ევროკომისია ვეტოს გვერდის ავლის რეფორმას შესთავაზებს ევროკავშირის გაფართოებისთვის

რატომ არის მნიშვნელოვანი

ეს რეფორმა პირდაპირ შეეხება უკრაინის ევროინტეგრაციის ტემპს: ერთი ქვეყნის ვეტოს მოხსნა შუალედურ ეტაპებზე ნიშნავს, რომ მოლაპარაკებები ნაკლებად შეიძლება ჩაიშალოს ცალკეული დედაქალაქების წინააღმდეგობით. ევროკავშირის შიდა ფუნქციონირებაში ეს ათწლეულის განმავლობაში ყველაზე მსხვილი ცვლილებაა. თუმცა თავად რეფორმის მიღებას კვლავ ერთსულოვანი თანხმობა სჭირდება და მოსალოდნელია მრავალი ქვეყნის წინააღმდეგობა.

რა მოხდა

ევროკომისია ევროკავშირის გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმის რეფორმას შესთავაზებს, რომლის მიზანიც ნაციონალური ვეტოს გვერდის ავლაა. კომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი გეგმას მომდევნო კვირას, გაფართოების სტრატეგიასთან ერთად, წარადგენს. რეფორმა ლისაბონის ხელშეკრულების შეცვლას არ მოათხოვს.

შეთავაზება „გადასასვლელი პუნქტების" (passerelle clauses) გამოყენებას ითვალისწინებს, რაც ერთსულოვანი კენჭისყრის ნაცვლად კვალიფიციურ უმრავლესობას დაუშვებს კანდიდატ ქვეყნებთან მოლაპარაკებების მრავალ შუალედურ ეტაპზე. გაწევრიანების დასაწყისი და დასასრული, როგორც ადრე, ერთსულოვნებას მოათხოვს. თავად ამ რეფორმის მისაღებად კი ყველა 27 წევრი სახელმწიფოს თანხმობაა საჭირო.

კვალიფიციური უმრავლესობის ზღვარი, როგორც წყაროებშია მითითებული, 15 ქვეყანაა, რომლებიც მოსახლეობის ორ მესამედს ან მინიმუმ 65%-ს წარმოადგენს — ეს მაჩვენებელი წყაროებს შორის განსხვავდება. ეს მექანიზმი გავრცელდება სანქციებზე, ადამიანის უფლებებზე, თავდაცვასა და უსაფრთხოებაზე, ასევე გადასახადებისთვის თავის არიდებაზე. ვეტოს დაკარგვის მსურველი ქვეყნებისთვის „გადაუდებელი დამუხრუჭებაა" გათვალისწინებული, რომელიც „სასიცოცხლო ეროვნული ინტერესების" საფრთხის შემთხვევაში გააქტიურდება.

გეგმა ევროკავშირს 30-ზე მეტი წევრისთვის მოამზადებს. გაფართოების შემდეგ მხოლოდ ორი მესამედი ქვეყანა ეყოლება თავის ევროკომისარს — ამჟამინდელი ევროკავშირის პირობებში ცხრა ქვეყანა ბრიუსელში წარმომადგენელს დაკარგავს, მათ შორის ირლანდია, რომელმაც 2008 წლის რეფერენდუმის შემდეგ მიიღო იურიდიული გარანტია.

ახალი წევრები 10 წელზე მეტი ხნის გამოსაცდელ ვადას გაივლიან ბრიუსელის გაძლიერებული მეთვალყურეობის ქვეშ. დემოკრატიული და სასამართლო სტანდარტებიდან გადახვევის შემთხვევაში „ინსტიტუციური" და „ფინანსური" პუნქტებით ხმის უფლების ჩამორთმევა და ჯარიმა დაეკისრებათ. გარდა ამისა, წევრობამდე ახალი ქვეყნები ევროპულ პროკურატურას შეუერთდებიან, რომელიც ევროკავშირის ფულთან დაკავშირებულ თაღლითობას იძიებს.

