგორია. ეკონომიკური სარგებელი დამოკიდებული იქნება ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის მხარდაჭერაზე, მტრული სახელმწიფოების (რუსეთი, ჩინეთი) წინააღმდეგ მოქმედებაზე და კრიტიკული ტექნოლოგიების დაცვაზე. მგრძნობიარე სექტორებში (ნახევარგამტარები, ხელოვნური ინტელექტი, კვანტუმი, ბიოტექნოლოგია, კოსმოსი) წვდომა მოითხოვს სანქციების დაცვას, ექსპორტის კონტროლს და ინვესტიციების სკრინინგს. ვალდებულებების დარღვევის შემთხვევაში ბაზარზე წვდომა შეიძლება შეჩერდეს. კომისია ასევე გვთავაზობს „passerelle clauses“-ის უფრო ფართო გამოყენებას, რაც სანქციების, ადამიანის უფლებების კრიზისებზე რეაგირებისა და სამოქალაქო მისიების სფეროში ერთსულოვნების ნაცვლად კვალიფიციური უმრავლესობით გადაწყვეტილების მიღების საშუალებას მისცემს. წინადადება 30 სექტემბერს ალბანეთში ვიზიტისას ურსულა ფონ დერ ლიაიენმა გამოაცხადა, 6 ოქტომბერს ოფიციალურად წარადგინება, ხოლო 15-16 ოქტომბერს ბრიუსელის სამიტზე განიხილება.
კონტექსტი
2013 წლის შემდეგ, ხორვატიის გაწევრიანების შემდეგ, ევროკავშირს ახალი წევრი არ შემოჰყოლია. უკრაინამ და მოლდოვამ ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსი 2022 წლის ივნისში მიიღეს, 2023 წლის დეკემბერში კი ევროპულმა საბჭომ მათთან გაწევრიანების მოლაპარაკებების დაწყება გადაწყვიტა. მოლაპარაკებები 2024 წელს გაიხსნა და ქვეყნები კლასტერების გახსნას აგრძელებენ. ჩერნოგორია, სავარაუდოდ, შემდეგი ქვეყანა იქნება, რომელიც ევროკავშირს შეუერთდება, შესაძლოა 2028 წელს ირლანდიის თავმჯდომარეობისას და გახდეს ევროკავშირის 28-ე წევრი. უკრაინა და მოლდოვა უკვე მონაწილეობენ „როუმინგი როგორც სახლში“ რეჟიმში, ხოლო ევროკომისია მათი ენერგეტიკული სისტემების ევროპულ ქსელთან სინქრონიზაციას წარმატებული თანდათანობითი ინტეგრაციის მაგალითად მოიხსენიებს.