ევროკომისია უკრაინასა და მოლდოვას მზადყოფნას აფიქსირებს ყველა მოლაპარაკებების კლასტერის გასახსნელად, თუმცა ტემპი ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარეობაზე და წევრ ქვეყნებზეა დამოკიდებული. ამავე დროს, ჩრდილოეთ მაკედონიის, კოსოვოს, ბოსნია-ჰერცეგოვინის, სერბეთისა და თურქეთის გაწევრიანება შეფერხებულია.

ჩერნოგორია, უკრაინა, მოლდოვა და ალბანეთი გაწევრიანების საგზაო რუკებს მიიღებენ. კანდიდატებისთვის უპრეცედენტო „თანდათანობითი ინტეგრაცია" იგეგმება ერთიან ბაზარში, მათ შორის თავისუფალი ვაჭრობა და სამეცნიერო-კვლევით პროგრამებში წვდომა. თანამშრომლობა ნახევრად გამტარუნარიან მასალებში, კვანტუმ ტექნოლოგიებში, ბიოტექნოლოგიაში, ხელოვნურ ინტელექტსა და კოსმოსურ დარგშია განსახილველი.

როგორ აშუქებენ უკრაინული წყაროები

მოწოდებული ყველა წყარო უკრაინულენოვანი მედიაა. მათი ყურადღების ცენტრშია რეფორმის გავლენა უკრაინის გაწევრიანების ვადებზე და ნაციონალური ვეტოს გვერდის ავლის მექანიზმი. უკრაინული მედია დამატებით ხაზს უსვამს არსებული წევრებისთვის გათვალისწინებულ დაცვას („გადაუდებელი დამუხრუჭება"), 2013 წლის შემდგომი გაფართოების პაუზას, ევროკომისიის შეფასებას, რომ უკრაინა და მოლდოვა ყველა მოლაპარაკებების კლასტერის გასახსნელად მზად არიან, გაფართოების კომისარ მარტა კოსის როლს და კანდიდატებისთვის ფაზური ინტეგრაციის შეთავაზებას, მათ შორის კვლევით პროგრამებში წვდომას და ნახევრად გამტარუნარიან მასალებში, კვანტუმ, ბიოტექნოლოგიაში და კოსმოსში თანამშრომლობას.

სად განსხვავდება გაშუქება

წყაროებს შორის განსხვავებაა კვალიფიციური უმრავლესობის ზღვრის განსაზღვრაში: ZN.UA-ს მიხედვით, ეს არის 15 სახელმწიფო, რომელიც მოსახლეობის მინიმუმ 65%-ს წარმოადგენს, ხოლო „ევროპეისკა პრავდა" და „უკრაინსკა პრავდა" „15 ქვეყანას, რომლებიც ბლოკის მოსახლეობის ორ მესამედს წარმოადგენს" მიუთითებს.

კონტექსტი

ევროკავშირს 2013 წლის შემდეგ, როცა ხორვატია შეუერთდა, ახალი წევრი არ მიუღია. 2026 წლის ივნისში გერმანიამ, საფრანგეთმა და სამმა სხვა ქვეყანამ ახალი წევრების საარჩევნო უფლებების დროებითი შეზღუდვა შესთავაზეს. ევროკომისიამ გაფართოების გავლენის ფართო შეფასების წარდგენა 6 ოქტომბრისთვის გადადო. ჩერნოგორია, უკრაინა, მოლდოვა და ალბანეთი გაწევრიანების საგზაო რუკებს მიიღებენ; ჩრდილოეთ მაკედონიის, კოსოვოს, ბოსნია-ჰერცეგოვინის, სერბეთისა და თურქეთის პროცესი შეფერხებულია. რეფორმას ხელმძღვანელობს ალექსანდრ ადამი, კომისიის პრეზიდენტის მთავარი მრჩეველი, რომელიც ადრე საფრანგეთის პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის თანაშემწე იყო.